Jadwiga Dąbrowska - charakterystyka postaci

Tęsknota za utraconą ojczyzną i miłością

Jadwiga urodziła się i wychowała w SiedlcachMiasto we wschodniej Polsce, dla Jadwigi symbol utraconej, sielskiej ojczyzny i bezpiecznego życia.. Niezależnie od tego, gdzie rzucił ją los, to prowincjonalne miasto uważała za swój jedyny prawdziwy dom. Nawet w egzotycznym BakuMiasto nad Morzem Kaspijskim, w którym na przełomie XIX i XX wieku trwał boom naftowy, przyciągający wielu Polaków. nie potrafiła docenić uroków Kaukazu. Żeromski doskonale oddaje tę fiksację w opisie jej wspomnień:

W najpiękniejszej miejscowości – oazie naftowej pustyni, Baku – kędyś na tak zwanym Zychu, w zatoce Półwyspu Apszerońskiego, woniejącego od kwiatów i roślinności Południa, gdzie przejrzyste morze szmerem napełniało cienie nadbrzeżnych gajów, pani Barykowa nie miała zawsze nic pilniejszego do nadmienienia jak stwierdzenie, że na Sekule był „także” bardzo piękny staw, w Rakowcu były nadto łąki – gdzie! piękniejsze niż jakiekolwiek na świecie, a kiedy księżyc świecił nad Muchawką i odbijał się w stawie około młyna... Następowało nieuniknione ślimaczenie się wpośród długotrwałego wypominania piękności jakichś tam mokrych łąk pod Iganiami, lasku pod Stoczkiem, a nawet szosy ku Mordom, która – żal się Boże! – także była we wspomnieniach pełna nie tylko błota, kurzu i stałych wybojów, lecz i uroku.

Za tą nieustanną nostalgią krył się głębszy dramat. Jadwiga nosiła w sobie tęsknotę za pierwszą, młodzieńczą miłością. Jej wybrankiem był Szymon Gajowiec, ówcześnie ubogi urzędnik chłopskiego pochodzenia. Łączyło ich szczere, platoniczne uczucieUczucie czysto duchowe, pozbawione zmysłowości i fizycznego spełnienia.. Chłopak nie odważył się jednak oświadczyć pannie z dobrego domu.

Rodzice wydali ją za Seweryna Barykę, który przybył z Rosji do Polski zaledwie na miesiąc, by znaleźć żonę. Jadwiga, wychowana w duchu posłuszeństwa, nie sprzeciwiła się woli rodziny. Do końca życia dręczyły ją jednak wyrzuty sumienia, że pozostawiła Gajowca z jego niespełnionym uczuciem.

Relacje rodzinne i rola matki

Mimo zaaranżowanego małżeństwa Jadwiga okazała się dobrą i lojalną żoną. Prawdziwa natura jej relacji z Sewerynem ujawnia się w pełni dopiero po jego wyjeździe na front. Małżonków łączyła przede wszystkim ogromna miłość do jedynego syna. W listach z wojny Seweryn dopytywał głównie o Czarusia.

Jadwiga nie odebrała starannego wykształcenia. Na początku małżeństwa nie władała nawet biegle językiem rosyjskim, co przysparzało mężowi kłopotów towarzyskich. Cicha i spokojna, całkowicie poświęciła się dbaniu o ognisko domowe. Cezary stał się jej oczkiem w głowie i absolutnym sensem istnienia.

Gdy Seweryn wyruszył na wojnę, matka straciła resztki autorytetu. Nie potrafiła zapanować nad szaleńczymi wybrykami dorastającego syna. Przerażały ją jego sympatie komunistyczne i ślepa fascynacja przewrotem społecznym.

Zdrowy rozsądek wobec rewolucji

Choć Jadwiga nie czytała traktatów politycznych, cechował ją naturalny, chłopski wręcz rozsądek. Miała własne, niezłomne przekonania i niezwykłą zdolność przewidywania konsekwencji dziejowych burz. Jej mądrość życiowa najlepiej ujawnia się w celnej ocenie rewolucji bolszewickiejZbrojny przewrót w Rosji w 1917 roku, który doprowadził do obalenia rządu tymczasowego i przejęcia władzy przez komunistów., którą wygłasza w rozmowie z zafascynowanym nią synem:

Twierdziła, że kto by chciał tworzyć ustrój komunistyczny, to powinien by podzielić na równe działy pustą ziemię, jakiś step czy jakieś góry, i tam wspólnymi siłami orać, siać, budować – żąć i zbierać. Zaczynać wszystko sprawiedliwie, z Boga i ze siebie. Cóż to za komunizm, gdy się wedrzeć do cudzych domów, pałaców, kościołów, które dla innych celów zostały przeznaczone i po równo podzielić się nie dadzą. – Jest to – mówiła – pospolita grabież. Niewielka to sztuka z pałacu zrobić muzeum. Byłoby sztuką godną nowych ludzi – wytworzyć samym przedmioty muzealne i umieścić je w gmachu zbudowanym komunistycznymi siłami w muzealnym celu.

Poświęcenie, heroizm i tragiczny koniec

Najsilniejszą cechą charakteru Barykowej była zdolność do bezwarunkowego miłosierdzia. W ogarniętym chaosem mieście udzieliła schronienia księżnej Szczerbatow-Mamajew i jej córkom. Za ukrywanie arystokratek i ich kosztowności zapłaciła ostatecznie najwyższą cenę.

Jej heroizm najpełniej objawił się w relacji z synem. Ta słaba, przyzwyczajona do dostatku kobieta w momencie skrajnego kryzysu potrafiła zdobyć się na nadludzki wysiłek. Samotnie wyprawiała się na wieś, by zdobyć pożywienie dla Cezarego. Chłopak długo nie dostrzegał jej poświęcenia. Docenił matkę dopiero wtedy, gdy odkrył jej tajemnice: ukryty skarb oraz skrajne fizyczne wycieńczenie. Na wdzięczność było już jednak za późno.

Jadwiga zmarła z dala od ukochanej Polski, męża i dawnej miłości. Jej organizm nie wytrzymał pobytu na robotach przymusowychW realiach rewolucji w Baku zmuszano przedstawicieli dawnych elit (burżuazji) do ciężkiej pracy fizycznej w ramach represji. oraz ciężkiej choroby. Tylko dzięki desperackim staraniom Cezarego uniknęła pochówku w bezimiennej, zbiorowej mogile.

Podsumowanie postaci

Jadwiga Barykowa uosabia tradycyjny ideał kobiety: łagodnej, posłusznej, wiernej i uczciwej. Dominującą cechą jej charakteru pozostaje prosta dobroć. Jedynym zarzutem, jaki można jej postawić, jest zbyt ślepa, uległa miłość do syna. To bohaterka tragiczna, która w brutalnym świecie rewolucji staje się niewinną ofiarą historii.