Przedwiośnie - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Głównym bohaterem powieści jest Cezary Baryka, dorastający w rosyjskim BakuMiasto nad Morzem Kaspijskim, ważny ośrodek wydobycia ropy naftowej, tygiel narodowościowy.. Jego beztroskie dzieciństwo przerywa wybuch I wojny światowej i powołanie ojca, Seweryna, do wojska. W 1917 roku wybucha rewolucja bolszewickaPrzewrót zbrojny w Rosji w 1917 roku, który doprowadził do przejęcia władzy przez komunistów., która początkowo fascynuje młodego Cezarego. Chłopak buntuje się przeciwko matce, Jadwidze, jednak z czasem dostrzega okrucieństwo nowego systemu. Po konfiskacie majątku i tragicznej śmierci matki, skazanej na ciężkie roboty, Cezary zostaje sam w ogarniętym wojną domową mieście. Przypadkiem odnajduje ojca i wspólnie ruszają w wyczerpującą podróż do Polski. W drodze Seweryn opowiada synowi utopijną wizję szklanych domówUtopijna wizja Seweryna Baryki o nowoczesnej, sprawiedliwej i czystej Polsce., po czym umiera z wycieńczenia tuż przed granicą.

W ojczyźnie Cezary doznaje bolesnego rozczarowania, widząc nędzę i błoto zamiast obiecanego dobrobytu. Dzięki pomocy Szymona Gajowca, dawnego ukochanego matki, rozpoczyna studia medyczne w Warszawie. W 1920 roku bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiejKonflikt zbrojny z lat 1919–1921, decydujący o niepodległości Polski i granicach wschodnich., gdzie ratuje życie Hipolitowi Wielosławskiemu. Wdzięczny przyjaciel zaprasza go do rodzinnego majątku w Nawłoci. Tam Baryka wdaje się w burzliwe romanse z Karoliną Szarłatowiczówną i starszą od niego, zmysłową Laurą Kościeniecką. Ziemiańską sielankę przerywa tragiczna śmierć Karoliny, otrutej z zazdrości przez Wandę Okszyńską, oraz ślub Laury z bogatym narzeczonym. Złamany Cezary wraca do Warszawy, gdzie ścierają się przed nim dwie wizje naprawy państwa: ewolucyjne reformy Gajowca i komunistyczna rewolucja Antoniego Lulka. Powieść zamyka scena manifestacji robotniczej, podczas której Baryka odłącza się od tłumu i idzie samotnie na kordon wojska.

Streszczenie szczegółowe

Rodowód

Powieść otwiera ironiczny komentarz narratora na temat pochodzenia głównego bohatera:

Nie chodzi tutaj – u kaduka! – o herb ani o szeregi przodków podgolonych, z sarmackimi wąsami i przy karabelachOzdobna, zakrzywiona szabla noszona przez polską szlachtę do stroju narodowego. – ani wydekoltowane prababki w fiokach. Ojciec i matka – otóż i cały rodowód, jak to jest u nas, w dziejach nowoczesnych ludzi bez wczoraj.

Cezary Baryka jest synem Seweryna Baryki i Jadwigi z Dąbrowskich, pochodzącej z Siedlec. Pani Barykowa, mimo lat spędzonych w Rosji, nigdy nie nauczyła się dobrze języka rosyjskiego. Jej myśli nieustannie krążyły wokół rodzinnych stron. Seweryn z kolei był człowiekiem praktycznym. Nie miał wyższego wykształcenia, ale dzięki sprytowi i pracowitości dorobił się w Rosji sporego majątku. Inwestował w kosztowności, dywany i książki. Wśród tych ostatnich znajdował się cenny pamiętnik z czasów powstania listopadowegoPolski zryw niepodległościowy z lat 1830–1831 przeciwko Imperium Rosyjskiemu.. Zapiski głosiły, że protoplastaNajstarszy znany przodek, od którego wywodzi się dany ród. rodu, Kalikst Grzegorz Baryka, stracił za udział w zrywie cały majątek – Sołowijówkę. Z czasem ta utracona posiadłość stała się rodzinną klechdąLudowa opowieść, podanie lub legenda przekazywana z pokolenia na pokolenie., symbolem dawnej świetności.

Rodzina ostatecznie osiadła w Baku. Jadwiga tęskniła za Polską, a Seweryn marzył o powrocie, jednak trzymała ich tam świetnie płatna posada i luksusowe życie. Całą miłość przelali na jedynego syna, Czarusia. Chłopiec dorastał w dobrobycie, ale pod wpływem rosyjskiej szkoły szybciej i chętniej mówił po rosyjsku niż w języku rodziców.

Część 1: Szklane domy

Sielankę przerywa wybuch I wojny światowej. Czternastoletni Cezary i jego matka odprowadzają zmobilizowanego Seweryna na statek do Astrachania. Chłopak szybko otrząsa się ze smutku – wyjazd surowego ojca oznacza dla niego absolutną wolność. Zaczyna wagarować, chuliganić i buntować się przeciwko nauczycielom. Jadwiga nie potrafi zapanować nad synem. W bezsenne noce wraca wspomnieniami do Siedlec i swojej wielkiej, niespełnionej miłości – Szymona Gajowca. Związek z biednym kancelistą był niemożliwy z powodów majątkowych, dlatego wydano ją za bogatego Seweryna. Jadwiga do dziś czuje wyrzuty sumienia, pamiętając rozpaczliwy list od odrzuconego ukochanego.

Tymczasem z frontu przestają przychodzić wieści. Seweryn zapada się pod ziemię. W 1917 roku wybucha rewolucja. Cezary rzuca się w wir wydarzeń. Bije szpicrutą dyrektora gimnazjum, za co dostaje wilczy biletDecyzja władz o wydaleniu ucznia ze szkoły z zakazem przyjmowania go do innych placówek.. Nie robi to na nim wrażenia. Zafascynowany nowymi ideami, biega na wiece i z entuzjazmem przygląda się publicznym egzekucjom. Władzę w mieście przejmuje komisarz rewolucyjnyPrzedstawiciel władz bolszewickich, posiadający nieograniczone kompetencje na danym terenie.. Zaczynają się braki w zaopatrzeniu i konfiskaty majątków. Zaślepiony ideologią Cezary sam wskazuje urzędnikom skrytkę z oszczędnościami ojca. Nie wie, że przezorna matka zdążyła wcześniej przenieść większość skarbu.

Do luksusowego mieszkania Baryków dokwaterowani zostają obcy ludzie. Jadwiga i Cezary gnieżdżą się w jednym małym pokoju. Kobieta potajemnie jeździ na wieś, wymieniając resztki biżuterii na mąkę, by upiec synowi chleb. Widząc jej skrajne wyczerpanie, Cezary wreszcie się opamiętuje. Zaczyna pomagać matce i doceniać jej poświęcenie. Wspólnie chodzą do portu, wypatrując powrotu Seweryna.

Pewnego dnia Jadwiga lituje się nad grupą zrujnowanych uciekinierek. Okazuje się, że to księżna i księżniczki Szczerbatow-Mamajew. Kobiety ukrywają pod ubraniem resztki złota. Niestety, w nocy do mieszkania wpadają rewolucjoniści. Złoto zostaje zrabowane, a Jadwiga skazana na ciężkie roboty w porcie. Praca ponad siły szybko doprowadza ją do śmierci. Cezary zostaje zupełnie sam. Zaczyna rozumieć, że rewolucja to nie wzniosłe idee, ale brutalny terror.

Wkrótce w Baku wybucha wojna etniczna między Tatarami a Ormianami. Rozpoczyna się krwawa rzeź OrmianMasowe mordy na ludności ormiańskiej w Baku w 1918 roku, w których zginęły dziesiątki tysięcy ludzi.. Cezary cudem unika śmierci dzięki polskim dokumentom. Zostaje zmuszony przez Turków do pracy przy grzebaniu tysięcy rozkładających się ciał. Wśród nędzarzy kręcących się przy obozowisku zauważa dziwnego, brodatego łachmaniarza, który nuci pod nosem: „Czaruś, Czaruś...”. To Seweryn Baryka.

Ojciec i syn postanawiają uciekać do Polski. Podróżują w nieludzkich warunkach. Najpierw statkiem do CarycynaMiasto w Rosji (późniejszy Stalingrad, obecnie Wołgograd), ważny węzeł komunikacyjny podczas wojny domowej., potem pociągami towarowymi w stronę Moskwy. Seweryn jest ciężko chory, ale napędza go wizja powrotu. W drodze opowiada synowi utopijną legendę o nowej cywilizacji budowanej nad Bałtykiem przez ich krewnego. Według tej opowieści, w Polsce powstają szklane domy – tanie, czyste, zelektryfikowane budynki, które zlikwidowały nędzę i choroby. Nawet dawni burżujePogardliwe określenie osób zamożnych, właścicieli kapitału, używane przez komunistów. wolą w nich mieszkać.

W Moskwie odzyskują walizkę z cennymi rzeczami, ale w Charkowie zostają okradzeni. Tygdniami koczują na dworcu, czekając na pociąg repatriacyjny. Seweryn opada z sił. Umiera w pociągu, tuż przed upragnioną granicą. Cezary dociera do Polski sam. Gdy wysiada z wagonu, uderza go brutalny kontrast między opowieścią ojca a rzeczywistością. Zamiast szklanych domów widzi błoto, nędzę i zrujnowane miasteczko. Zaczyna się przedwiośniePora roku symbolizująca w powieści czas budzenia się do życia, ale też trudnych, bolesnych początków państwowości..

Część 2: Nawłoć

Cezary dociera do Warszawy. Zgodnie z ostatnią wolą ojca, odszukuje Szymona Gajowca. Dawny ukochany matki jest teraz ważnym urzędnikiem w Ministerstwie SkarbuCentralny urząd administracji państwowej zajmujący się finansami odrodzonej Polski.. Gajowiec przyjmuje chłopaka z otwartymi ramionami, załatwia mu posadę i pomaga rozpocząć studia medyczne. Baryka z zapałem uczy się osteologiiDział anatomii zajmujący się badaniem układu kostnego. i poznaje warszawskie życie.

Spokój nie trwa długo. Wybucha wojna polsko-bolszewicka. Cezary, choć nie czuje nienawiści do Sowietów, ulega powszechnemu entuzjazmowi i zaciąga się do wojska. Na froncie wykazuje się odwagą. Podczas jednej z potyczek ratuje życie młodemu arystokracie, Hipolitowi Wielosławskiemu, wynosząc go pod ostrzałem z lasu. Po zakończeniu działań wojennych wdzięczny Hipolit zaprasza wybawcę do swojego rodzinnego majątku – Nawłoci pod Częstochową.

Podróż do dworu kończy się wywrotką bryczkiLekki, konny pojazd kołowy, popularny środek transportu na polskiej wsi., ale na miejscu czeka ich gorące powitanie. Cezary poznaje matkę Hipolita, księdza Anastazego, wuja Skalnickiego oraz piękną kuzynkę, Karolinę Szarłatowiczównę. Chłopak jest oszołomiony gościnnością. Pije bruderszaftCeremonialne wypicie alkoholu z jednoczesnym przejściem na "ty". z domownikami i szybko odnajduje się w nowym środowisku, mimo że jego zniszczone ubranie mocno odstaje od salonowych standardów.

W Nawłoci czas płynie na rozrywkach. Cezary flirtuje z Karoliną, która początkowo odnosi się do niego z rezerwą. Pewnego ranka chłopak podgląda ją w negliżuNiekompletny, swobodny strój domowy lub nocny., gdy tańczy przy kominku. Wkrótce poznaje też sąsiadkę, zmysłową wdowę Laurę Kościeniecką, oraz Wandę Okszyńską – wycofaną, niezbyt bystrą pensjonarkęUczennica pensji, czyli dawnej prywatnej szkoły dla dziewcząt., której jedynym talentem jest genialna gra na fortepianie. Cezary zachęca Wandę do gry na cztery ręce, nieświadomie rozbudzając w niej fanatyczną, chorobliwą miłość.

Baryka wdaje się w płomienny romans z Laurą. Kobieta jest zaręczona z bogatym, ale nudnym Władysławem Barwickim, który ma uratować jej zadłużony majątek. Kochankowie spotykają się potajemnie. Jednocześnie Cezary nie rezygnuje z zalotów do Karoliny. Podczas wielkiego balu charytatywnego w Odolanach, na który Hipolit funduje przyjacielowi elegancki frak, napięcie sięga zenitu. Cezary tańczy z Laurą, co doprowadza Karolinę do rozpaczy. Zraniona dziewczyna prowokacyjnie prosi Barykę, by zatańczył z nią kozakaŻywiołowy, tradycyjny taniec ukraiński, wymagający dużej sprawności fizycznej.. Ich popisy obserwuje chora z zazdrości Wanda.

Sielanka kończy się tragicznie. Pewnego dnia Cezary zostaje wezwany do pokoju Karoliny. Dziewczyna wije się w potwornych bólach. Ksiądz Anastazy owija ich złączone dłonie stułąElement szaty liturgicznej księdza, używany m.in. podczas udzielania sakramentów.. Karolina umiera na oczach Baryki. Ksiądz wie, że dziewczyna została otruta przez Wandę, ale tajemnica spowiedzi wiąże mu usta. Cezary domyśla się prawdy, lecz milczy, by nie ujawniać swoich miłosnych intryg.

Niedługo potem Baryka zostaje nakryty przez Barwickiego w domu Laury. Wybucha awantura. Cezary uderza rywala szpicrutąKrótki, elastyczny bat używany do poganiania konia podczas jazdy wierzchem.. Laura, wybierając stabilizację finansową, wyrzuca kochanka za drzwi. Zrozpaczony i odrzucony przez nawłockie towarzystwo (które obwinia go o śmierć Karoliny), Cezary wyjeżdża do pobliskiego folwarku Chłodek. Mieszka u ekonomaZarządca majątku ziemskiego, nadzorujący pracę chłopów w folwarku. Gruboszewskiego i z bliska obserwuje nędzę chłopów. Dziwi go ich bierność i brak buntu. Gdy dowiaduje się o ślubie Laury, ostatecznie opuszcza wieś i wraca do Warszawy.

Część 3: Wiatr od wschodu

W stolicy Cezary wynajmuje ponury pokój przy ulicy Miłej z kolegą ze studiów, Buławnikiem. Warunki są fatalne – za oknem dymi komin piekarni, a współlokator okazuje się skąpcem i ordynusem. Gdy Baryce kończą się pieniądze ze sprzedaży fraka, ponownie zgłasza się do Gajowca. Urzędnik zatrudnia go do porządkowania materiałów do swojej książki o nowożytnej Polsce.

Gajowiec przedstawia Cezaremu swoją wizję państwa. Wierzy w ewolucyjne reformyStopniowe, pokojowe wprowadzanie zmian w państwie, w opozycji do gwałtownej rewolucji., wzmocnienie waluty, rozwój edukacji i powolną budowę silnej gospodarki. Jego idolami są pozytywiści i społecznicy. Dla niecierpliwego Baryki ten program jest zbyt powolny. Codziennie mija dzielnice żydowskiej biedoty i czuje, że państwo wymaga natychmiastowych, radykalnych działań.

W tym czasie Cezary zbliża się do Antoniego Lulka – chorowitego studenta prawa i zdeklarowanego komunisty. Lulek nienawidzi odrodzonej Polski i marzy o jej upadku. Wykorzystuje opowieści Baryki o luksusach Nawłoci i nędzy Chłodka, by podsycić w nim gniew na klasy posiadające. Różni ich jednak stosunek do wojny 1920 roku – Lulek popierał SowietyPotoczne określenie rad robotniczych i żołnierskich, a później całego państwa radzieckiego., z którymi Cezary walczył z bronią w ręku.

Lulek zabiera Barykę na tajne zebranie komunistów. Działacze atakują polski rząd i głoszą, że to proletariatKlasa społeczna składająca się z robotników najemnych, nieposiadających środków produkcji. odrodzi społeczeństwo. Cezary nie wytrzymuje i zabiera głos. Wytyka im błędy w rozumowaniu:

Jeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest w stanie zwyrodnienia (...) to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki tutejszego społeczeństwa? (...) Chory dotknięty klęską braku kultury nie może przecie ani sam siebie, ani nikogo innego skutecznie leczyć. Tego chorego musi leczyć ktoś świadomy – lekarz.

Jego argumenty zostają odrzucone. Wzburzony Baryka wychodzi z zebrania. Udaje się prosto do Gajowca i wdaje się z nim w ostrą kłótnię, krytykując jego powolne reformy. Cezary miota się między dwiema skrajnymi wizjami, nie potrafiąc odnaleźć własnej drogi.

W marcu otrzymuje list od Laury. Spotykają się w Ogrodzie Saskim. Uczucia odżywają, ale kobieta ostatecznie ucina nadzieje na powrót. Rozgoryczony Cezary odchodzi.

Powieść zamyka potężna, symboliczna scena. W pierwszy dzień przedwiośnia ulicami Warszawy rusza wielka manifestacjaMasowe wystąpienie publiczne w celu wyrażenia protestu lub poparcia dla jakiejś idei. robotnicza, wywołana biedą i fabrykanckim lokautemZamknięcie zakładu pracy przez właściciela i masowe zwolnienie pracowników w celu wymuszenia ustępstw.. Tłum, prowadzony przez komunistyczną awangardęGrupa przodująca w jakimś ruchu, wyznaczająca nowe kierunki działania., kieruje się na BelwederPałac w Warszawie, ówczesna siedziba Naczelnika Państwa, Józefa Piłsudskiego.. W pierwszym szeregu idą Lulek i Baryka. Nagle drogę zagradza im zbrojny kordon policjiZwarty szereg funkcjonariuszy blokujący przejście.. Wtedy Cezary odłącza się od tłumu. Kroczy samotnie, prosto na wycelowane karabiny.