Baśń ludowa (Grimm, Perrault) a baśń literacka (Andersen) – różnice
Baśnie braci Grimm i Charles'a Perraulta to spisane opowieści ludowe, podczas gdy Hans Christian Andersen tworzył własne, autorskie historie. Różnica w pochodzeniu tekstów wpływa na budowę bohaterów, zakończenia oraz ukryty w nich morał. Artykuł szczegółowo porównuje te dwie tradycje literackie, wskazując najważniejsze cechy obu rodzajów baśni.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Skąd się wzięły baśnie Grimmów i Perraulta?
Bracia Grimm, czyli Jacob i Wilhelm, zbierali opowieści od zwykłych ludzi. Jeździli po niemieckich wioskach i zapisywali to, co od pokoleń przekazywano ustnie przy ognisku. Pierwsze wydanie ich zbioru ukazało się w 1812 roku.
Charles Perrault działał wcześniej, bo w XVII-wiecznej Francji. On również sięgał do folkloruTwórczość ludowa, czyli pieśni, legendy i baśnie przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie.. To od niego pochodzi Czerwony Kapturek, Kopciuszek czy Kot w butach.
Perrault i Grimmowie byli przede wszystkim zbieraczami. Zapisywali zasłyszane historie należące do epikiJeden z trzech rodzajów literackich. Obejmuje utwory, w których narrator opowiada o wydarzeniach. i tylko lekko je porządkowali.
Hans Christian Andersen to zupełnie inna historia. Ten duński pisarz tworzył w XIX wieku i wymyślał własne fabuły. Brzydkie kaczątko, Dziewczynka z zapałkami czy Mała Syrenka to jego autorskie pomysły.
Baśń ludowa nie ma jednego autora, bo wymyślił ją lud, a ktoś tylko ją spisał. Baśń literacka ma konkretnego autora, który od początku do końca sam wymyślił całą historię.
Prosta fabuła kontra złożony bohater
W baśniach ludowych bohater ma zazwyczaj jedną główną cechę. Kopciuszek jest dobra i skromna, a Czerwony Kapturek naiwna. Zły wilk, będący przykładem uosobieniaNadanie zwierzętom lub przedmiotom cech ludzkich, np. umiejętności mowy., jest po prostu zły.
Czytelnik nie zastanawia się, skąd bierze się okrucieństwo wilka. Fabuła toczy się po prostej linii. Bohater napotyka problem, przechodzi próbę i otrzymuje nagrodę lub karę.
Andersen buduje swoje postaci inaczej. Jego bohaterowie mają bogate życie wewnętrzne i przeżywają prawdziwe emocje.
Brzydkie kaczątko nie jest po prostu inne. Ono czuje odrzucenie, wstyd i samotność. Dziewczynka z zapałkami to nie tylko biedne dziecko, bo poznajemy jej marzenia i ogromną tęsknotę za babcią.
Happy end – obowiązek czy wybór?
W baśni ludowej szczęśliwe zakończenie to żelazna reguła. Kopciuszek wychodzi za księcia, a Kot w butach zapewnia swojemu panu bogactwo. Dobro zawsze wygrywa, a zło zostaje surowo ukarane.
Taki schematUstalony, powtarzający się wzór wydarzeń w utworze literackim. pełnił ważną funkcję. Dawał biednym i zmęczonym słuchaczom nadzieję, że sprawiedliwość istnieje.
Andersen łamie tę zasadę. Dziewczynka z zapałkami umiera z zimna w sylwestrową noc. Żaden książę nie przybywa jej na ratunek.
Mała Syrenka poświęca wszystko dla miłości, ale nie zdobywa serca ukochanego. Zakończenia u Andersena bywają smutne i bolesne. Autor pokazuje świat, w którym cierpienie nie zawsze kończy się nagrodą.
Melancholia jako znak rozpoznawczy Andersena
Skąd bierze się ten smutek u duńskiego pisarza? Wynika on częściowo z trudnego życia samego autora. Andersen dorastał w biedzie i długo nie pasował do żadnego towarzystwa.
Czuł się trochę jak jego własne Brzydkie kaczątko. Dlatego jego baśnie są przesiąknięte melancholiąStan lekkiego smutku, zadumy i tęsknoty za czymś nieokreślonym.. Bohaterowie tęsknią za miłością, akceptacją i lepszym życiem.
W baśniach Grimmów i Perraulta nie znajdziemy takiej głębi emocjonalnej. Tamte opowieści miały być zrozumiałe dla każdego i proste w przekazie.
Andersen pisze dla czytelnika, który chce się zatrzymać i pomyśleć. Nie daje nam tylko prostej historii z szybką lekcją.
W baśniach ludowych narrator (osoba opowiadająca) jest obiektywny i nie ocenia bohaterów. U Andersena narrator często współczuje postaciom i dzieli się z czytelnikiem swoimi przemyśleniami.
Morał – oczywisty lub ukryty
Baśnie ludowe mają morałPouczający wniosek płynący z opowieści, mówiący o tym, co jest dobre, a co złe. podany wprost. Po lekturze Czerwonego Kapturka od razu wiesz, żeby nie rozmawiać z obcymi. Kot w butach uczy, że spryt i lojalność popłacają.
U Andersena pouczenie bywa trudniejsze do uchwycenia. Historia Dziewczynki z zapałkami rodzi wiele pytań. Czy świat jest niesprawiedliwy? Czy same marzenia wystarczą do przetrwania?
Można to różnie interpretować. Właśnie ta otwartość sprawia, że baśnie Andersena na długo zostają w głowie po odłożeniu książki.
Podsumowanie różnic
- Pochodzenie: baśnie Grimmów i Perraulta to spisane podania ludowe. Andersen wymyślał swoje historie od podstaw.
- Bohaterowie: w baśni ludowej są jednowymiarowi. U Andersena mają bogatą psychikę i przeżywają trudne emocje.
- Zakończenie: baśń ludowa zawsze kończy się szczęśliwie. Andersen często wybiera smutek lub tragizm.
- Nastrój: w tradycji ludowej panuje nadzieja. U Andersena dominuje zaduma i niejednoznaczność.
- Morał: w folklorze jest prosty i oczywisty. W baśni literackiej zmusza do własnych przemyśleń.
Obu tradycji nie należy oceniać pod kątem tego, która jest lepsza. Każda z nich spełniała inną rolę.
Baśnie Grimmów i Perraulta przetrwały, bo dawały ludziom pocieszenie. Baśnie Andersena czytamy do dziś, ponieważ pokazują prawdziwe, często bolesne życie.