Motyw zbrodni i poczucia winy
Opowiadania Edgara Allana Poe ukazują zbrodnię jako akt, który niszczy przede wszystkim psychikę samego sprawcy. Poczucie winy nie wymaga zewnętrznego sądu, lecz ujawnia się poprzez obsesje prowadzące do samodemaskacji. Analiza wybranych nowel udowadnia, że ludzkie sumienie jest najsurowszym i nieuniknionym wymiarem sprawiedliwości.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W opowiadaniach amerykańskiego pisarza zbrodnia nigdy nie uchodzi płazem, ale rzadko wynika to ze sprawności policji. Wina osacza mordercę od wewnątrz, niszcząc jego racjonalne myślenie. Sprawca sam wymierza sobie karę poprzez halucynacjeZaburzenia postrzegania polegające na widzeniu lub słyszeniu rzeczy, które nie istnieją w rzeczywistości., obsesyjne dźwięki i mimowolne wyznania. Morderca zabija, zaciera ślady, a następnie jego własna psychika demaskuje go skuteczniej niż jakikolwiek śledczy.
Bezimienni narratorzy usilnie przekonują o swojej poczytalności. Jednocześnie ich relacje to zapis postępującego obłędu. Poczucie winy przybiera u nich formę fizycznego, namacalnego doświadczenia, przed którym nie sposób uciec.
Jak motyw się przejawia?
Bicie serca pod podłogą - Serce oskarżycielem
Narrator precyzyjnie planuje morderstwo starego człowieka, po czym ukrywa poćwiartowane zwłoki pod deskami podłogi. Działa z zimną krwią. Chce udowodnić swoją absolutną poczytalność. Kiedy w domu zjawiają się funkcjonariusze, morderca początkowo zachowuje spokój. Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy w jego głowie zaczyna rozbrzmiewać miarowy, narastający łomot.
Złudzenie jest tak silne, że mężczyzna traci zmysły.
To bicie jego serca!- krzyczy w końcu, samemu wskazując policjantom miejsce ukrycia zwłok. Dźwięk istnieje wyłącznie w umyśle sprawcy, ale dla niego stanowi obiektywną rzeczywistość.
Powrót zabitego zwierzęcia - Czarny kot
W tej noweliKrótki utwór epicki o zwartej kompozycji, jednowątkowej fabule i mocno zarysowanym punkcie kulminacyjnym. proces upadku moralnego jest rozciągnięty w czasie. Mężczyzna, wyniszczony przez alkoholizm, najpierw okalecza, a potem wiesza swojego ulubionego kota. Kiedy w jego domu pojawia się łudząco podobne zwierzę, bohater wpada w furię i ostatecznie morduje własną żonę, po czym zamurowuje jej ciało w piwnicy.
Demaskacja przybiera tu formę groteskiKategoria estetyczna łącząca elementy sprzeczne, np. tragizm z komizmem lub realizm z fantastyką.. Podczas rewizji sprawca zuchwale uderza laską w ścianę, za którą ukrył zwłoki. W odpowiedzi zza muru dobiega przeraźliwy, nieludzki krzyk. Okazuje się, że morderca nieświadomie zamurował żywego kota razem z ciałem ofiary. Poczucie winy zmusza bohatera do pozostania na miejscu zbrodni i prowokowania losu.
Zbrodnia bez sumienia - Morderstwo przy Rue Morgue
Opowiadania z detektywem Augustem DupinemFikcyjny detektyw stworzony przez Poego, pierwowzór m.in. Sherlocka Holmesa, rozwiązujący zagadki metodą dedukcji. odwracają ten schemat. Brutalne morderstwo dwóch kobiet jest faktem, ale poczucie winy w ogóle tu nie występuje. Sprawcą okazuje się zbiegły orangutan - istota pozbawiona ludzkiej świadomości i moralności. To zestawienie wyostrza główną myśl autora: człowiek zawsze ponosi psychiczną cenę swojego czynu. Brak wyrzutów sumienia jest możliwy wyłącznie poza sferą człowieczeństwa.
Funkcja motywu
Zbrodnia służy tu jako narzędzie do badania najciemniejszych zakamarków ludzkiego umysłu. Zabójcy wykreowani przez autora działają pod wpływem nagłego impulsu lub urojeniaZaburzenie myślenia polegające na fałszywych przekonaniach, niepodatnych na logiczną argumentację.. Prawdziwa groza nie tkwi w samym akcie morderstwa, lecz w psychologicznej destrukcji, która następuje tuż po nim. Wina staje się autonomiczną karą, znacznie surowszą niż wyrok sądu.
Edgar Allan Poe jest uznawany za pioniera noweli kryminalnej i psychologicznej. Jego innowacyjne podejście polegało na przeniesieniu punktu ciężkości z samego śledztwa na wewnętrzne przeżycia sprawcy, co zrewolucjonizowało literaturę grozy.
Motyw ten napędza również samą narrację. To właśnie dławiący ciężar sumienia zmusza bohaterów do mówienia. Ich pierwszoosobowe monologi są w istocie desperackimi wyznaniami. Morderstwo bezpowrotnie niszczy granicę między rzeczywistością a wyobraźnią. Sprawca zostaje uwięziony w świecie, w którym nie potrafi już odróżnić własnych lęków od realnych zagrożeń. To skrajnie pesymistyczna wizja ludzkiej natury - nie ma w niej miejsca na odkupienie ani ucieczkę przed samym sobą.