Lektury / Bolesław Leśmian
Opracowanie

Urszula Kochanowska - analiza i interpretacja, treść

Autor: Karolina Marlęga Czas czytania: 8 min
Spis treści
  1. Wiersz w pigułce
  2. Tekst utworu
  3. Sytuacja liryczna
  4. Analiza i interpretacja
  5. Środki stylistyczne
  6. Konteksty
  7. Matura

Wiersz w pigułce

Utwór stanowi bezpośrednie nawiązanie do cyklu trenów Jana Kochanowskiego, a w szczególności do zamykającego go „Trenu XIX”. Leśmian oddaje głos zmarłej Urszulce, która relacjonuje swoje pierwsze chwile w zaświatach. Dziewczynka prosi Boga o odtworzenie jej rodzinnego domu w Czarnolesie, naiwnie wierząc, że wkrótce dołączą do niej rodzice. Finał wiersza przynosi gorzkie rozczarowanie, gdy zamiast ukochanych bliskich w drzwiach staje Stwórca. Tekst obala sielankowy mit nieba, ukazując je jako przestrzeń obcą i pozbawioną ludzkiego ciepła.

  • Autor: Bolesław Leśmian
  • Tytuł: Urszula Kochanowska
  • Data pierwodruku: 1936
  • Tom: Napój cienisty
  • Epoka: Dwudziestolecie międzywojenne
  • Rodzaj literacki: Liryka
  • Gatunek: Wiersz liryczny
  • Budowa: 12 strof dwuwersowych (dystychówStrofa składająca się z dwóch wersów, często rymujących się ze sobą, charakterystyczna dla poezji epickiej i refleksyjnej.), rymy parzyste żeńskie, stały format sylabiczny (trzynastozgłoskowiecFormat wiersza, w którym każdy wers liczy dokładnie trzynaście sylab. Tradycyjny polski wiersz epicki. ze średniówkąStały przedział wewnątrz wersu, dzielący go na dwa człony intonacyjne. W trzynastozgłoskowcu występuje po siódmej sylabie. po 7. sylabie).

Tekst utworu

Rozwiń tekst utworu
Gdy po śmierci w niebiosów przybyłam pustkowie, Bóg długo patrzał na mnie i głaskał po głowie. - „Zbliż się do mnie, Urszulo! Poglądasz, jak żywa… Zrobię dla cię, co zechcesz, byś była szczęśliwa”. - „Zrób tak, Boże - szepnęłam - by w nieb Twoich krasie Wszystko było tak samo, jak tam - w Czarnolasie!” - I umilkłam zlękniona i oczy unoszę, By zbadać, czy się gniewa, że Go o to proszę? Uśmiechnął się i skinął - i wnet z Bożej łaski Powstał dom kubek w kubek, jak nasz - Czarnolaski. I sprzęty i donice rozkwitłego ziela Tak podobne, aż oczom straszno od wesela! I rzekł: „Oto są - sprzęty, a oto - donice. Tylko patrzeć, jak przyjdą stęsknieni rodzice! I ja, gdy gwiazdy do snu poukładam w niebie, Nieraz do drzwi zapukam, by odwiedzić ciebie!” I odszedł, a ja zaraz krzątam się, jak mogę, - Więc nakrywam do stołu, omiatam podłogę - I w suknię najróżowszą ciało przyoblekam I sen wieczny odpędzam - i czuwam - i czekam… Już świt pierwszą roznietą złoci się po ścianie, Gdy właśnie słychać kroki i do drzwi pukanie… Więc zrywam się i biegnę! Wiatr po niebie dzwoni! Serce w piersi zamiera… Nie!… To - Bóg, nie oni!…

Sytuacja liryczna

Podmiotem lirycznym jest tytułowa Urszula Kochanowska. Mamy tu do czynienia z liryką roliTyp liryki, w którym podmiot liryczny wciela się w konkretną postać historyczną, literacką lub fikcyjną, przyjmując jej punkt widzenia.. Dziewczynka znajduje się w niebie tuż po swojej śmierci. Zwraca się do nieokreślonego odbiorcy, relacjonując z perspektywy czasu swoje spotkanie z Bogiem, proces urządzania niebiańskiego domu na wzór ziemskiego Czarnolasu oraz pełne napięcia oczekiwanie na przybycie rodziców. Przestrzeń zaświatów przypomina tu baśniową, ale ostatecznie rozczarowującą dekorację.

Analiza i interpretacja

Wiersz jest pesymistyczną dekonstrukcją chrześcijańskiego wyobrażenia raju. Ukazuje, że dla człowieka największą wartością nie jest boska doskonałość, lecz ziemska codzienność i bliskość rodziny. Leśmian buduje tę tezę już od pierwszego wersu. Urszulka trafia w „niebiosów przybyłam pustkowie”. Użycie rzeczownika „pustkowie” od razu burzy tradycyjne wyobrażenie nieba jako tętniącego życiem, świetlistego raju. Przestrzeń ta jest pusta, obca i zimna. Bóg próbuje zrekompensować dziewczynce tę pustkę, obiecując: „Zrobię dla cię, co zechcesz, byś była szczęśliwa”. Ta deklaracja obnaża bezradność Stwórcy wobec ludzkiej natury. Bóg nie rozumie, że wieczne szczęście nie polega na spełnianiu życzeń na zawołanie.

Dziewczynka prosi o odtworzenie ziemskiego domu: „by w nieb Twoich krasie / Wszystko było tak samo, jak tam - w Czarnolasie!”. Zastosowana tu przerzutniaPrzeniesienie części zdania do następnego wersu, co akcentuje wybrane słowa i dynamizuje rytm wypowiedzi. akcentuje ostry kontrast między boską „krasą” a ziemskim Czarnolasem. Urszulka odrzuca absolut. Wybiera to, co znane. Podmiot liryczny manifestuje w ten sposób głębokie przywiązanie człowieka do materii i codzienności. Niebo staje się znośne tylko wtedy, gdy udaje ziemię.

Dobrze wiedzieć
Urszula Kochanowska zmarła w wieku około dwóch i pół roku. W wierszu Leśmiana posługuje się jednak dojrzałym językiem i wykazuje pełną świadomość swojej sytuacji. Poeta celowo zrezygnował ze stylizacji na język dziecięcy, aby nadać jej wypowiedzi rangę uniwersalnego, filozoficznego głosu w dyskusji o naturze śmierci.

Bóg spełnia prośbę. Powstaje „dom kubek w kubek, jak nasz - Czarnolaski”. Potoczny frazeologizmUtrwalone w języku połączenie wyrazów, którego znaczenie nie wynika ze znaczeń poszczególnych słów. w ustach renesansowego dziecka brzmi zaskakująco, ale jednocześnie podkreśla iluzoryczność tej przestrzeni. To tylko makieta. Dziewczynka zaczyna się krzątać: „Więc nakrywam do stołu, omiatam podłogę”. Nagromadzenie czasowników w czasie teraźniejszym przyspiesza tempo wiersza. Podmiot liryczny żyje nadzieją. Czynności domowe stają się rytuałem oswajania śmierci i próbą zaklinania rzeczywistości.

Finał utworu to mistrzowskie budowanie napięcia. „Już świt pierwszą roznietą złoci się po ścianie, / Gdy właśnie słychać kroki i do drzwi pukanie…”. WielokropekZnak interpunkcyjny oznaczający przerwanie wypowiedzi, zawieszenie głosu lub niedopowiedzenie, często budujący napięcie. zawiesza akcję, zmuszając czytelnika do wstrzymania oddechu razem z bohaterką. Urszulka biegnie do drzwi. „Serce w piersi zamiera… Nie!… To - Bóg, nie oni!…”. Krótkie, urywane zdania i wykrzyknienia rozrywają regularny, trzynastozgłoskowy rytm. Rozczarowanie jest totalne. Bóg, który miał być źródłem najwyższego szczęścia, okazuje się intruzem. Zastępuje rodziców fizycznie, ale nie potrafi wypełnić emocjonalnej pustki.

Leśmian odwraca renesansowy porządek. W „Trenie XIX” matka Kochanowskiego przekonywała, że Urszulka jest w niebie szczęśliwsza niż na ziemi. Leśmianowska Urszulka udowadnia coś przeciwnego. Śmierć to brutalne zerwanie więzi. Nawet boska wszechmoc nie potrafi zagłuszyć ludzkiej tęsknoty za drugim człowiekiem. Raj bez miłości bliskich pozostaje tylko piękną, pustą dekoracją.

Środki stylistyczne

  • ArchaizmyWyraz, konstrukcja składniowa lub związek frazeologiczny, który wyszedł z użycia w danym języku.: „Poglądasz, jak żywa…”, „w nieb Twoich krasie” - uwiarygadniają postać renesansowej dziewczynki i budują historyczny dystans.
  • PolisyndetonKonstrukcja składniowa polegająca na połączeniu współrzędnych członów zdania lub zdań tym samym spójnikiem (najczęściej „i”).: „I sen wieczny odpędzam - i czuwam - i czekam…” - wielokrotne użycie spójnika „i” spowalnia rytm, podkreślając dłużące się, pełne napięcia oczekiwanie.
  • Epitety: „rozkwitłego ziela”, „stęsknieni rodzice”, „suknię najróżowszą” - plastycznie obrazują wyidealizowany, ziemski świat, za którym tęskni bohaterka.
  • Wykrzyknienia: „Więc zrywam się i biegnę! Wiatr po niebie dzwoni!” - oddają skrajne emocje, ekscytację i dynamikę reakcji dziewczynki na dźwięk kroków.
  • Przerzutnia: „by w nieb Twoich krasie / Wszystko było tak samo” - rozbija spójność składniową, akcentując desperackie pragnienie przeniesienia ziemskiego porządku do boskiej przestrzeni.
  • Porównania: „Powstał dom kubek w kubek, jak nasz - Czarnolaski” - obrazują dokładność boskiej kopii i silne przywiązanie Urszulki do ziemskich realiów.

Konteksty

Kontekst literacki - polemika literackaDyskusja między twórcami, w której jeden autor poprzez swoje dzieło odpowiada na poglądy lub wizje artystyczne zawarte w utworze innego autora. z Janem Kochanowskim: Wiersz jest bezpośrednią odpowiedzią na „Tren XIX” Jana z Czarnolasu. W renesansowymEpoka w kulturze europejskiej (XV-XVI w.) stawiająca w centrum zainteresowania człowieka (humanizm), nawiązująca do antyku. utworze zmarła matka poety ukazuje mu się we śnie z Urszulką na rękach, zapewniając, że dziewczynka uniknęła ziemskich cierpień i cieszy się wiecznym szczęściem. Leśmian odrzuca tę pocieszającą wizję. W jego ujęciu niebo nie przynosi ukojenia, a zmarli odczuwają dojmującą tęsknotę za życiem doczesnym. Zamiast teodycei, otrzymujemy obraz egzystencjalnego osamotnienia.

Dobrze wiedzieć
Twórczość Leśmiana często kwestionuje tradycyjne dogmaty religijne. Poeta ukazuje człowieka jako istotę nierozerwalnie złączoną z materią, naturą i cielesnością. Wobec tego śmierć i przejście do czysto duchowego bytu jawi się nie jako nagroda, lecz jako tragiczne wygnanie z jedynego świata, który człowiek naprawdę rozumie i kocha.

Matura

Wiersz „Urszula Kochanowska” to doskonały materiał do wykorzystania na maturze z języka polskiego. Sprawdzi się w tematach i pytaniach jawnych dotyczących:

  • Motywu zaświatów i wizji nieba: Zestawienie z „Trenami” Kochanowskiego, „Boską komedią” Dantego czy „Piosenką o końcu świata” Miłosza.
  • Motywu tęsknoty i miłości rodzinnej: Ukazanie, że relacje międzyludzkie są dla człowieka cenniejsze niż boski absolut.
  • Buntu przeciwko Bogu i polemiki z religią: Zestawienie z „Dies irae” Kasprowicza lub „Dziadami cz. III” Mickiewicza (Bóg jako istota nierozumiejąca ludzkiego cierpienia).
  • Obrazu dziecka w literaturze: Urszulka jako postać tragiczna, zawieszona między dziecięcą naiwnością a dojrzałym doświadczeniem pustki.