Skąpiec

Sztuka napisana przez Jana Chrzciciela PoquelinaJean-Baptiste Poquelin Prawdziwe nazwisko Moliera, francuskiego komediopisarza i aktora, dyrektora własnej trupy teatralnej. to sztandarowy przykład komedii charakterów. Osią fabuły jest tu jedna, wyolbrzymiona wada głównego bohatera, która determinuje zachowanie wszystkich pozostałych postaci. Harpagon to zamożny, starszy paryżanin. Jego chorobliwa miłość do pieniędzy niszczy więzi rodzinne i prowadzi do serii absurdalnych sytuacji.

Intryga opiera się na krzyżujących się planach matrymonialnych. Harpagon zamierza poślubić młodą Mariannę. Całkowicie ignoruje fakt, że dziewczynę z wzajemnością kocha jego własny syn, Kleant. Równocześnie ojciec planuje wydać swoją córkę, Elizę, za bogatego starca Anzelma. Głównym argumentem za tym związkiem jest to, że przyszły zięć zgadza się na ślub bez posagu. Punktem kulminacyjnym staje się kradzież ukochanej szkatułki Harpagona, co doprowadza go na skraj szaleństwa.

Galeria postaci i ich role

Tytułowy bohater uosabia chciwość doprowadzoną do ostateczności. Imię Harpagon wywodzi się od greckiego słowa oznaczającego „grabieżcę” i na stałe weszło do języka potocznego jako synonim skąpca. Jego dzieci, Kleant i Eliza, reprezentują młode pokolenie. Pragną miłości oraz prawa do decydowania o własnym losie, ale paraliżuje ich absolutna władza ojcowska.

Wokół rodziny krążą postacie napędzające intrygę. Walery, potajemny narzeczony Elizy, zatrudnia się jako rządca w domu Harpagona, aby przebywać blisko ukochanej. Dynamikę i humor wprowadzają postacie z niższego stanu. Należą do nich sprytna swatka Frozyna oraz Strzałka – obrotny służący Kleanta. W finale pojawia się Anzelm, który niespodziewanie okazuje się zaginionym ojcem Walerego i Marianny. Taki zbieg okoliczności to klasyczny zabieg deus ex machinaDeus ex machina Z łaciny „bóg z maszyny”; nagłe, sztuczne rozwiązanie skomplikowanej intrygi przez wprowadzenie nowego czynnika lub postaci., często stosowany w teatrze tamtej epoki.

Główne motywy i problematyka

Pieniądz w sztuce Moliera funkcjonuje jako siła niszcząca człowieczeństwo. Słynna szkatułka z dziesięcioma tysiącami talarów symbolizuje całkowicie wypaczoną hierarchię wartości. Harpagon darzy złoto silniejszym uczuciem niż własne dzieci. Traktuje majątek nie jako środek do życia, ale jako cel sam w sobie.

Równie mocno zarysowany jest konflikt pokoleń. Zderzają się tu dwa światy: autorytarny ojciec i młodzi ludzie walczący o prawo do szczęścia. Instytucja małżeństwa zostaje ukazana w krzywym zwierciadle. Zamiast uczuć, na pierwszym planie pojawiają się twarde kalkulacje finansowe i intercyzy. Molier bezlitośnie obnaża władzę rodzicielską, która w domu Harpagona przybrała formę domowej tyranii.

Komedia charakterów a egzamin maturalny

Komedia charakterówKomedia charakterów Odmiana komedii, w której komizm wynika z przerysowania i wyeksponowania jednej, dominującej cechy głównego bohatera. zakłada, że dominująca wada postaci napędza całą intrygę. Śmiech wywoływany przez Moliera ma wymiar moralny. Widz obserwuje groteskowe zachowania skąpca, ale jednocześnie dostrzega tragiczne skutki jego chciwości. Utwór realizuje w ten sposób horacjańską zasadę prodesse et delectareProdesse et delectare Zasada sformułowana przez Horacego, według której literatura powinna jednocześnie uczyć (przynosić pożytek moralny) i bawić czytelnika..

Podczas egzaminu maturalnego utwór pojawia się najczęściej w tematach związanych z destrukcyjnym wpływem pieniądza na relacje międzyludzkie. Przydaje się także przy omawianiu konfliktu pokoleń oraz funkcji komizmu w literaturze. Sylwetkę Harpagona można łatwo zestawić z innymi literackimi skąpcami, na przykład z Ebenezerem Scrooge'em z „Opowieści wigilijnej” czy panią Dulską.