Nawiązania do tradycji w Ślubie - aluzja do Szekspira
Dramaty Witolda Gombrowicza, w przeciwieństwie do jego prozy, przenoszą odbiorcę w świat królewskich dworów i walki o władzę. W „Ślubie” pisarz wykorzystuje mechanizmy znane z kronik historycznych Williama Szekspira, aby ukazać procesy międzyludzkie i absurdalne metamorfozy bohaterów. Główna postać, Henryk, poprzez swoje wewnętrzne rozdarcie i refleksyjne monologi, stanowi bezpośrednie nawiązanie do klasycznych postaci szekspirowskich.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Bohaterowie dramatów Witolda Gombrowicza wyraźnie różnią się od postaci znanych z jego powieści. Pisarz przenosi akcję w przestrzeń dworu królewskiego. Badacz literatury Michał Głowiński zauważa, że monarsze rodziny w „Ślubie” funkcjonują w sytuacjach skrajnie niestabilnych. Brakuje tu tradycyjnego splendoru, co stanowi bezpośrednie nawiązanie do twórczości Williama Szekspira oraz dramatu romantycznegoGatunek charakteryzujący się luźną kompozycją, łączeniem fantastyki z realizmem oraz obecnością wybitnej, zbuntowanej jednostki..
Obecność Szekspira w tekście to nie tylko subtelna aluzja dla wnikliwych czytelników. Zrozumienie mechanizmów rządzących światem „Ślubu” wymaga dostrzeżenia, że jest on celowym odwzorowaniem szekspirowskiego uniwersum.
Szekspirowska kronika historyczna a ahistoryzm
Fabuła „Ślubu” rozwija się chronologicznie, a miejsce wydarzeń jest zarysowane, jednak utworu nie można nazwać dramatem historycznym. Wynika to z gombrowiczowskiego podejścia do dziejów. Pisarz traktował historię jako zbiór błahych, pozbawionych głębszego sensu przekazów.
Fakt historyczny jak i sama forma dramatu historycznego mogą być jedynie pretekstem do podjęcia tego, co istotne i nieograniczone przez kaprysy historycznej dokumentacji, chciałoby się powiedzieć: do podjęcia tego, co wieczne, gdyby przymiotnik ten do świata Gombrowiczowskiego przylegał.
Dla Gombrowicza najważniejszym mechanizmem napędzającym ludzkie działania nie była wielka historia, ale Forma – czyli sposób, w jaki ludzie stwarzają się nawzajem poprzez relacje, gesty i słowa. Dlatego historyczny kostium w „Ślubie” służy jedynie obnażeniu tych międzyludzkich mechanizmów.
Mimo tej ahistoryczności, świat przedstawiony czerpie pełnymi garściami z kronik historycznychCykl sztuk teatralnych opisujących dzieje angielskich królów, skupiających się na brutalnej walce o tron i moralnych kosztach władzy.. Osią akcji jest bezwzględna walka o władzę. Pojawiają się zamachy stanu, dworskie intrygi i okrucieństwo. Ten brutalny szkielet fabularny tworzy ramy dla absurdalnych metamorfoz postaci. W ułamku sekundy karczmarz staje się królem, monarcha niewolnikiem, a miejscowy pijak – ambasadorem.
Henryk jako bohater szekspirowski
Główny bohater, Henryk, funkcjonuje w wykreowanym przez siebie, sennym świecie. Konsekwentnie analizuje swoją sytuację i zadaje pytania o naturę rzeczywistości, co nadaje mu wyraźnie szekspirowski wymiar. Przypomina w tym HamletaTytułowy bohater tragedii Szekspira, symbolizujący człowieka ogarniętego wątpliwościami, wewnętrznie rozdartego i niezdolnego do podjęcia jednoznacznego działania. – jest wewnętrznie rozdwojony.
Istnieje wyraźny zgrzyt między tym, co bohater myśli, a tym, co ostatecznie robi. Gombrowicz mistrzowsko rozgrywa ten dualizm na poziomie samej konstrukcji tekstu. Refleksyjne monologi obnażają skomplikowaną strukturę ontycznąSposób istnienia danego bytu; w przypadku bohatera literackiego – zbiór cech określających jego naturę i sposób funkcjonowania w świecie przedstawionym. Henryka i jego wnętrze. Z kolei dialogi z innymi postaciami reprezentują sferę czynów i zewnętrzność.