Wielka encyklopedia francuska
„Wielka encyklopedia francuska” to monumentalne dzieło epoki oświecenia, które stanowiło próbę usystematyzowania całej ówczesnej wiedzy ludzkiej. Praca ponad stu pięćdziesięciu wybitnych myślicieli wykraczała poza ramy zwykłego słownika, stając się potężnym manifestem filozoficznym i politycznym. Publikacja ta otwarcie krytykowała feudalizm oraz dogmaty religijne, przygotowując grunt pod wybuch rewolucji francuskiej.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Epoka oświecenia to czas kultu rozumu i gwałtownego rozwoju nauki. Dziełem, które najpełniej oddaje ten klimat, jest „Encyklopedia albo słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł”. Znamy ją powszechnie jako „Wielką encyklopedię francuską”. Praca powstawała w latach 1751-1772. Zdzisław Libera w swoim opracowaniu epoki pisze, że obejmowała ona:
„całokształt wiedzy ówczesnej, reprezentując postępowe poglądy społeczne i polityczne”
EncyklopedyściGrupa francuskich filozofów, naukowców i pisarzy biorących udział w tworzeniu Wielkiej encyklopedii. nie chcieli tworzyć suchej, akademickiej syntezy. Ich celem było skatalogowanie dorobku cywilizacji materialnej. Opisywali rzemiosła, techniki, mody i style. Dzieło odzwierciedlało typową dla epoki ciekawość świata, zamiłowanie do historii i podróży. Przede wszystkim była to gigantyczna próba uporządkowania ludzkiej wiedzy i znalezienia w niej logicznego ładu.
Początkowo paryscy księgarze chcieli jedynie przetłumaczyć na język francuski angielską „Cyklopedię” Ephraima Chambersa z 1728 roku. Kiedy jednak kierownictwo nad projektem przejął Denis Diderot, całkowicie zmienił jego koncepcję. Zamiast prostego tłumaczenia, postanowił stworzyć zupełnie nowe, gigantyczne dzieło, które podsumuje całą wiedzę ludzkości.
Projekt miał potężny ładunek ideologiczny. Między wierszami technicznych haseł autorzy przemycali wezwania do poszanowania praw człowieka. Wywyższali prosty lud, widząc w nim najcenniejszy, najbardziej pracowity składnik społeczeństwa. Otwarcie atakowali feudalizmUstrój społeczno-gospodarczy opierający się na wyzysku chłopów i przywilejach szlachty.. Libera trafnie ujmuje to zjawisko, nazywając „Encyklopedię” źródłem fermentu ideowegoStan ożywionej dyskusji, ścierania się nowych poglądów i kwestionowania starych prawd..
Autorzy sprzeciwiali się uciskowi, tyranii i zaściankowości. Dzieło szybko zyskało wymiar czysto polityczny. Marcin Cieński tłumaczy tę dynamikę:
👍 Polub nasz profil na Facebooku — powtórki z lektur, motywy literackie i pytania maturalne w jednym miejscu.
„»Encyklopedia« stanowiła jednocześnie manifest i wyzwanie światopoglądowe, jej autorzy opowiadali się po stronie oświeconego sposobu myślenia, nowej filozofii o nastawieniu naukowym i praktycznym, przeciwni byli natomiast nietolerancji i dominacji państwa absolutystycznegoForma rządów, w której cała władza spoczywa w rękach monarchy, niepodlegającego żadnej kontroli społecznej. oraz Kościoła w życiu społeczeństwa, a także ich ingerencji w poglądy jednostek”
Taka postawa wywołała wściekłość władz. Twórcy musieli mierzyć się z bezwzględną cenzurąKontrola publikacji przez władze państwowe lub kościelne, często kończąca się zakazem druku.. Skonfiskowano dwa pierwsze tomy, wydawano oficjalne zakazy druku. Prześladowania ze strony państwa i Kościoła nie złamały jednak zespołu. Czasem musieli iść na kompromisy i łagodzić treść niektórych artykułów, ale główny, wywrotowy przekaz przetrwał.
- 1751Pierwszy tom
Ukazuje się pierwszy tom dzieła ze słynnym wstępem d'Alemberta.
- 1752Konfiskata
Rada królewska zakazuje dystrybucji dwóch pierwszych tomów z powodu wywrotowych treści.
- 1772Zakończenie prac
Wydanie ostatnich tomów z ilustracjami, zamykające główny etap prac pod redakcją Diderota.
Prawdziwą siłą projektu byli ludzie. Wśród autorów znaleźli się giganci epoki: Monteskiusz, Wolter, Rousseau, Holbach. Wstęp napisał d’Alembert, tworząc w nim nowoczesną klasyfikację nauk. Poszczególne działy miały swoich redaktorów. Wolter pisał o filozofii Newtona, Holbach przedstawiał system przyrody, a Condorcet rozwijał koncepcję matematyki społecznej.
Główny redaktor i siła napędowa projektu. Napisał tysiące haseł z dziedziny filozofii, sztuki i rzemiosła.
Wybitny matematyk. Stworzył słynny wstęp do dzieła, klasyfikujący nauki, oraz kierował działem nauk ścisłych.
Prawdziwy rekordzista. Opracował samodzielnie około 17 tysięcy haseł, pracując często po kilkanaście godzin na dobę.
Finansowanie wzięło na siebie czterech paryskich wydawców. Sprzedaż oparto na subskrypcjiPrzedpłata na poczet planowanego wydawnictwa, gwarantująca otrzymanie egzemplarza po jego wydrukowaniu.. Mimo zaporowej ceny, tomy rozchodziły się błyskawicznie. Zespół liczył ostatecznie stu pięćdziesięciu autorów, którzy opracowali łącznie sześćdziesiąt osiem tysięcy haseł.
Wpływ encyklopedystów na historię Europy był kolosalny. Ich praca zmieniła sposób myślenia całego pokolenia. Jak podsumowuje Cieński, poglądy zawarte w dziele stały się fundamentem, który przygotował ostateczny przełom - rewolucję francuską 1789 roku.