Powrót posła - bohaterowie

Walery

Walery to tytułowy poseł, który wraca z obrad Sejmu CzteroletniegoObradował w latach 1788–1792, uchwalił Konstytucję 3 maja i próbował ratować Rzeczpospolitą przed upadkiem. przepełniony ideami reformatorskimi. Jest synem Podkomorzego i Podkomorzyny. Kocha Teresę i zamierza się z nią ożenić, co napędza główny wątek intrygi miłosnej. Jako reprezentant stronnictwa patriotycznegoUgrupowanie polityczne podczas Sejmu Wielkiego dążące do reform ustrojowych i uniezależnienia od Rosji. walczy o wzmocnienie państwa, zniesienie liberum vetoZasada ustrojowa pozwalająca jednemu posłowi zerwać sejm i unieważnić wszystkie podjęte na nim uchwały. oraz unowocześnienie ustroju.

Niemcewicz nie obdarza go żadnymi wadami, czyniąc z niego absolutny wzorzec obywatela. Jego uczucie do Teresy splata się z miłością do ojczyzny – oboje rozumieją, że prywatne szczęście nie może stać ponad dobrem publicznym. Walery wchodzi w ostry spór ze Starostą, broniąc reform przed oskarżeniami o niszczenie tradycji. Choć jako postać jest nieco schematyczny, jego jednoznaczność służy propagandowemu celowi komedii.

Podkomorzy

Podkomorzy to głowa szlacheckiego domu, w którym toczy się akcja utworu, i zarazem najważniejszy rzecznik oświeconych reform. Jest człowiekiem dojrzałym, spokojnym i autorytatywnym. Jego argumenty są wyważone, co wyraźnie odróżnia go od zapalczywego Starosty. Jako ojciec Walerego stanowi wzór do naśladowania i uosobienie obywatelskiej odpowiedzialności.

Podkomorzy popiera Konstytucję 3 maja, otwarcie krytykując anarchię i sarmackie przywileje. W starciach słownych z Gadulskim nie traci opanowania, lecz rozkłada kontrargumenty logicznie i rzeczowo. Reprezentuje oświeceniowy ideał szlachcica-patrioty, który rozumie konieczność poświęceń dla ratowania kraju. Zgadza się na związek syna z Teresą, którą sam wychowywał, widząc w ich relacji fundament nowej, zdrowej moralnie rodziny.

Starosta Gadulski

Starosta Gadulski to najbarwniejsza postać komedii i główny obiekt satyry Niemcewicza. Jest typowym sarmatąIdeologia polskiej szlachty, która z czasem zdegenerowała się w pychę, nietolerancję i ślepe przywiązanie do przywilejów.: głośnym, zarozumiałym, gardzącym nowinkami i ślepo przywiązanym do złotej wolnościZespół przywilejów szlachty polskiej, obejmujący m.in. prawo do rokoszu, wolną elekcję i liberum veto.. Jego nazwisko mówi samo za siebie – Gadulski nieustannie przemawia, nie słuchając innych i często nie rozumiejąc własnych słów. Broni dawnego porządku nie z powodu logicznych przekonań, lecz z braku wyobraźni i strachu przed zmianą.

Jest zaślepiony własną ignorancją, a jego tyrady pełne są sprzeczności. Starosta to także ojciec Teresy z pierwszego małżeństwa, jednak zupełnie nie interesuje się losem córki. W życiu prywatnym jest zdominowany przez drugą żonę, Starościnę, która jawnie nim gardzi. Gadulski nie dostrzega, że broniąc przestarzałego ustroju, popycha Polskę na skraj upadku.

Starościna

Starościna to druga żona Starosty Gadulskiego i macocha Teresy. Reprezentuje modną, kosmopolitycznąPostawa polegająca na odrzuceniu podziałów narodowych; w oświeceniu często oznaczająca ślepe naśladowanie obcych wzorców. szlachtę, która bezrefleksyjnie naśladuje francuskie wzorce. Gardzi mężem, lekceważy polskie tradycje i otacza się cudzoziemskimi błyskotkami. Jest snobką bez głębszych przekonań.

Jej fascynacja Francją nie wynika z autentycznego zainteresowania kulturą, lecz z chęci bycia modną i podziwianą. Niemcewicz ukazuje ją jako drugą stronę tej samej monety, którą jest zacofanie Starosty. Oboje na różne sposoby niszczą polską tożsamość. Starościna faworyzuje Szarmanckiego jako kandydata do ręki Teresy, ponieważ imponuje jej jego powierzchowna ogłada i znajomość zagranicznych trendów.

Teresa

Teresa to córka Starosty Gadulskiego z pierwszego małżeństwa, wychowywana w domu Podkomorstwa z powodu zaniedbań macochy. Jest postacią na wskroś pozytywną – rozumną, skromną i patriotycznie nastawioną. Jej postawa ostro kontrastuje z powierzchownością Starościny.

Wątek miłosny Teresy i Walerego udowadnia, że prawdziwy związek dwojga ludzi powinien opierać się na wspólnych wartościach. Dziewczyna odrzuca zaloty pustego Szarmanckiego, wybierając szczere uczucie do posła-reformatora. Jako bohaterka komedii pełni rolę nagrody dla prawego patrioty, ale symbolizuje również młode pokolenie, które potrafi odrzucić błędy ojców.

Szarmancki

Szarmancki to uosobienie pustego, sfrancuziałego modnisia. Jego nazwisko to maska – choć z pozoru wydaje się szarmancki i obyty w świecie, w istocie jest człowiekiem pozbawionym wykształcenia, moralności i patriotyzmu. Stara się o rękę Teresy wyłącznie dla jej posagu.

Stanowi bezpośredniego konkurenta Walerego, lecz szybko przegrywa w tym zestawieniu, nie mając do zaoferowania nic poza wyuczonymi komplementami i opowieściami o zagranicznych wojażach. Niemcewicz używa tej postaci do ośmieszenia fircykówW literaturze oświecenia typ młodego mężczyzny goniącego za modą, bawidamka skupionego na wyglądzie i rozrywkach., którzy zamiast służyć ojczyźnie, trwonią majątki na naśladowanie obcych mód.

Podkomorzyna

Podkomorzyna to żona Podkomorzego i matka Walerego. Choć jej rola w fabule jest drugoplanowa, reprezentuje wzorzec szlachcianki zakorzenionej w polskich wartościach i kierującej się zdrowym rozsądkiem. Stanowi wyraźny kontrast wobec zepsutej Starościny.

Zamiast gonić za cudzoziemską modą, dba o dom, tradycję i wychowanie młodego pokolenia – to ona otoczyła matczyną opieką odtrąconą przez macochę Teresę. Podkomorzyna wspiera decyzje męża i z radością patrzy na związek syna z wychowanicą. Jej obecność dopełnia obraz rodziny Podkomorzych jako idealnego modelu społecznego.