Los utracony - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja rozpoczyna się w Budapeszcie podczas II wojny światowej. Piętnastoletni György Köves żegna ojca, który zostaje powołany do obozu pracy przymusowej. Niedługo potem chłopiec sam otrzymuje nakaz pracy w rafinerii. Pewnego ranka autobus wiozący robotników zostaje zatrzymany przez policję. György wraz z innymi Żydami trafia do cegielni, a stamtąd w bydlęcych wagonach do Auschwitz-Birkenau. Przechodzi selekcję i unika komory gazowej. Szybko zostaje przeniesiony do Buchenwaldu, a następnie do obozu pracy w Zeitz. Tam doświadcza morderczej pracy, głodu i brutalności strażników. Zaprzyjaźnia się ze starszym Węgrem, Bandim Citromem, który uczy go obozowych zasad przetrwania. Z czasem György opada z sił, przestaje dbać o higienę i popada w skrajną apatię, stając się obozowym muzułmaninem. Na jego ciele pojawiają się ropne rany. Trafia do rewiru zabiegowego, a ostatecznie wraca do szpitala w Buchenwaldzie. Tam, w zaskakująco dobrych warunkach, powoli wraca do zdrowia pod okiem troskliwych pielęgniarzy. Wiosną obóz zostaje wyzwolony przez Amerykanów. György wraca do Budapesztu. Dowiaduje się, że jego ojciec zmarł w Mauthausen, a macocha wyszła za mąż za dawnego pracownika. Chłopak, nierozumiany przez ludzi z zewnątrz, udaje się na poszukiwanie matki.

Streszczenie szczegółowe

Pożegnanie z ojcem i nowa codzienność

Piętnastoletni György Köves, węgierski Żyd, mieszkał w BudapeszcieStolica Węgier, w czasie II wojny światowej miejsce zamieszkania dużej społeczności żydowskiej.. Po burzliwym rozwodzie rodziców prawo do opieki nad nim przyznano ojcu. Chłopak zamieszkał z nim i macochą, odwiedzając matkę dwa razy w tygodniu. Pewnego dnia György zwolnił się z zajęć szkolnych. Powód był poważny - nazajutrz jego ojciec musiał wyjechać do obozu pracy przymusowejMiejsce odosobnienia, w którym więźniowie byli zmuszani do wycieńczającej, darmowej pracy na rzecz państwa.. Przed wyjazdem ojciec przekazał prowadzenie interesów swojemu pracownikowi, panu Sütő, aby zapewnić rodzinie stały dochód. Nauczył też żonę prowadzenia ksiąg rachunkowych. Wieczorem odbyła się pożegnalna kolacja. Rozmawiano o wojnie, a ojciec poprosił syna, by ten opiekował się macochą.

Z powodu trwającego konfliktu w gimnazjum odwołano zajęcia. Władze wydawały kolejne przepisy wymierzone w Żydów. György otrzymał pismo z leventeWęgierska organizacja młodzieżowa z lat 1921-1945, prowadząca obowiązkowe szkolenia wojskowe dla chłopców., nakazujące mu podjęcie pracy. Został pomocnikiem murarskim w zbombardowanym Zakładzie Rafineryjnym Shell. Posiadał specjalną legitymację, która pozwalała mu przekraczać granicę celną w Csepel. Na ramieniu musiał nosić żółtą gwiazdęZnak rozpoznawczy w kształcie gwiazdy Dawida, który Żydzi musieli nosić na ubraniach w krajach kontrolowanych przez III Rzeszę.. Sytuacja rodziny pogarszała się. Macocha, jako osoba nieczystej krwi, otrzymała zakaz handlu. Zmniejszono racje żywnościowe. Z pomocą przyszedł pan Sütő, który przemycał jedzenie kupowane na czarnym rynkuNielegalny obrót towarami, często jedynym sposobem na zdobycie deficytowej żywności w czasie wojny.. Wieczorami György często chronił się w piwnicy przed nalotami. Tam spędzał czas z czternastoletnią sąsiadką, Annamarią. Łączyła ich młodzieńcza sympatia i pierwsze pocałunki.

Aresztowanie i droga w nieznane

Pewnego ranka rutynowa podróż do pracy przybrała nieoczekiwany obrót. Policjant zatrzymał autobusy wiozące robotników do rafinerii. Kazał wysiąść wszystkim Żydom. Zatrzymano osiemnastu chłopców, w tym Györgya, oraz grupę dorosłych mężczyzn. Zaprowadzono ich do komory celnej. Byli zdezorientowani - przecież mieli ważne legitymacje pracownicze. Po południu sprawdzono ich dokumenty, ustawiono w trójki i pognano z powrotem w stronę miasta. Po drodze dołączali do nich ludzie z innych punktów kontrolnych. Szli otoczeni kordonem policji. György nie rozumiał, dlaczego niektórzy dorośli ryzykują życie i uciekają z kolumny do przejeżdżających tramwajów. Wieczorem dotarli na ogromny plac koszar. Dowódca żandarmówFormacja wojskowa pełniąca funkcje policyjne, na Węgrzech brutalnie egzekwująca antysemickie przepisy. kazał zamknąć żydowską bandę w stajni. W środku zapanował chaos i ścisk. Chłopiec wciąż nie pojmował powagi sytuacji. Myślał tylko o macosze, która czekała na niego z kolacją.

Z koszar przewieziono ich statkiem do Cegielni Budakalász. Tam tłumy ludzi koczowały na podłodze. Po kilku dniach załadowano ich do wagonów towarowychBydlęce wagony kolejowe, w których w nieludzkich warunkach transportowano ofiary do obozów zagłady., po sześćdziesiąt osób w każdym. Żandarmi uprzejmie informowali, że jadą do pracy w Niemczech. Podróż była koszmarem. Panował zaduch, brakowało wody, a za toaletę służyło jedno wiadro w kącie. Po kilku dniach pociąg zatrzymał się na rampie stacji Auschwitz-BirkenauNajwiększy niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady, zlokalizowany na terenach okupowanej Polski.. Na zewnątrz czekali więźniowie w pasiakach z ogolonymi głowami.

Zderzenie z obozową machiną

Kazano im zostawić bagaże i ustawić się w dwóch kolumnach. Obiecywano, że rzeczy wrócą do nich po dezynfekcji. Lekarz SS niemal bez patrzenia selekcjonowałProces na rampie obozowej, podczas którego lekarze SS decydowali, kto trafi do pracy, a kto natychmiast do komory gazowej. nowo przybyłych. Młodych i silnych kierował na jedną stronę, starców i dzieci na drugą. György przeszedł selekcję pomyślnie. Zaprowadzono go do łaźni. Oddał ukryte kosztowności, został ogolony i wykąpany. Otrzymał pasiakiPotoczne określenie obozowego ubrania więźniów, uszytego z materiału w charakterystyczne pasy., drewniaki i czapkę. Teren obozu otaczał drut kolczasty pod napięciem. W powietrzu unosił się słodkawy, chemiczny zapach. György i jego koledzy początkowo śmiali się ze swojego nowego wyglądu. Dopiero wieczorem starszy więzień uświadomił im prawdę. Ci, którzy nie przeszli selekcji, trafili do komór gazowych, a dym z kominów pochodził z ciał palonych w krematoriachBudynek z piecami służącymi do masowego palenia ciał zamordowanych więźniów..

W Auschwitz chłopak spędził trzy dni. Spał na cementowej podłodze. Dni mijały na staniu w morderczym słońcu, piciu wodnistej zupy z pokrzyw i jedzeniu czerstwego chleba. Czwartego dnia przetransportowano go do obozu w BuchenwaldzieNiemiecki obóz koncentracyjny w Turyngii, założony w 1937 roku, znany z nieludzkich warunków i eksperymentów medycznych.. Otrzymał tam żółty trójkąt z literą U (Węgier) oraz numer 64921. Warunki były tu minimalnie lepsze - zupa miała zasmażkę, a do chleba dodawano marmoladę. Pobyt nie trwał jednak długo. György trafił do ZeitzPodobóz Buchenwaldu, w którym więźniowie pracowali w prymitywnych warunkach przy produkcji paliwa syntetycznego., prowincjonalnego obozu składającego się z ogromnych namiotów zamiast baraków.

Zeitz i równia pochyła

W Zeitz György poznał starszego rodaka, Bandiego Citroma. Bandi miał za sobą służbę na froncie wschodnim i pobyt w karnej kompanii. Wziął chłopca pod swoje skrzydła. Uczył go zasad przetrwania: codziennego mycia w lodowatej wodzie, zostawiania kawałka chleba na rano, ustawiania się w środku szeregu dla bezpieczeństwa i na końcu kolejki po zupę, by dostać gęstsze z dna. Spali razem na najwyższej pryczy pod jednym kocem. György pracował w fabryce benzyny syntetycznej. Wyładowywał szuter, nosił worki z cementem i układał kable. Praca ponad siły i wielogodzinne apele wykańczały więźniów. Porządku pilnował brutalny kapoWięzień funkcyjny nadzorujący komando robocze, często rekrutowany spośród kryminalistów, znany z brutalności., od którego György już pierwszego dnia dostał w twarz.

Z czasem zmniejszono racje żywnościowe. György zaczął opadać z sił. Głód stał się jego jedyną myślą. Skóra zżółkła i pokryła się swędzącymi krostami - chłopak zaraził się świerzbemZakaźna choroba skóry wywoływana przez pasożyty, powszechna w obozach z powodu braku higieny.. Przestał dbać o siebie. Przemoczone pasiaki raniły ciało, a drewniaki zdzierały skórę z kostek. Pewnego dnia w pracy upuścił worek z cementem. Został za to dotkliwie pobity przez żołnierza. Wtedy coś w nim pękło. Przestało mu zależeć na życiu. Stał się obozowym muzułmaninemWięzień skrajnie wyczerpany fizycznie i psychicznie, obojętny na otoczenie i bliski śmierci.. Na apelach siadał w kałużach, nie czuł już głodu, a kolejne ciosy strażników ignorował, zapadając w senny letarg. Bandi początkowo siłą zmuszał go do mycia, by chronić komandoGrupa robocza więźniów w obozie koncentracyjnym, przydzielona do konkretnego zadania. przed infekcją, ale w końcu i on się poddał.

Szpital, wyzwolenie i powrót

Nad kolanem chłopca wyrosła bolesna, ropna gula. Gdy przestał chodzić, trafił do rewiru zabiegowegoObozowy szpital, który często był miejscem selekcji i śmierci, a rzadziej faktycznego leczenia.. Pielęgniarz bez znieczulenia rozciął udo i wycisnął ropę. Następnego dnia György został przewieziony do szpitala w Gleina. Mógł się tam umyć i wyspać na pryczy. Lekarz codziennie oczyszczał jego rany, zwane flegmonamiOstre, ropne zapalenie tkanki łącznej, w warunkach obozowych często prowadzące do amputacji lub śmierci.. Gdy jedna rana się goiła, natychmiast pojawiała się kolejna. Chłopak dzielił pryczę z innym pacjentem. Kiedy nieznajomy zmarł w nocy, György zataił ten fakt przez kilka dni, by zjadać jego porcje jedzenia. Zgłosił śmierć dopiero, gdy ciało zaczęło się rozkładać. Zmagał się też z plagą wszy i pcheł, które gnieździły się w jego ranach.

Jako przypadek beznadziejny, został odesłany z powrotem do Buchenwaldu. Jechał pociągiem leżąc we własnych odchodach. Nie czuł już bólu. Na miejscu wrzucono go na wózek ze stosem innych ciał. W łaźni zmyto z niego brud i przeniesiono do baraku. Tam zaopiekował się nim francuski doktor, który dawał chorym kostki cukru. Dzięki jego wstawiennictwu György trafił na lepszy oddział. Warunki były tam szokująco dobre: pojedyncze łóżka z pościelą, piec, lepsze jedzenie. Salą opiekował się troskliwy pielęgniarz Pietka. Chłopiec był przerażony - podejrzewał, że to podstęp i zaraz wytną mu organy. Mimo bolesnych zabiegów chirurgicznych, powoli wracał do zdrowia. Odwiedzali go inni pielęgniarze, w tym Czech Bogusz, który przynosił mu dodatkowe jedzenie.

Nadeszła wiosna. Pewnego dnia w obozie wybuchło zamieszanie. Słychać było strzały i warkot silników. Z głośników popłynął rozkaz ewakuacji dla esesmanówCzłonek zbrodniczej formacji SS (Schutzstaffel), stanowiącej główny personel nadzorczy w obozach koncentracyjnych.. Po bitwie zapadła cisza, a megafony ogłosiły w kilku językach: obóz został wyzwolony. György opuścił Buchenwald w amerykańskim mundurze z demobilu, z workiem pełnym koców i konserw. Gdy spojrzał w lustro, zobaczył twarz starca. Jego ciało było zniszczone, a noga trwale uszkodzona. Rozpoczął długą drogę do domu - ciężarówkami, pociągami i na piechotę. Po drodze spotykał ludzi, którzy z niedowierzaniem pytali o komory gazowe.

W Budapeszcie zaczepił go dziennikarz. Chciał, by chłopak opowiedział światu o piekle obozów, ale György nie potrafił wpisać się w oczekiwaną narrację męczeństwa. W rodzinnym mieszkaniu zastał obcych ludzi. Od sąsiadów dowiedział się, że jego ojciec zmarł w obozie w MauthausenCiężki obóz koncentracyjny w Austrii, znany z morderczej pracy w kamieniołomach.. Macocha przeżyła dzięki panu Sütő, za którego ostatecznie wyszła za mąż. Jedyną osobą, która wciąż na niego czekała, była matka. György natychmiast wyruszył na jej poszukiwanie.