Dżuma - wybór najważniejszych cytatów

Reakcja ludzi na wybuch epidemii

Początkowe stadium zarazy wiąże się z wyparciem i niedowierzaniem. Doktor Bernard Rieux trafnie diagnozuje ludzką mentalność w obliczu nagłego zagrożenia, porównując reakcję na epidemię do wybuchu konfliktu zbrojnego.

„Kiedy wybucha wojna ludzie powiadają: «To nie potrwa długo, to zbyt głupie.» I oczywiście, wojna jest na pewno zbyt głupia, ale to nie przeszkadza jej trwać. Głupota upiera się zawsze, zauważono by to, gdyby człowiek nie myślał stale o sobie”.

Mieszkańcy OranuAlgierskie miasto portowe, w którym Albert Camus umieścił akcję swojej powieści. bagatelizują pierwsze doniesienia o martwych szczurach i gorączce. Narrator bezlitośnie obnaża mechanizm psychologiczny, który każe ludziom ignorować fakty.

„Zaraza nie jest na miarę człowieka, więc powiada się sobie, że zaraza jest nierzeczywista, to zły sen, który minie. Ale nie zawsze ów sen mija, i od złego snu do złego snu to ludzie mijają, a humaniściLudzie wierzący w potęgę rozumu i sprawczość człowieka, którzy w obliczu żywiołu okazują się bezradni. przede wszystkim, ponieważ nie byli dość ostrożni”.

Nawet gdy choroba zbiera już śmiertelne żniwo, obywatele próbują zachować pozory normalności. Złudzenie kontroli nad własnym losem pryska bardzo powoli.

„Uważali się za wolnych, a nikt nie będzie wolny, jak długo będą istniały zarazy”.

Gdy dżuma osiąga swoje apogeum, zaciera się granica między jednostką a tłumem. Prywatne tragedie toną w masowym cierpieniu.

„Nie było już losów indywidualnych, ale wspólna historia, to znaczy dżuma i uczucia, których doznawali wszyscy”.

Camus odziera epidemię z romantycznego nimbu. Walka z chorobą to nie heroiczne szarże, ale wyczerpująca, codzienna praca.

„Rzecz w tym, że nic nie jest mniej efektowne niż plaga; wielkie nieszczęścia, już dzięki swemu trwaniu, są monotonne”.

Jean Tarrou, prowadzący swoje skrupulatne notatki, dostrzega postępującą znieczulicę. Odwiedzając obóz izolacyjnyMiejsca odosobnienia tworzone w Oranie na stadionach, gdzie przetrzymywano osoby z kontaktu z chorymi., widzi ludzi całkowicie zapomnianych przez świat zewnętrzny.

„Widać z tego wreszcie, że nikt nie potrafi naprawdę myśleć o kim innym, nawet w najgorszym z nieszczęść”.

Koniec koszmaru nie nadchodzi nagle. Narrator zauważa zmianę nastrojów na długo przed oficjalnym otwarciem bram miasta.

„Można powiedzieć zresztą, że począwszy od chwili, gdy najlżejsza nadzieja stała się dla ludności osiągalna, skończyło się rzeczywiste panowanie dżumy”.

Cierpienie i rozłąka z bliskimi

Zamknięcie bram Oranu odcina mieszkańców od reszty świata. Tęsknota za rodziną i ukochanymi staje się powszechnym doświadczeniem, równie dotkliwym co strach przed zakażeniem.

„Tak więc, na przykład, doznanie równie indywidualne jak świadomość rozłąki z ukochaną istotą stało się nagle, od pierwszych tygodni, udziałem całej ludności i, wraz ze strachem, głównym cierpieniem tego długiego okresu wygnania”.

Uwięzieni w mieście żyją wyłącznie wspomnieniami. Przeszłość przynosi ból, a przyszłość wydaje się nie istnieć.

„Doznawali więc głębokiego bólu wszystkich więźniów i wszystkich wygnańców - żyli pamięcią nieprzydatną do niczego. Nawet ta przeszłość, o której rozmyślali bez przerwy, miała jedynie smak żalu. (...) Zniecierpliwieni teraźniejszością, wrogowie przeszłości, pozbawieni przyszłości, przypominaliśmy tych, którym sprawiedliwość lub nienawiść ludzka każe żyć za kratami”.

Doktor Rieux, sam oddzielony od chorej żony przebywającej w sanatorium, dostrzega najgroźniejszy etap psychologicznego wyniszczenia. To moment, w którym ludzie przestają walczyć o swoje uczucia.

„(...) przyzwyczajenie się do rozpaczy jest gorsze niż sama rozpacz”.

Miasto zmienia swoje oblicze. Zamiast gwaru rozmów i śmiechu, ulice wypełnia dźwięk bezcelowych wędrówek zrezygnowanych ludzi.

„Rzecz bowiem osobliwa, że ku nasłonecznionym jeszcze tarasom zamiast zgiełku pojazdów i motorów - zwykłej mowy miast - wznosił się ogromny huk głuchych kroków i głosów, bolesne szuranie tysiąca podeszew zrytmizowanych gwizdem zarazy w ciężkim niebie, nie kończące się stłumione dreptanie, które wypełniało powoli całe miasto i które, wieczór po wieczorze, wyrażało w sposób wierny i posępny ślepy upór, w naszych sercach zastępujący wówczas miłość”.

Dopiero ustąpienie epidemii pozwala ocalałym na nowo docenić najprostsze gesty. Rieux podsumowuje to gorzką refleksją o naturze ludzkich pragnień.

„Wiedzieli teraz, że jeśli istnieje coś, czego można pragnąć zawsze i osiągnąć niekiedy, to jest to czułość ludzka”.

Filozofia i egzystencjalizm w powieści

Bohaterowie Camusa nie szukają wzniosłych idei. Ich bunt przeciwko absurdowi śmierci wyraża się poprzez konkretne działanie w ramach formacji sanitarnychOchotnicze oddziały organizowane przez Tarrou, pomagające w walce z epidemią i utrzymaniu porządku..

„Tarrou, Rieux i ich przyjaciele mogli powiedzieć to lub owo, ale wniosek był zawsze jeden: trzeba walczyć w taki czy inny sposób i nie padać na kolana. Cała rzecz polegała na tym, by nie pozwolić umrzeć i zaznać ostatecznej rozłąki możliwie wielkiej liczbie ludzi, a jedynym środkiem była walka z dżumą. Nie jest to prawda godna podziwu, lecz prawda logiczna”.

Tarrou traktuje zarazę jako metaforę zła tkwiącego w naturze ludzkiej. Wymaga ono nieustannej czujności moralnej.

„Mikrob jest czymś naturalnym. Reszta, zdrowie, nieskazitelność, czystość, jeśli chce pan tak to nazwać, to skutek woli, i to woli, która nie powinna nigdy ustawać. Uczciwy człowiek, który nie zaraża niemal nikogo, to człowiek możliwie najmniej roztargniony. A trzeba woli i napięcia, żeby nie ulec nigdy roztargnieniu! Tak, Rieux, to bardzo męczące być zadżumionym. Ale jeszcze bardziej męczące jest nie chcieć nim być”.

Po agonii dziecka Othona, Rieux otwarcie odrzuca teodyceę proponowaną przez ojca Paneloux. Lekarz nie potrafi zaakceptować boskiego planu, który zakłada cierpienie najmłodszych.

„Nie, mój ojcze (...) Inaczej rozumiem miłość. I nigdy nie będę kochał tego świata, gdzie dzieci są torturowane”.

Zwycięstwo nad chorobą jest zawsze tymczasowe. Rieux ma pełną świadomość ograniczeń ludzkiej sprawczości.

„Wszystko, co człowiek może wygrać w grze dżumy i życia, to wiedza i pamięć”.

Ostatnie zdanie powieści to uniwersalna przestroga. Dzieło Camusa jako parabolaGatunek literacki, w którym przedstawione wydarzenia są jedynie pretekstem do przekazania głębszych prawd uniwersalnych. przypomina, że zło nigdy nie znika bezpowrotnie.

„(…) bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i w bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście”.

Kluczowe momenty fabuły

Dziennikarz Raymond Rambert początkowo za wszelką cenę próbuje uciec z Oranu do swojej ukochanej. Oskarża doktora Rieux o brak empatii, gdy ten odmawia mu wystawienia fałszywego zaświadczenia o zdrowiu.

„(…) pan nie może rozumieć. Mówi pan językiem rozsądku, to dla pana abstrakcja”.

Ojciec Paneloux w swoim pierwszym kazaniu interpretuje dżumę jako karę za grzechy. Tarrou ocenia te słowa z chłodnym dystansem, dostrzegając w nich jedynie pustą retorykęSztuka pięknego i przekonującego mówienia, którą ojciec Paneloux posługuje się w swoim pierwszym kazaniu..

„Rozumiem ten sympatyczny zapał. Gdy zaczyna się plaga i kiedy się już skończyła, uprawia się zawsze nieco retoryki. W pierwszym wypadku trwają jeszcze dawne przyzwyczajenia, w drugim powracają znowu. W chwili nieszczęścia człowiek oswaja się z prawdą, to znaczy z ciszą. Czekajmy”.

Rieux również odrzuca teologiczne wyjaśnienia. Jako lekarz codziennie obcuje ze śmiercią, co pozbawia go złudzeń, które pielęgnuje wykształcony jezuitaCzłonek zakonu katolickiego znanego z rygorystycznego wykształcenia teologicznego i intelektualnego podejścia do wiary..

„Paneloux jest człowiekiem nauki. Nie dość napatrzył się śmierci i dlatego mówi w imieniu jakiejś prawdy. Ale najskromniejszy ksiądz wiejski, który zajmuje się swoimi parafianami i słyszał oddech umierającego, myśli jak ja. Będzie próbował leczyć z nieszczęścia, zanim zechce wykazać jego doskonałość”.

Drugie kazanie Paneloux brzmi zupełnie inaczej. Po śmierci synka Othona duchowny nie mówi już o karze, lecz o ślepej wierze w obliczu niezrozumiałego wyroku.

„Trzeba tylko iść naprzód w ciemnościach, trochę na oślep i próbować czynić dobrze. Jeśli zaś idzie o resztę, trwać i zdać się na Boga, nawet wówczas, gdy jest to śmierć dzieci, i nie szukać pomocy dla siebie”.

Podczas nocnej rozmowy na tarasie Tarrou wyznaje doktorowi historię swojego życia. Tłumaczy motywy swojego zaangażowania i głębokie poczucie winy za zło tego świata.

„(…) nie możemy na tym świecie uczynić gestu nie ryzykując, iż powodujemy śmierć. Tak, nadal czuję wstyd, wiem już, że wszyscy żyjemy w dżumie, i straciłem spokój”.

Rambert, mając wreszcie szansę na ucieczkę z miasta, rezygnuje z niej. Rodzi się w nim solidarnośćKluczowa wartość w filozofii Camusa, oznaczająca wspólny bunt ludzi przeciwko absurdowi i złu. z cierpiącymi mieszkańcami Oranu.

„Zawsze myślałem, że jestem obcy w tym mieście i że nie mam tu z wami nic wspólnego. Ale teraz, kiedy zobaczyłem to, co zobaczyłem, wiem, że jestem stąd, czy chcę tego, czy nie chcę. Ta sprawa dotyczy nas wszystkich”.

Gdy epidemia wygasa, Rieux snuje plany na przyszłość. Niestety, ta abstrakcjaPojęcie używane przez bohaterów na określenie dżumy, która zburzyła ich dotychczasowy, racjonalny porządek świata., jaką była dżuma, uderza w niego w najmniej spodziewanym momencie – umiera Tarrou, a wkrótce potem nadchodzi telegram o śmierci żony doktora.

„Tak, kiedy abstrakcja się skończy, rozpocznie na nowo, i przy odrobinie szczęścia...”