Zwyczaje ukazane w „Historii żółtej ciżemki”
Antonina Domańska w swojej powieści szczegółowo odtwarza polskie obyczaje z XV wieku. Czytelnik poznaje codzienne życie chłopów, krakowskich rzemieślników oraz zasady panujące na królewskim dworze. Książka stanowi barwny obraz dawnych wierzeń, świąt i rzemieślniczych tradycji.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Życie i wierzenia na polskiej wsi
Książka pokazuje, jak wyglądała codzienność na piętnastowiecznej wsi. W rodzinnej Porębie Wawrzusia obowiązywała zasada, że nie wypada od razu rozmawiać o interesach. Ludzie głęboko wierzyli w urokiRzekome magiczne zaklęcia, które miały sprowadzać na kogoś nieszczęście lub chorobę. rzucane przez czarownice. Powszechny był strach przed siłami nieczystymi.
Zaskakujące było podejście do zwierząt. Chłopi uważali, że pszczoła dostarczająca wosku na kościelne świece jest wyjątkowa. Mówiono, że pszczoła nie zdycha, lecz umiera. Antonina Domańska opisuje też wiejskie chaty. Dom Wojciecha z modrzewiowych bierwionGrube, ociosane pnie drzew używane do budowy drewnianych domów. mógł przetrwać ponad sto lat. Z kolei chata Macieja była stara i chyliła się ku upadkowi.
Wiejskie wesele i zabawy
Wawrzuś przypadkiem trafia na wesele we wsi Pisary. Goście jedzą pieczoną wieprzowinę, kiełbasy, żytni placek i ser na sicie. Do picia podaje się piwo oraz miód. Chłopiec zostaje żartobliwie nazwany sołtysem i ma zabawiać zebranych.
Podczas zabawy śpiewane są tradycyjne pieśni. Domańska przytacza fragment jednej z nich:
Hanuś moja, Hanuś, cego mnie ty nie chces? / Ja ciebie tak lubię, a ty z Jaśkiem sepces!
Zupełnie inną piosenkę śpiewa pasterka napotkana we wsi Balice. Skarży się w niej na krowę, która weszła w szkodę, przez co dziewczynie zabrano spódnicę.
Zwyczaje w małych miasteczkach
Kiedy Wawrzuś dociera do nieznanego miasteczka, szuka noclegu. Okazuje się to trudne, bo halabardnicyMiejscy strażnicy uzbrojeni w halabardy, czyli długą broń drzewcową z toporem i grotem. nakazali już wygaszenie świateł. Ze względów bezpieczeństwa ogień gaszono godzinę po zmroku latem, a cztery godziny po zmroku zimą. Drewniane domy kryte strzechą łatwo mogły spłonąć.
W miasteczkach najważniejszymi osobami byli burmistrz i proboszcz. Życie ożywało tam podczas jarmarkówWielki targ odbywający się w wyznaczone dni w roku, na który zjeżdżali kupcy z daleka.. Zjeżdżali się na nie kupcy oraz wędrowni kuglarze.
Kraków: rzemieślnicy i wielki handel
W stolicy życie płynie zupełnie inaczej. Mieszkańcy żyją w wąskich kamienicach przy uliczkach odchodzących od Rynku Głównego. W centrum stoją Sukiennice, gdzie handluje się różnymi towarami. Na noc bramy miasta są zamykane. Spóźnieni wędrowcy muszą spać w gospodach poza murami.
Rzemieślnicy należą do cechówOrganizacja zrzeszająca rzemieślników jednego zawodu, np. szewców lub złotników.. Tylko członkowie cechu mogą legalnie pracować w mieście. Mistrz przyjmuje na naukę młodych chłopców.
Po sześciu latach nauki u mistrza odbywały się wyzwoliny. Była to uroczystość, po której czeladnik stawał się samodzielnym rzemieślnikiem i mógł zacząć własną pracę.
W Krakowie żyją obok siebie bogaci kupcy i skrajnie biedni ludzie. O tych drugich dba ojciec Szymon. Nie brakuje też złodziei, takich jak niebezpieczny Czarny Rafał.
Tradycja Lajkonika
Wielkim wydarzeniem w Krakowie jest pochód Lajkonika, zwanego konikiem zwierzynieckim. Ta ludowa zabawa odbywa się co roku w pierwszy czwartek po święcie Bożego CiałaWażne katolickie święto, podczas którego ulicami miast i wsi przechodzą uroczyste procesje.. Wawrzuś ogląda to widowisko razem z wędrownym akrobatą Stankiem.
Główny bohater zabawy to brodaty jeździec w stroju tatarskim. Ma na głowie turban, a do pasa przymocowanego sztucznego konia bez nóg. Przemierza on tradycyjną trasę ze Zwierzyńca na Rynek Główny. Towarzyszą mu muzykanci z piszczałkami.
Wawrzek siedzi na ramionach Stanka i głośno krytykuje wygląd sztucznego konia. Za karę dostaje od jeźdźca miękką maczugą po głowie.
Zasady na królewskim dworze
Dzięki opiece Jana DługoszaSłynny polski kronikarz, historyk i wychowawca synów króla Kazimierza Jagiellończyka. Wawrzuś trafia na Wawel. Tam poznaje zwyczaje panujące na dworze królewskim. Obserwuje króla grającego z synem w szachy. Władca bardzo pilnuje wyznaczonych pór modlitwy.
Posiłki w rodzinie królewskiej mają sztywne reguły. Każdy ma swoje stałe miejsce przy stole. Dzieciom nie wolno się odzywać bez pytania. Jedzeniu towarzyszy modlitwa oraz poważne rozmowy o sprawach państwa.
Religia i ubiór w średniowieczu
Autorka dokładnie opisuje stroje z tamtej epokiOkres w historii lub literaturze, który wyróżnia się charakterystycznymi cechami i poglądami.. Zwraca uwagę na bogate szaty dworzan i mieszczan oraz proste ubrania chłopów.
Ogromne znaczenie w życiu całego społeczeństwa ma religia katolicka. Mimo wiary w zabobony, to właśnie obrzędy kościelne wyznaczają rytm życia. We mszy świętej uczestniczą wszyscy, od biednego kmiecia po samego króla.
W średniowieczu religia przenikała każdy aspekt życia. Ludzie witali się i żegnali imieniem Boga, a duchowni cieszyli się ogromnym szacunkiem w społeczeństwie.
Wawrzuś w trudnych chwilach zawsze modli się do świętej z obrazka, który dostał od matki. Najbardziej podniosłymi momentami dla ludzi z XV wieku są uroczystości liturgiczne, takie jak poświęcenie ołtarza w kościele Mariackim.