Roald Dahl – biografia autora

Wczesne życie i edukacja

Roald Dahl urodził się 13 września 1916 roku w Cardiff w Walii. Jego rodzice byli Norwegami. Przez całe życie czuł się rozdarty między dwoma krajami. Ten motyw widać w jego książkach. Bohaterowie Dahla to często outsiderzyOsoba, która nie pasuje do reszty grupy i trzyma się na uboczu.. Dokładnie tak jak Matylda w rodzinie Piołunów.

Kiedy Roald miał trzy lata, zmarł jego ojciec. Matka, Sofie, została sama z piątką dzieci. Spełniła jednak ostatnie życzenie męża i posłała je do angielskich szkół.

Dahl trafił do słynnego internatu Repton School. Szkoła okazała się koszmarem. Nauczyciele stosowali kary cielesneBicie uczniów za złe zachowanie, kiedyś powszechne w szkołach., a starsi uczniowie znęcali się nad młodszymi. Pisarz zapamiętał to bardzo dobrze. Wykorzystał te wspomnienia w Matyldzie, tworząc postać okrutnej dyrektorki, Agaty Pałki.

Po maturze zrezygnował ze studiów. Zatrudnił się w firmie naftowej Shell i wyjechał do Afryki Wschodniej.

Debiut i pierwsze dzieła

W 1939 roku wybuchła II wojna światowa. Dahl zgłosił się do Royal Air ForceBrytyjskie siły powietrzne, które odegrały ogromną rolę podczas II wojny światowej.. Przeszedł szkolenie w Kenii i Iraku, a potem walczył jako pilot myśliwca w Grecji i nad Syrią. W 1940 roku jego samolot Gloster Gladiator rozbił się na libijskiej pustyni. Dahl cudem przeżył, ale odniósł poważne obrażenia głowy i na kilka miesięcy stracił wzrok.

To dramatyczne wydarzenie zmieniło jego życie. W 1942 roku opublikował swoje pierwsze opowiadanie w magazynie The Saturday Evening Post. Opisał w nim właśnie zestrzelenie własnego samolotu.

Początkowo pisał tylko dla dorosłych. Jego teksty były mroczne i pełne czarnego humoruŻartowanie z rzeczy smutnych lub strasznych, takich jak śmierć czy choroba.. Zbiory takie jak Ktoś podobny do ciebie (1953) przyniosły mu sławę mistrza krótkiej formy. Trzykrotnie zdobył prestiżową nagrodę Edgar Award.

Do literatury dziecięcej trafił przypadkiem. Wymyślał bajki na dobranoc dla własnych dzieci. Miał ich pięcioro z żoną, aktorką Patricią Neal. Tak powstały jego pierwsze hity: James i olbrzymia brzoskwinia (1961) oraz Charlie i fabryka czekolady (1964). Dzieci pokochały te historie od razu. Dorośli krytycy patrzyli na nie z rezerwą, bo książki zawsze stawały po stronie najmłodszych.

Dojrzałość twórcza

Lata 70. i 80. to czas największych sukcesów pisarza. Stworzył wtedy swoje najsłynniejsze powieści.

Fantastyczny Pan Lis (1970) to opowieść o sprytnym zwierzęciu, które oszukuje chciwych rolników. Danny, mistrz świata (1975) ukazuje piękną relację między ojcem a synem. Z kolei Wielki Przyjazny Olbrzym (1982) opowiada o stworku, który łapie sny. Postać olbrzyma inspirowana była przyjacielem Dahla, który nocami zaglądał przez okna domów.

W 1983 roku wydał Czarownice. To mroczna książka o wiedźmach, które chcą zniszczyć wszystkie dzieci. Dahl uważał, że młodzi czytelnicy potrzebują w literaturze odrobiny prawdziwego strachu.

Jego ostatnią wielką powieścią była Matylda (1988). Napisał ją, mając ponad siedemdziesiąt lat. To historia genialnej pięciolatki, która odkrywa w sobie moc telekinezyZdolność poruszania przedmiotów za pomocą samej siły umysłu.. Dziewczynka musi zmierzyć się z okrutnymi rodzicami i złą dyrektorką. Po swojej stronie ma tylko panią Miodek. Książka pokazuje, że inteligencja i dobroć mogą pokonać brutalną siłę.

Kontekst historyczny

Życie Dahla przypadło na czasy wielkich zmian i tragedii. Dorastał między dwiema wojnami światowymi. Sam walczył na froncie i widział śmierć z bliska.

Jego życie prywatne również było pełne cierpienia. W 1962 roku zmarła na odrę jego córka Olivia. Syn Theo doznał poważnego urazu mózgu w wypadku. Żona pisarza przeszła trzy udary w 1965 roku. Dahl przez wiele miesięcy osobiście ją rehabilitował, ćwicząc z nią mowę po kilka godzin dziennie.

Te trudne doświadczenia ukształtowały jego twórczość. Bohaterowie Dahla często zmagają się z przemocą, odrzuceniem i strachem. Mimo to zawsze dają radę. Autor nigdy nie udawał przed dziećmi, że świat jest idealny.

Pisarz tworzył w epoce feminizmuRuch społeczny walczący o równe prawa dla kobiet i mężczyzn. i walki o prawa obywatelskie. Ludzie zaczęli wtedy głośno kwestionować autorytety. Dzieci w książkach Dahla również nie ufają ślepo dorosłym. Mają odwagę się buntować i walczyć o swoje.

Spuścizna i znaczenie

Roald Dahl zmarł 23 listopada 1990 roku w Oksfordzie. Miał 74 lata. Zostawił po sobie kilkadziesiąt książek, setki opowiadań i scenariusze filmowe. Napisał między innymi scenariusz do filmu Żyje się tylko dwa razy z serii o Jamesie Bondzie.

Jego książki sprzedały się w ponad 250 milionach egzemplarzy. Wiele z nich przeniesiono na ekran. Charlie i fabryka czekolady doczekał się dwóch słynnych ekranizacji (w 1971 i 2005 roku). Matylda stała się hitem jako musicalPrzedstawienie teatralne lub film, w którym aktorzy dużo śpiewają i tańczą. na Broadwayu, a w 2022 roku Netflix stworzył na jego podstawie nowy film z Emmą Thompson.

W Polsce książki Dahla są bardzo popularne, głównie dzięki przekładom Jolanty Kozak. Matylda trafiła na listę lektur szkolnych. Uczniowie cenią ją za szczerość. Tytułowa bohaterka nie jest grzeczną, papierową postacią, ale prawdziwą dziewczynką, która myśli i czuje.

Nigdy nie zapomniałem, jak to jest być małym człowiekiem w świecie rządzonym przez dorosłych.

To zdanie najlepiej tłumaczy, dlaczego Dahl tak dobrze rozumiał młodych czytelników. Okrutna szkoła w Repton i surowi nauczyciele z jego dzieciństwa na zawsze pozostali w jego pamięci. Agata Pałka to nie był tylko wymysł. To portret namalowany z pamięci.