Utopia – Tomasz Morus

Dwie księgi, dwie wizje świata

Morus zbudował swój traktat na zasadzie ostrego kontrastu. Pierwsza księga to bezlitosna diagnoza szesnastowiecznej Anglii. Autor punktuje niesprawiedliwość społeczną, korupcję władzy i okrucieństwo prawa karnego. Szczególnie mocno uderza w wyzysk biedoty przez arystokrację. Druga księga przenosi czytelnika na fikcyjną wyspę Utopię. Tam panuje rzekomo idealny porządek, oparty na równości, dobrobycie i społecznej harmonii.

Bohaterowie i narrator

Głównym głosem w utworze jest Rafał Hitlodej. To żeglarz i filozof, który spędził na Utopii pięć lat i z entuzjazmem relacjonuje jej ustrój. Sam Tomasz Morus występuje tu jako narrator i rozmówca. Zachowuje jednak dystans wobec rewelacji Hitlodeja. Taki zabieg pozwala mu uniknąć bezpośrednich deklaracji politycznych. Trzecim uczestnikiem dyskusji jest Piotr EgidiuszPiotr Egidiusz Flamandzki humanista i dyplomata, rzeczywisty przyjaciel Tomasza Morusa i Erazma z Rotterdamu., który inicjuje to spotkanie.

Życie na wyspie – raj czy więzienie?

Ustrój Utopii opiera się na całkowitym zniesieniu własności prywatnej. Wszyscy obywatele pracują fizycznie po sześć godzin dziennie, a owoce ich trudu trafiają do wspólnych magazynów. Pieniądz nie istnieje. Złoto celowo odarto z prestiżu – służy do wyrobu łańcuchów dla niewolników oraz nocników.

W państwie panuje tolerancja religijna, a urzędnicy są wybierani w sposób demokratyczny. Z pozoru to obraz doskonałego porządku. Rygorystyczne zasady, brak indywidualizmu i pełna kontrola nad życiem obywateli budzą jednak niepokój. Z dzisiejszej perspektywy wyspa przypomina wczesny model państwa totalitarnego.

Znaczenie tytułu i gra z czytelnikiem

Słowo utopiautopia Z greckiego ou-topos (miejsce, którego nie ma) lub eu-topos (dobre miejsce). Termin ten stał się nazwą całego gatunku literackiego. to neologizm stworzony przez Morusa. Ta wieloznaczność stanowi klucz do odczytania intencji autora. Morus nieustannie bawi się językiem i ironizuje. Samo nazwisko Hitlodej oznacza po grecku „znawcę bzdur” lub „pleciugę”. To wyraźny sygnał, by nie traktować opisywanego projektu ze śmiertelną powagą. Traktat zapoczątkował tradycję literacką, do której później nawiązywali twórcy tacy jak Tommaso Campanella, a w XX wieku autorzy dystopiidystopia Utwór fabularny przedstawiający czarną wizję przyszłości, często będącą polemiką z utopijnymi projektami inżynierii społecznej. – George Orwell czy Aldous Huxley.

Konteksty maturalne

Na egzaminie dojrzałości dzieło Morusa to uniwersalny argument. Sprawdza się w tematach dotyczących renesansowego humanizmurenesansowy humanizm Prąd umysłowy epoki odrodzenia, stawiający w centrum zainteresowania człowieka, jego godność, rozum i wolną wolę., koncepcji idealnego państwa oraz krytyki nierówności społecznych. Utwór można interpretować dwojako: jako szczerą pochwałę wspólnoty lub jako ostrzeżenie przed utratą wolności jednostki w imię wyższego dobra. Typowe zagadnienia maturalne obejmują motyw władzy, rolę własności prywatnej oraz funkcję fikcji literackiej jako bezpiecznego narzędzia do krytyki politycznej.