Język komedii oraz rodzaje komizmu
Aleksander Fredro w „Ślubach panieńskich” mistrzowsko operuje trzema rodzajami komizmu: słownym, postaci i sytuacyjnym. Język utworu jest silnie zindywidualizowany, pełen błyskotliwych gier słownych oraz potocznych zwrotów zaczerpniętych z dziewiętnastowiecznej Galicji. Dowcip służy tu przede wszystkim inteligentnej zabawie, a ironia pozbawiona jest złośliwego dydaktyzmu.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Mistrzostwo słowa i indywidualizacja języka
Fredro zbudował dialogi w sposób niezwykle dynamiczny, opierając je na grach słownych, sentencjach i przysłowiach. Język komedii jest aluzyjny i ironiczny, a jednocześnie naturalny. Autor chętnie sięgał po potoczną polszczyznę używaną w ówczesnej GalicjiPotoczna nazwa zaboru austriackiego, w którym żył i tworzył Aleksander Fredro., co nadawało wypowiedziom autentyczności.
Ogromną zaletą utworu jest indywidualizacja języka postaci. Sposób mówienia zdradza charakter, wiek i temperament każdego bohatera. Radost używa słownictwa statecznego, pełnego przestróg, Gustaw posługuje się dynamiczną, pełną pasji retoryką, a Albin wplata w swoje wypowiedzi przesadnie łzawe i poetyckie zwroty.
Fredro odszedł od schematu komedii oświeceniowej, która miała przede wszystkim uczyć i piętnować wady społeczne. W „Ślubach panieńskich” śmiech nie jest karą dla bohaterów – służy rozrywce i pokazaniu uniwersalnych mechanizmów ludzkiej psychiki, zwłaszcza w sprawach miłosnych.
Komizm słowny – błyskotliwe riposty
Komizm słowny to najczęściej stosowany przez Fredrę zabieg. Pojawia się w niemal każdej scenie i opiera się na zestawianiu ze sobą słów kontrastowych lub całkowicie przeciwstawnych. Bohaterowie przerzucają się argumentami, a ich dialogi przypominają szermierkę słowną.
Tekst obfituje w liczne aforyzmyZwięzłe, błyskotliwe zdanie wyrażające ogólną prawdę filozoficzną lub moralną., które na stałe weszły do języka potocznego. To właśnie z komedii Fredry pochodzą słynne, humorystyczne maksymy o miłości i relacjach damsko-męskich. Komizm ten wynika często z faktu, że bohaterowie mówią jedno, a myślą lub robią coś zupełnie innego.
Komizm postaci – przerysowane charaktery
Fredro rysuje swoje postacie grubą, ale precyzyjną kreską. Bohaterowie są komiczni z samej swojej istoty – ich dominujące cechy charakteru zostały celowo wyolbrzymione. Najlepszym przykładem jest Albin.
Jego wieczne narzekanie, płaczliwość i nieszczęśliwe zakochanie w Klarze tworzą parodię bohatera sentymentalnegoTyp postaci literackiej kierującej się wyłącznie uczuciami, często skłonnej do łez, melancholii i wyolbrzymiania cierpienia.. Nie sposób nie uśmiechnąć się na widok mężczyzny, który z własnego cierpienia uczynił styl życia. Komiczna jest również Klara ze swoją zadziornością oraz Gustaw, który z lekkoducha płynnie przeistacza się w genialnego stratega miłosnego.
Komizm sytuacyjny – intryga i nieporozumienia
Komizm sytuacyjny jest w utworze wszechobecny i napędza całą akcję. Wynika z zaskakujących, dowcipnie poprowadzonych scen oraz piętrzących się nieporozumień. Fredro mistrzowsko reżyseruje przestrzeń sceniczną.
Do najzabawniejszych sytuacji należą:
- udawana choroba Gustawa i jego rzekome cierpienie,
- scena pisania listu, w której Gustaw dyktuje słowa naiwnemu Albinowi,
- manipulowanie Radostem, który nieświadomie pomaga w intrydze siostrzeńca.
Pogodna natura śmiechu
Wszystkie trzy rodzaje komizmu – słowny, postaci i sytuacyjny – wzajemnie się uzupełniają i wzmacniają. Użyty przez Fredrę humor służy przede wszystkim zabawie. Ironia w „Ślubach panieńskich” nie jest złośliwa ani krytykancka. Autor patrzy na słabości swoich bohaterów z wyrozumiałością i sympatią, co nadaje całej komedii niezwykle pogodny, ciepły charakter.