Czas, miejsce akcji i narracja
Akcja powieści Roalda Dahla toczy się w nieokreślonym angielskim miasteczku w drugiej połowie XX wieku. Główne wydarzenia rozgrywają się w domu rodziny Piołunów, szkole Crunchem Hall oraz skromnym domku Panny Miodek. Historię opowiada wszechwiedzący narrator, który używa czarnego humoru i często zwraca się bezpośrednio do czytelnika.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Kiedy i gdzie rozgrywa się akcja?
Roald Dahl nie podaje dokładnej daty wydarzeń. Akcja toczy się w drugiej połowie XX wieku w Anglii. W książce pojawiają się telewizory, samochody i supermarkety. To świat, który czytelnicy z lat osiemdziesiątych od razu rozpoznawali jako swój własny.
Wydarzenia rozgrywają się w typowej angielskiej miejscowości. Nie ma ona nazwy ani konkretnego adresu. Znajdziemy tu osiedla domków jednorodzinnych, szkołę podstawową i sklep spożywczy. Brak nazwy to celowy zabieg. Dzięki temu czytelnik łatwo może wyobrazić sobie własne miasto w roli scenerii.
Ważnym miejscem na mapie miasteczka jest biblioteka publiczna. To tam Matylda spędza całe popołudnia. Dziewczynka czyta dzieła znanych pisarzy, takich jak Charles DickensSłynny angielski pisarz z XIX wieku, autor m.in. "Opowieści wigilijnej".. Biblioteka to dla niej okno na inny świat i jedyne miejsce, gdzie nikt jej nie przeszkadza.
Dom Piołunów – miejsce bez miłości
Rodzina Piołunów mieszka w zwykłym podmiejskim domu. Dahl celowo nie opisuje go zbyt szczegółowo. Budynek wygląda jak każdy inny, a mimo to dzieje się w nim coś złego. Pan Piołun całymi wieczorami ogląda telewizję, a jego żona gra w bingo.
Nikt w tym domu nie czyta książek. Matylda jest tu traktowana jak niepotrzebny przedmiot. Rodzice w ogóle nie zauważają, że ich pięcioletnia córka jest małym geniuszem. Ten dom to symbol środowiska, które niszczy talenty. Nie znajdziesz tu półki na książki, za to w salonie stoi ogromny telewizor.
Crunchem Hall – szkoła jak więzienie
Szkoła Crunchem Hall to główne pole walki w powieści. Rządzi nią Agata Pałka. Ta okrutna dyrektorka traktuje uczniów jak swoich największych wrogów. Rzuca dziećmi za włosy i zamyka je w ciasnej szafie zwanej „Czarną Dziurą”.
To miejsce jest mocno przerysowane. Właśnie ta przesada sprawia, że opisy szkoły czyta się jak satyręUtwór literacki, który wyśmiewa ludzkie wady, zachowania lub instytucje.. Dahl krytykuje w ten sposób każdą instytucję opartą na strachu i bezwzględnej władzy dorosłych.
Zupełnym przeciwieństwem gabinetu dyrektorki jest klasa Panny Miodek. Choć to ta sama szkoła, panuje tam zupełnie inna atmosfera. Jest to miejsce bezpieczne, ciepłe i pełne ciekawych opowieści.
Dom Panny Miodek – bezpieczny azyl
Mały i bardzo skromny domek nauczycielki to wyjątkowe miejsce. Tylko tam Matylda czuje się naprawdę u siebie. Kiedy dziewczynka odwiedza Pannę Miodek, odkrywa jej wielką biedę. Nauczycielka sama jest ofiarą okrutnej dyrektorki Pałki.
Ten dom staje się ważnym symbolem. Pokazuje, że nie liczy się bogactwo ani wielkość budynku. Najważniejsza jest dobra atmosfera, którą tworzą życzliwi ludzie.
Narrator – kto to opowiada?
W książce występuje narrator wszechwiedzącyOsoba opowiadająca, która wie wszystko o świecie przedstawionym i zna myśli wszystkich bohaterów.. Opowiada on historię w trzeciej osobie. Wie dokładnie, co myśli Matylda, co planuje oszukańczy Pan Piołun i co czuje Panna Miodek. Swobodnie wchodzi do głów wszystkich postaci.
Narracja trzecioosobowa to taka, w której narrator używa form "on", "ona", "oni" (np. "Matylda poszła", "Pan Piołun krzyknął"). Nie bierze on bezpośredniego udziału w wydarzeniach.
Nie jest to jednak zwykły, nudny głos. Dahl stworzył narratora, który jest ironiczny, zabawny i bywa złośliwy. Bezlitośnie komentuje on głupie zachowania dorosłych. Czytelnik od razu czuje, że opowiadacz stoi po stronie Matyldy.
Czarny humor i zwroty do czytelnika
Charakterystycznym elementem stylu Dahla jest czarny humorŻartowanie z rzeczy smutnych, strasznych lub okrutnych, aby oswoić lęk.. Autor żartuje z sytuacji, które w rzeczywistości są okrutne. Scena, w której dyrektorka Pałka kręci dziewczynką za warkocze, jest przerażająca. Jednocześnie opisano ją tak komicznie, że przypomina scenę z kreskówki.
Dahl celowo przesadza. Chce w ten sposób pokazać absurd brutalności dorosłych. Dzięki temu dzieci mogą śmiać się z czegoś, co normalnie budzi strach. Śmiech daje im poczucie siły.
Narrator często stosuje też bezpośrednie zwroty do czytelnikaZabieg polegający na tym, że narrator "mówi" wprost do osoby czytającej książkę.. Pyta, czy zgadzamy się z jego oceną sytuacji. Wyjaśnia motywy działania bohaterów. Taka technika sprawia, że książkę czyta się jak zapis rozmowy z dobrym znajomym, a nie szkolny obowiązek.