Charakterystyka Harpagona
Harpagon to ponad sześćdziesięcioletni wdowiec, którego chorobliwe skąpstwo niszczy relacje z najbliższymi i determinuje każdą decyzję. Tytułowy bohater komedii Moliera jest postacią tragiczną w swoim uzależnieniu od pieniądza, a jednocześnie głęboko komiczną w absurdalnych próbach oszczędzania. Analiza jego zachowań ukazuje mistrzowskie połączenie bezwzględnego lichwiarza z naiwnym starcem podatnym na pochlebstwa.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Wygląd i etymologia imienia
Harpagon to ojciec dorosłych już dzieci: Elizy i Kleanta. Jego wygląd poznajemy z relacji FrozynySprytna swatka, która próbuje ubić interes na zaaranżowaniu małżeństwa Harpagona z Marianną. oraz Marianny. To mężczyzna brzydki, o pomarszczonej twarzy, noszący okulary i charakterystyczną brodę. Z racji wieku męczy go astma. U młodej narzeczonej budzi zdziwienie, które szybko przeradza się w obrzydzenie.
Imię bohatera nie jest przypadkowe. Pochodzi z języka greckiego (harpagos) i oznacza drapieżnika o zakrzywionych palcach. Doskonale oddaje to jego naturę. Harpagon niemal zawsze jest wzburzony lub podniecony, zwłaszcza gdy w grę wchodzą finanse.
Pieniądz jako najwyższa wartość
Wszystkie sprawy w życiu starca kręcą się wokół majątku. Pieniądze kocha chorobliwie. Trafnie podsumowuje to StrzałkaSprytny służący Kleanta, który ostatecznie kradnie szkatułkę Harpagona, by pomóc swojemu panu., opisując bezwzględnego skąpca:
To istny kamień, granit; gdyby człowiek konał w jego oczach, on nie drgnąłby nawet. Słowem, pieniądze kocha więcej niż honor, cześć i cnotę. Żądać od niego pieniędzy, znaczy przyprawiać go o konwulsję; ugodzić w śmiertelne miejsce, przeszyć mu serce, wydzierać wnętrzności.
Kradzież ukochanej szkatułki doprowadza go do obłędu. W potoku słów opłakuje utracone złoto z dramatyzmem godnym poety rozpaczającego po stracie ukochanej. W przypływie chwilowego szaleństwa oskarża o kradzież samego siebie. Skąpstwo ujawnia się w absurdalnych detalach. Wystarczy wspomnieć rozkaz wydany służbie: mebli nie wolno wycierać zbyt mocno, aby się przypadkiem nie zniszczyły.
Relacje z dziećmi
Obsesja ojca zatruwa życie jego potomstwu. Kleant żali się siostrze:
Toż dziś, aby się utrzymać, muszę wręcz zadłużać się na wszystkie strony; jestem, jak ty zresztą, zniewolony uciekać się do łaski kupców, aby po prostu ubrać się przyzwoicie.
Rodzeństwo wie, że ojciec poświęci ich szczęście dla zysku. Ostatecznie godzi się na śluby dzieci tylko dlatego, że AnzelmBogaty szlachcic, który pod koniec sztuki okazuje się zaginionym ojcem Walerego i Marianny. rezygnuje z posagu i pokrywa wszystkie koszty wesela. Harpagon nie jest jednak postacią jednoznacznie złą w swoim ojcostwie. Z jego wypaczonego punktu widzenia, aranżowanie małżeństw bez wkładu finansowego to działanie wysoce korzystne dla rodziny.
Ludzkie słabości i komizm postaci
Starzec ma też ludzkie słabości. Zależy mu na pięknej i skromnej Mariannie. Jest też niezwykle podatny na pochlebstwa. Frozyna bez trudu wmawia mu, że wygląda na dwudziestolatka. Żadne uczucie nie wygrywa jednak z chęcią pomnażania kapitału.
Harpagon to klasyczny przykład bohatera komedii charakterów. Molier wyposażył go w jedną dominującą cechę (skąpstwo), która determinuje wszystkie jego działania, relacje z innymi i sposób postrzegania świata. Taki zabieg pozwala wyolbrzymić wadę i poddać ją ostrej krytyce.
Postać budzi skrajne emocje. Z jednej strony to bezwzględny lichwiarzUdzielanie pożyczek na bardzo wysoki, nieuczciwy procent. W czasach Moliera proceder ten był surowo potępiany. niszczący dłużników. Z drugiej – chory z chciwości człowiek, który momentami wzbudza litość. Potrafi nawet zaskarbić sobie specyficzną sympatię. Służący Jakub wyznaje mu szczerze:
Wściekłość mnie bierze; przykro mi codziennie słyszeć, co ludzie gadają o panu. Niech co chce będzie, ja i dla pana, mimo wszytko, mam serce: po moich koniach pan jest człowiekiem, którego kocham najwięcej na świecie.
To komiczne wyznanie pokazuje, że Harpagon potrafi budzić ludzkie uczucia. Tadeusz Boy-Żeleński słusznie zauważył ewolucję tej postaci. Początkowo widzimy okrutnego tyrana, ale w miarę rozwoju akcji starzec staje się coraz bardziej bezradny i wybitnie komiczny.