Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Termin „oświecenie” dotyczy nie tylko sfery literatury XVIII i pierwszych lat XIX wieku, swoim zakresem obejmuje całokształt zjawisk i procesów zachodzących wówczas w Europie. Oświecenie to cała formacja kulturowa charakteryzująca się swoistymi cechami ideologii, myśli filozoficznej, sztuki oraz formami rozpowszechniania i obiegu piśmiennictwa. Mimo oczywistych odrębności narodowych, Oświecenie miało zasięg ogólnoeuropejski – powszechnie za centrum kulturowe uznawano Paryż, a język francuski stał się językiem elity intelektualnej i towarzyskiej całej Europy, wyjątkowo szybko również następowała żywa wymiana myśli pomiędzy poszczególnymi krajami. Oświecenie to czas wielkich filozofów, encyklopedystów i uczonych dokonujących przełomowych odkryć w rozmaitych dziedzinach nauki, okres znaczącego zainteresowania sztuką, muzyką, literaturą, wiek bardzo dynamicznego wzrostu słowa pisanego i jednocześnie rozszerzania się jego zasięgu.


Epoka ta przyniosła wiele przełomowych wydarzeń. We Francji zaowocowała Wielką Rewolucją i Deklaracją Praw Człowieka i Obywatela, niedawne kolonie angielskie w Ameryce Północnej wywalczyły wolność, tworząc Stany Zjednoczone, a Polsce natomiast myśl oświeceniowa zainicjowała wielki ruch reform zwieńczony Konstytucją 3 Maja.

Najważniejszą postawą znamienną dla Oświecenia był krytycyzm odnoszący się głównie do tradycyjnych instytucji politycznych i społecznych, do Kościoła i form życia religijnego, do ustaleń nauki. Myśl oświeceniowa znajdowała swoje źródła w rozumowej metodzie dążenia do wiedzy i to właśnie rozum stał się w tym okresie prawdziwym przedmiotem kultu. Za jego pomocą próbowano rozstrzygnąć dyskutowane wówczas problemy światopoglądowe, a zwłaszcza kwestię podstaw myślenia i działania człowieka w otaczającej go rzeczywistości. To właśnie racjonalizm – główny nurt myślowy XVIII w. odcisnął największe piętno na epoce Oświecenia i tak też był traktowany przez świadomych tego, co się wówczas działo myślicieli. Ludzie tych czasów mówili o swojej epoce jako o „wieku rozumu”, „wieku filozofów” czy wreszcie jako o „wieku oświeconym”. Należy przyznać im rację, bowiem epoka ta była przełomowym ogniwem w rozwoju europejskiego kręgu kulturowego – przemiany w sferze myśli oraz przekształcenie się najważniejszych instytucji życia kulturalnego sprawiły, że oświecenie stało się formacją otwierającą rozwój kultury nowoczesnej.

Bibliografia


OPRACOWANIA OGÓLNE:

1. Słownik literatury polskiego Oświecenia, pod red. T Kostkiewiczowej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1996.
2. Wacław Borowy, O poezji polskiej w wieku XVIII, PIW, Warszawa 1978.
3. Paul Hazard, Myśl europejska w XVIII wieku. Od Monteskiusza do Lessinga, przeł. H. Suwała, PIW, Warszawa 1972.
4. Mieczysław Klimowicz, Oświecenie, wyd. 5, PWN, Warszawa 1998.
5. Teresa Kostkiewiczowa, Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego Oświecenia, PWN, Warszawa 1975.
6. Zdzisław Libera, Rozważania o wieku tolerancji, rozumu i gustu. Szkice o XVIII stuleciu, PIW, Warszawa 1994.
7. Jerzy Snopek, Oświecenie. Szkic do portretu epoki, PWN, Warszawa 1999.
8. Klimowicz M., Oświecenie, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2002.
9. Lupas–Rutkowska J., Epoki literackie, Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, Raszyn 2001.



OPRACOWANIA POSZCZEGÓLNYCH UTWORÓW:

Adam Naruszewicz, Balon:
1. Teresa Kostkiewiczowa, Czytanie Naruszewicza, [w:] Wśród pisarzy oświecenia: studia i portrety, pod red. A. Czyża i S. Szczęsnego, Wyd. WSP, Bydgoszcz 1997.
2. Julian Platt, Adam Naruszewicz, [w:] Pisarze polskiego oświecenia, t. 1, pod red. T. Kostkiewiczowej i Z. Golińskiego, PWN, Warszawa 1992.
3. Barbara Wolska, W świecie żywiołów, Boga i człowieka: studia o poezji Adama Naruszewicza, Wyd. UŁ, Łódź 1995.
4. Czesław Zgorzelski, Naruszewicz – poeta, [w:] tegoż, Od Oświecenia ku Romantyzmowi i współczesności: szkice historyczno-literackie, Wyd. Literackie, Kraków 1978.

Józef Wybicki, Pieśń legionów polskich we Włoszech:
1. Krzysztof M. Dmitruk, Józef Wybicki, [w:] Pisarze polskiego oświecenia, t. 2, pod red. T. Kostkiewiczowej i Z. Golińskiego, PWN, Warszawa 1994.
2. Władysław Zajewski, Józef Wybicki, [w:] Życiorysy historyczne, literackie i legendowe, pod red. Z. Stefanowskiej i J. Tazbira, Seria 2 , PWN, Warszawa 1989.

Mapa serwisu: