Geneza „Ślubów panieńskich”
Proces powstawania najsłynniejszej komedii Aleksandra Fredry trwał sześć lat i był ściśle związany z burzliwym życiem uczuciowym pisarza. Pierwotny zamysł ewoluował od opowieści o nieszczęśliwym uczuciu do wielkiej pochwały miłości, a sam tekst wielokrotnie zmieniał tytuł. Historia utworu obejmuje również międzynarodowy skandal związany z francuskim plagiatem, przed którym autor musiał się publicznie bronić.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Trudne początki i ewolucja tekstu
Prace nad komedią trwały od 1826 do 1832 roku. W tym czasie zmieniała się koncepcja fabularna, imiona bohaterów oraz sam tytuł. Początkowo utwór nosił nazwę „Magnetyzm”. Składał się z czterech aktów zapisanych trzynastozgłoskowcemTradycyjny polski format wiersza sylabicznego, często używany w epice i dramacie, składający się z 13 sylab w wersie..
Niemal w ostatniej chwili przed ukończeniem pierwszej wersji Fredro zmienił tytuł na „Nienawiść mężczyzn”. W brudnopisie z 1827 roku pojawiają się już postacie znane z ostatecznej wersji, choć pod innymi imionami. Dzisiejsza Klara i Albin nosili wówczas imiona Laura oraz Erazm.
Zofia Skarbkowa – miłość, która wstrzymała pióro
Oś fabularna komedii mocno rezonuje z osobistymi przeżyciami autora. Aleksander Fredro przez lata kochał z wzajemnością Zofię Skarbkową. Kobieta tkwiła w nieszczęśliwym małżeństwie, a proces o unieważnienie jej ślubu ciągnął się w nieskończoność. Ta wyczerpująca sytuacja doprowadziła pisarza na skraj załamania nerwowego. Praca nad tekstem została przerwana na wiele miesięcy.
Zofia z Jabłonowskich Skarbkowa była żoną Stanisława Skarbka, fundatora lwowskiego teatru. Jej rozwód w tamtych czasach wymagał zgody władz kościelnych i był procesem niezwykle skomplikowanym, co tłumaczy wieloletnią frustrację Fredry.
Przełom nastąpił w 1828 roku, kiedy Fredro wreszcie poślubił Zofię. Odzyskał zapał i wrócił do pisania. Szczęście nie trwało jednak długo. W 1830 roku zmarł jego ojciec, a chwilę później wybuchło powstanie listopadoweZryw niepodległościowy przeciwko Rosji (1830-1831). Fredro nie wziął w nim udziału zbrojnego, ale wspierał je finansowo i organizacyjnie.. Te wydarzenia ponownie odciągnęły go od pracy literackiej.
Ostatecznie komedia została ukończona w 1832 roku. Z biegiem lat zmieniła się jej wymowa. Zamiast historii o niespełnionym uczuciu, Fredro stworzył dzieło ukazujące potęgę i różnorodne oblicza miłości.
Dwie premiery i ostateczny tytuł
Sztuka zadebiutowała na deskach teatru we Lwowie 15 lutego 1833 roku pod tytułem „Magnetyzm serca”. Rok później, 16 listopada 1834 roku, odbyła się krakowska premiera. Wtedy na afiszach widniała już nazwa „Śluby panieńskie”. Ostatecznie w tradycji literackiej i teatralnej utrwalił się tytuł podwójny: „Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca”.
Francuski plagiat i obrona autora
Komedia szybko zyskała popularność i doczekała się tłumaczenia na język francuski. 17 sierpnia 1840 roku w paryskim teatrze du Gymnase Dramatique wystawiono sztukę zatytułowaną „Bocquet père et fils ou Le Chemin le plus long”. Francuscy twórcy potraktowali polski oryginał bardzo swobodnie, przypisując sobie autorstwo.
Fredro był oburzony sposobem, w jaki wykorzystano jego tekst. Sytuację pogarszały krążące w środowisku literackim plotki, jakoby to polski komediopisarzAutor sztuk teatralnych o charakterze komediowym. Fredro jest uznawany za najwybitniejszego polskiego twórcę tego gatunku. inspirował się dziełem francuskim, a nie odwrotnie. Pisarz musiał stanowczo zareagować. W posłowiu do jednego z późniejszych wydań napisał wprost:
W tej sztuce główny węzeł i kilka scen ledwie nie co do słowa są wzięte z mojej komedii „Śluby panieńskie”.
To oświadczenie ucięło spekulacje i ostatecznie potwierdziło oryginalność polskiego twórcy.