Plan wydarzeń najważniejszych opowiadań
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Zagłada domu Usherów (1839)
Narrator jedzie do posiadłości
Bezimienny przyjaciel otrzymuje list od Rodericka Ushera z prośbą o odwiedziny. Gospodarz skarży się na tajemniczą chorobę nerwów.
Pierwsze wrażenie - dom i jego pan
Narrator widzi ponury dwór z pęknięciem biegnącym przez fasadę. Poznaje wychudzonego, roztrzęsionego Rodericka oraz jego obłożnie chorą siostrę Madeline.
Dni spędzone z Roderickiem
Gość towarzyszy gospodarzowi w twórczości. Roderick maluje abstrakcyjne, klaustrofobiczne obrazy i gra na gitarze mroczne ballady.
Śmierć Madeline i złożenie jej w krypcie
Madeline pozornie umiera. Roderick z pomocą narratora składa jej ciało w podziemnej krypcie pod domem. Narrator dostrzega, że twarz kobiety zachowała różowy odcień.
Rozpad psychiczny Rodericka
Przez kolejne dni Roderick błądzi bez celu po komnatach. Jego twarz przypomina trupa, a zachowanie staje się chaotyczne i przerażające.
Burzowa noc i czytanie romansu
Narrator nie może spać podczas burzowej nocy. Czyta Roderickowi głośno średniowieczny romans rycerski. Dźwięki opisane w książce zaczynają dosłownie rozbrzmiewać w głębi domu.
Roderick wyznaje prawdę
Roderick oznajmia, że słyszy te odgłosy od kilku dni. Uświadamia sobie, że pochowali Madeline żywcem, a ona stoi właśnie za drzwiami komnaty.
Madeline wchodzi - i oboje giną
Drzwi otwierają się. Zakrwawiona Madeline rzuca się na brata i oboje padają martwi. Narrator ucieka, a rozpadający się dwór zapada się w czarne jezioro.
- Złożenie Madeline w krypcie - pozorne pogrzebanie żywej kobiety uruchamia nieodwracalną spiralę grozy.
- Wyznanie Rodericka - moment, gdy racjonalne wyjaśnienia przestają działać, a horror staje się faktem.
- Upadek domu - fizyczna zagłada budynku domyka symboliczny rozpad rodu Usherów.
Serce oskarżycielem (1843)
Narrator twierdzi, że jest zdrowy
Bezimienny narrator od pierwszego zdania przekonuje, że nie jest szalony. Swoją nadmierną wrażliwość traktuje jako dowód bystrości umysłu.
Obsesja na punkcie oka starca
Narrator mieszka ze starym człowiekiem, którego darzy sympatią. Jedno niebieskawobiałe, zamglone oko starca napawa go jednak irracjonalnym przerażeniem.
Siedem nocy obserwacji
Przez tydzień narrator co noc uchyla drzwi sypialni starca. Oko pozostaje zamknięte, co uniemożliwia mu dokonanie zbrodni.
Ósma noc - oko się otwiera
Ósmej nocy starzec budzi się i otwiera oko. Narrator słyszy coraz głośniejsze bicie jego serca, wpada w furię i dusi ofiarę.
Ukrycie zwłok pod podłogą
Sprawca rozcina ciało i zakopuje szczątki pod deskami podłogi. Skrupulatnie sprząta wszystkie ślady, pewny swojego bezpieczeństwa.
Policja przybywa na miejsce
Sąsiedzi słyszeli krzyk i zawiadomili policję. Funkcjonariusze przeszukują dom, ale niczego nie znajdują. Pewny siebie narrator zaprasza ich, by usiedli dokładnie nad skrytką.
Bicie serca i przyznanie się do winy
Narrator zaczyna słyszeć głośne dudnienie pod podłogą. Przekonany, że policjanci również je słyszą i drwią z niego, zrywa deski i wyznaje winę.
- Ósma noc - otwarte oko uruchamia morderczy impuls narratora.
- Wizyta policji - pozorne bezpieczeństwo sprawcy zderza się z jego własną psychiką.
- Wyznanie - narrator sam niszczy swoje alibi, co potwierdza jego obłęd.
Czarny kot (1843)
Narrator jako miłośnik zwierząt
Narrator wspomina dzieciństwo. Był wrażliwy, kochał zwierzęta i miał wiele domowych pupili, w tym wielkiego czarnego kota o imieniu Pluton.
Alkohol niszczy charakter
Z biegiem lat nałóg alkoholowy zmienia narratora. Staje się gwałtownym, okrutnym człowiekiem, który maltretuje żonę i zwierzęta.
Wydłubanie oka i powieszenie kota
W przypływie szału narrator wyłupuje Plutonowi oko scyzorykiem. Następnie wiesza kota na drzewie w ogrodzie, przekraczając granicę ostatecznego zła.
Pożar domu
Tej samej nocy dom spala się doszczętnie. Na ocalałej ścianie piwnicy narrator widzi wyraźny odcisk wiszącego kota z pętlą na szyi.
Pojawienie się drugiego kota
W karczmie narrator dostrzega drugiego czarnego kota, niemal identycznego z Plutonem. Zwierzęciu również brakuje oka, a na piersi ma białą plamę.
Narastająca nienawiść
Narrator zabiera kota do domu, lecz szybko zaczyna go nienawidzić. Biała plama stopniowo przybiera kształt szubienicy, co napawa go zgrozą.
Zabójstwo żony
Żona powstrzymuje narratora przed uderzeniem kota siekierą. Mężczyzna wpada w szał i zabija ją ciosem w głowę.
Zamurowanie zwłok w piwnicy
Sprawca chowa ciało żony za tynkowaną ścianą w piwnicy. Nie może znaleźć kota i zakłada, że zwierzę uciekło.
Odkrycie zbrodni
Podczas policyjnej rewizji narrator pewnie puka w ścianę. Rozlega się zza niej przeraźliwy wrzask. Policjanci rozbijają mur i odnajdują zwłoki, na których siedzi żywy kot.
- Powieszenie Plutona - moment, od którego degradacja moralna gwałtownie przyspiesza.
- Pojawienie się drugiego kota - motyw powracającej kary, przed którą sprawca nie potrafi uciec.
- Zamurowanie zwłok - zbrodnia, którą narrator sam ujawnia przez zgubną pewność siebie.
Studnia i wahadło (1842)
Wyrok inkwizycji i utrata przytomności
Bezimienny narrator słyszy wyrok śmierci wydany przez inkwizycję i mdleje. Odzyskuje świadomość w całkowicie ciemnej celi.
Eksploracja celi po omacku
W absolutnej ciemności próbuje wyznaczyć rozmiary lochu, chodząc wzdłuż ścian. Potyka się i odkrywa głęboką studnię na środku podłogi.
Pierwsze zetknięcie z wahadłem
Narrator budzi się przywiązany do deski. Dostrzega nad sobą ogromne wahadło z ostrzem, które z każdym wahnięciem opada coraz niżej.
Plan ucieczki spod ostrza
Skazaniec smaruje powróz tłustym mięsem zostawionym przez strażników. Szczury przecinają więzy zębami na chwilę przed tym, jak ostrze dosięga ciała.
Gorące ściany - cela się kurczy
Uwolniony narrator zauważa, że metalowe ściany celi rozgrzewają się do czerwoności. Zaczynają się zsuwać, spychając go ku studni.
Narrator stoi na krawędzi studni
Ściany nacierają z czterech stron. Narrator balansuje na krawędzi otchłani, tracąc nadzieję na ratunek.
Wkroczenie armii francuskiej i ocalenie
W ostatniej chwili rozlega się huk. Armia generała Lasalle'a zajmuje Toledo. Inkwizytorzy uciekają, a francuski żołnierz łapie narratora za rękę tuż nad przepaścią.
- Odkrycie studni - narrator uświadamia sobie, że cela jest śmiertelną pułapką.
- Opuszczające się wahadło - tortura psychologiczna, w której śmierć nadchodzi powoli.
- Ocalenie przez armię - jedyne opowiadanie z tego zestawienia z pozytywnym finałem, który działa jak gwałtowne uwolnienie napięcia.