Henryk Sienkiewicz – życiorys

Henryk Sienkiewicz, piszący pod pseudonimem Litwos, urodził się 5 maja 1846 roku w Woli Okrzejskiej na Podlasiu. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. W 1858 roku rozpoczął naukę w warszawskim gimnazjum. Trudna sytuacja materialna zmusiła go do szybkiego usamodzielnienia się. Jeszcze w latach szkolnych podjął pracę jako guwernerguwerner Nauczyciel domowy wychowujący i kształcący dzieci w bogatszych domach..

Jako gimnazjalista napisał swoją pierwszą, zaginioną dziś powieść „Ofiara”. Wtedy też zaczął tworzyć „Na marne” – utwór, który w 1872 roku stał się jego oficjalnym debiutem książkowym.

W 1866 roku dostał się do Szkoły Głównej Warszawskiej. Początkowo zdawał na wydział lekarski, jednak ostatecznie wybrał prawo, a następnie przeniósł się na kierunek filologiczno-historyczny. Uczelnię opuścił w 1871 roku bez zdania egzaminów końcowych.

Debiut i pierwsze dzieła

Karierę zawodową rozpoczął w 1869 roku jako dziennikarz warszawskiej prasy. Publikował felietony i reportaże na łamach „Niwy” oraz „Tygodnika Ilustrowanego”. W tym okresie napisał swoje pierwsze znane nowele i opowiadania: „Humoreski z teki Worszyłły”, „Stary sługa”, „Hania” oraz „Selim Mirza”.

Przełomem w jego życiu okazał się rok 1876. Sienkiewicz wyjechał do Stanów Zjednoczonych jako korespondent „Gazety Polskiej”. Towarzyszyła mu wybitna aktorka Helena Modrzejewska. Pisarz zamieszkał w Kalifornii, skąd słał do kraju popularne „Listy z podróży”. Amerykańskie doświadczenia zaowocowały wysypem nowych utworów. Powstały tam m.in. „Szkice węglem”, „Latarnik”, „Sachem”, „Za chlebem”, „W krainie złota”, „Przez stepy”, „Komedia pomyłek” oraz „Wspomnienia z Maripozy”.

Dojrzałość twórcza

W 1878 roku pisarz wrócił do Europy. Zatrzymał się w Londynie i Paryżu, a rok później przyjechał do Polski. Wziął ślub ze swoją wielką miłością, Marią z Szetkiewiczów. Szczęście rodzinne przerwała choroba żony. Sienkiewicz pielęgnował ukochaną zmagającą się z gruźlicą, jednak kobieta zmarła w 1885 roku.

Pisarz szukał ukojenia w ciągłych podróżach i leczeniu w europejskich uzdrowiskach. W 1886 roku odwiedził Konstantynopol, Ateny, Neapol i Rzym. Dwa lata później zwiedzał Hiszpanię, a w 1890 roku dotarł do Zanzibaru, co opisał w „Listach z Afryki”. W kraju najchętniej wypoczywał w Zakopanem.

Lata 80. XIX wieku to czas największych triumfów literackich Sienkiewicza. W latach 1883–1884 ukazało się „Ogniem i mieczem”, które przyniosło mu gigantyczną sławę. Zaraz potem stworzył kolejne części Trylogii: „Potop” oraz „Pana Wołodyjowskiego”.

W 1893 roku pisarz ożenił się z Marią Romanowską. Małżeństwo rozpadło się bardzo szybko, a papież unieważnił sakrament. Trzy lata później, w 1896 roku, Sienkiewicz wydał „Quo vadis”. Powieść o starożytnym Rzymie zdobyła międzynarodowy rozgłos. Równolegle tworzył powieści o tematyce współczesnej: „Rodzinę Połanieckich” oraz „Bez dogmatu”, które spotkały się z nieco chłodniejszym przyjęciem.

Kontekst historyczny

W 1900 roku Polacy hucznie świętowali jubileusz twórczości pisarza. Z tej okazji naród ufundował mu majątek ziemski – dworek w Oblęgorku pod Kielcami. W 1904 roku Sienkiewicz stanął na ślubnym kobiercu po raz trzeci, żeniąc się ze swoją cioteczną siostrzenicą, Marią Babską.

Rok 1905 przyniósł mu najwyższe literackie wyróżnienie – Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. Sienkiewicz wykorzystał ceremonię w Sztokholmie, by przypomnieć światu o zniewolonej ojczyźnie.

„Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że żyje. Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać”.

W latach 1903–1909 pracował nad powieścią „Na polu chwały”. W 1910 roku opublikował swoją najsłynniejszą książkę dla młodzieży – „W pustyni i w puszczy”.

Spuścizna i znaczenie

Wybuch I wojny światowej w 1914 roku zmusił pisarza do wyjazdu do Szwajcarii. Sienkiewicz nie porzucił spraw polskich. Wspólnie z Ignacym Janem Paderewskim założył Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

Zmarł 5 listopada 1916 roku w szwajcarskim Vevey. Osiem lat później, w 1924 roku, prochy noblisty sprowadzono do niepodległej już Polski. Spoczęły w kryptach warszawskiej katedry św. Jana. Twórczość Sienkiewicza do dziś stanowi fundament polskiej literatury narodowej.