Harpagon - charakterystyka i dzieje postaci

TezaHarpagon, tytułowy bohater komedii MolieraMolier to pseudonim Jean-Baptiste Poquelina, wybitnego francuskiego komediopisarza żyjącego w XVII wieku, jednego z najważniejszych twórców teatru europejskiego., to postać, której życie i relacje z otoczeniem są całkowicie zdominowane przez chorobliwe skąpstwo, czyniąc go zarówno tyranem, jak i obiektem komicznej ironii.

Kim jest Harpagon?

WprowadzenieHarpagon to wdowiec i ojciec dorosłych dzieci, Elizy i Kleanta, mieszkający w Paryżu. Jego imię, pochodzące z greckiego słowa „harpagos” oznaczającego drapieżnika o zakrzywionych palcach, doskonale oddaje jego chciwą i bezwzględną naturę. Jest to człowiek w podeszłym wieku, którego wygląd, opisywany przez Frozynę i Mariannę, charakteryzuje się pomarszczoną twarzą, okularami i specyficzną brodą, a także astmą.

CechyGłówną i dominującą cechą Harpagona jest jego chorobliwe skąpstwoTo nadmierna, wręcz patologiczna oszczędność i chciwość, która prowadzi do gromadzenia pieniędzy i dóbr materialnych kosztem własnego komfortu i relacji z innymi., które Molier wyolbrzymia, aby poddać je ostrej krytyce. Pieniądze stanowią dla niego najwyższą wartość, przewyższającą honor, cześć i cnotę. Ta obsesja determinuje wszystkie jego działania i sposób postrzegania świata, prowadząc do absurdalnych sytuacji.

Pieniądz jako najwyższa wartość

CechyHarpagon kocha pieniądze chorobliwie, a każda sprawa w jego życiu kręci się wokół majątku. Jest tak bezwzględny, że jak trafnie zauważa służący Strzałka, nie drgnąłby nawet, gdyby człowiek konał w jego oczach. Żądanie od niego pieniędzy wywołuje u niego konwulsje, co świadczy o jego skrajnym przywiązaniu do majątku.

To istny kamień, granit; gdyby człowiek konał w jego oczach, on nie drgnąłby nawet. Słowem, pieniądze kocha więcej niż honor, cześć i cnotę. Żądać od niego pieniędzy, znaczy przyprawiać go o konwulsję; ugodzić w śmiertelne miejsce, przeszyć mu serce, wydzierać wnętrzności.

Skąpstwo Harpagona ujawnia się w wielu absurdalnych detalach, takich jak rozkaz wydany służbie, aby nie wycierać mebli zbyt mocno, by się nie zniszczyły. Kradzież ukochanej szkatułki z dziesięcioma tysiącami talarów doprowadza go do obłędu, a w potoku słów opłakuje utracone złoto z dramatyzmem godnym poety. W chwilowym szaleństwie oskarża nawet samego siebie o kradzież.

CechyJego drapieżność i bezwzględność przejawiają się także w lichwiarstwieLichwiarstwo to udzielanie pożyczek na bardzo wysoki, często nieuczciwy procent, co prowadzi do wykorzystywania trudnej sytuacji finansowej dłużników.. Harpagon udziela pożyczek na bardzo wysoki, nieuczciwy procent, niszcząc dłużników. Kleant, próbując pożyczyć pieniądze na ucieczkę, odkrywa z przerażeniem, że bezwzględnym lichwiarzem jest jego własny ojciec.

Relacje z bliskimi i otoczeniem

RelacjeObsesja Harpagona na punkcie pieniędzy zatruwa życie jego potomstwu. Kleant i Eliza są zmuszeni zadłużać się, aby móc utrzymać się i ubrać przyzwoicie, co świadczy o braku empatii ojca. Rodzeństwo doskonale wie, że Harpagon poświęci ich szczęście dla zysku, co potwierdza jego samolubstwo i dominację w rodzinie.

Toż dziś, aby się utrzymać, muszę wręcz zadłużać się na wszystkie strony; jestem, jak ty zresztą, zniewolony uciekać się do łaski kupców, aby po prostu ubrać się przyzwoicie.

RelacjeHarpagon aranżuje małżeństwa swoich dzieci wyłącznie z myślą o korzyściach finansowych. Elizę chce wydać za bogatego starca Anzelma, ponieważ ten nie żąda posagu, a Kleantowi znajduje bogatą wdowę. Sam zamierza poślubić Mariannę, nie zważając na jej uczucia ani na to, że jest ona ukochaną Kleanta. Ostatecznie godzi się na śluby dzieci tylko dlatego, że Anzelm rezygnuje z posagu i pokrywa wszystkie koszty wesela, co jest dla Harpagona wysoce korzystne.

CechyMimo swojej bezwzględności, Harpagon ma też ludzkie słabości. Zależy mu na pięknej i skromnej Mariannie, a także jest niezwykle podatny na pochlebstwa. Frozyna bez trudu wmawia mu, że wygląda na dwudziestolatka, co świadczy o jego naiwności i pragnieniu akceptacji, choć żadne uczucie nie jest w stanie wygrać z jego chęcią pomnażania kapitału.

Ewolucja i komizm postaci

DziejeHarpagon, jako klasyczny przykład bohatera komedii charakterówTo gatunek komedii, w której główny nacisk kładzie się na wyolbrzymienie i ośmieszenie jednej dominującej cechy charakteru bohatera, np. skąpstwa, hipokryzji czy zarozumiałości., początkowo jawi się jako okrutny tyran. Jednak w miarę rozwoju akcji, zwłaszcza po kradzieży szkatułki, starzec staje się coraz bardziej bezradny i wybitnie komiczny. Jego rozpacz i oskarżanie samego siebie o kradzież złota budzą śmiech i litość jednocześnie.

OcenaPostać Harpagona budzi skrajne emocje – od obrzydzenia, jakie odczuwa Marianna, po specyficzną sympatię, jaką potrafi zaskarbić sobie u służącego Jakuba. Jakub, mimo codziennych narzekań na pana, wyznaje mu szczerze, że ma do niego serce i kocha go najbardziej na świecie po swoich koniach. To komiczne wyznanie pokazuje, że Harpagon, mimo swojej wady, potrafi budzić ludzkie uczucia.

Wściekłość mnie bierze; przykro mi codziennie słyszeć, co ludzie gadają o panu. Niech co chce będzie, ja i dla pana, mimo wszytko, mam serce: po moich koniach pan jest człowiekiem, którego kocham najwięcej na świecie.

KontekstMolier wyposażył Harpagona w jedną dominującą cechę – skąpstwo – która determinuje wszystkie jego działania, relacje z innymi i sposób postrzegania świata. Ten zabieg pozwala wyolbrzymić wadę i poddać ją ostrej krytyce, jednocześnie tworząc postać, która w swojej obsesji staje się karykaturalna i śmieszna. Warto pamiętać, że Harpagon jest często porównywany do innych literackich skąpców, takich jak Ebenezer Scrooge, co podkreśla uniwersalność tematu chciwości w literaturze.

PodsumowanieHarpagon to postać niezwykle złożona, będąca uosobieniem chorobliwego skąpstwa, które niszczy jego relacje z bliskimi i prowadzi do absurdalnych sytuacji. Mimo swojej bezwzględności i drapieżności, w miarę rozwoju akcji staje się coraz bardziej komiczny i bezradny, budząc mieszane uczucia u odbiorcy. Molier, tworząc Harpagona, nie tylko skrytykował ludzką wadę, ale także stworzył niezapomniany archetypArchetyp to pierwowzór, czyli uniwersalny wzorzec postaci, motywu, symbolu lub sytuacji, który powtarza się w kulturze i literaturze, będąc łatwo rozpoznawalnym dla odbiorców., który do dziś pozostaje symbolem obsesyjnej miłości do pieniędzy.