Czas i miejsce akcji „Medalionów” Zofii Nałkowskiej
Czas i miejsce akcji „Medalionów” Zofii Nałkowskiej funkcjonują na dwóch przenikających się płaszczyznach. Ramę kompozycyjną stanowią pierwsze miesiące po zakończeniu II wojny światowej, kiedy autorka pracowała w komisji badającej hitlerowskie zbrodnie. Właściwa fabuła poszczególnych opowiadań przenosi czytelnika w lata wojny i okupacji, odtwarzając mapę nazistowskiego terroru.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 2 min
Teraźniejszość śledztwa i przeszłość zbrodni
Akcja cyklu toczy się tuż po zakończeniu II wojny światowej. Zofia Nałkowska pracowała wówczas w Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w PolsceInstytucja państwowa powołana w 1945 roku do zbierania dowodów nazistowskich zbrodni.. Pisarka brała udział w przesłuchaniach ocalałych więźniów, świadków oraz samych oprawców. Jeździła również na wizje lokalneCzynność śledcza polegająca na bezpośrednich oględzinach miejsca przestępstwa. do dawnych obozów i miejsc masowej zagłady.
Z tych bezpośrednich relacji wyłania się drugi, właściwy czas akcji. Są to lata trwania II wojny światowej. Przeszłość wraca we wspomnieniach ofiar, domagając się udokumentowania i ostatecznego rozrachunku.
Nałkowska zrezygnowała z tradycyjnej, wszechwiedzącej narracji na rzecz suchego, niemal dokumentalnego zapisu. Czas powojenny to moment zbierania dowodów, dlatego autorka oddaje głos świadkom, a sama pozostaje w cieniu, jedynie rejestrując fakty.
Topografia terroru – miejsca akcji
Przestrzeń w „Medalionach” jest zróżnicowana. Czasem autorka operuje konkretnymi nazwami geograficznymi, innym razem miejsce pozostaje celowo niedookreślona. Taki zabieg uświadamia, że opisane okrucieństwa mogły wydarzyć się wszędzie.
Większość wydarzeń rozgrywa się na ziemiach polskich, choć ofiary trafiały do różnych miejsc kaźni w Europie. Konkretne lokalizacje przypisane do opowiadań tworzą przerażającą mapę systemu totalitarnego:
- „Profesor Spanner” – tereny niemieckiego Instytutu Anatomicznego w Gdańsku-Wrzeszczu.
- „Dno” – bohaterka relacjonuje swoją drogę przez warszawskie więzienie na PawiakuGłówne więzienie śledcze Gestapo w Warszawie, znane z brutalnych tortur i masowych egzekucji., obóz koncentracyjny w Ravensbrück oraz fabrykę amunicji w Bünzig.
- „Kobieta cmentarna” – warszawski cmentarz sąsiadujący bezpośrednio z płonącym gettem.
- „Człowiek nie jest mocny” – pałac w okolicach Chełmna nad NeremPierwszy niemiecki obóz zagłady, w którym masowo mordowano ludzi przy użyciu gazu spalinowego., pełniący funkcję ośrodka masowej zagłady Żydów.
- „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu” – teren obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau.
Opowiadania takie jak „Dwojra Zielona” czy „Wiza” poszerzają tę perspektywę o kolejne obozy koncentracyjne i miejsca ukrywania się ocalałych. Przestrzeń w całym cyklu jest zawsze naznaczona śmiercią, strachem i skrajnym uprzedmiotowieniem człowieka.