Krytyka szesnastowiecznej Europy i Anglii (Księga I)

Pierwsza księga dzieła Tomasza Morusa nie opisuje jeszcze idealnego państwa. To brutalna diagnoza Europy, którą autor znał z własnego doświadczenia. Fikcyjny podróżnik, Rafał Hitlodej, wypowiada słowa tak ostre, że aż trudno uwierzyć w ich autora – lojalnego urzędnika angielskiej korony. Właśnie to napięcie między wiernością władcy a bezwzględną prawdomównością nadaje tekstowi wyjątkową siłę.

Warstwa symboliczna

Najsłynniejszym obrazem pierwszej księgi są owce pożerające ludzi. Hitlodej opisuje proces grodzeńZamiana gruntów ornych na pastwiska dla owiec w XVI-wiecznej Anglii, co prowadziło do masowych wysiedleń chłopów.. Angielska szlachta i duchowieństwo odbierają chłopom ziemię uprawną, ponieważ handel wełną przynosi znacznie większe zyski. Pozbawieni domów rolnicy stają się włóczęgami, a ostatecznie trafiają na szubienicę za kradzież z głodu. Morus odwraca tu porządek natury. Łagodne zwierzę staje się narzędziem brutalnej zbrodni klasowej i wypędza człowieka z jego własnego domu.

Kolejny symbol to sam stół w Antwerpii, przy którym toczy się rozmowa. Anglia pojawia się w tekście z perspektywy geograficznego dystansu. Morus przebywa we Flandrii, co pozwala mu zachować bezpieczne pozory literackiej fikcji. Odległość staje się warunkiem koniecznym do wypowiedzenia niewygodnej prawdy o własnym kraju.

Sam Rafał Hitlodej funkcjonuje jako symbol uczonego pozbawionego złudzeń. Odrzucił majątek i rodzinę, aby zdobywać wiedzę i praktycznie jej używać. Jego nazwisko w greckim brzmieniu oznacza „roznoszącego bzdury” lub „znawcę nonsensu”. Autor celowo wbudował w tę postać ironię. Czytelnik musi sam zdecydować, czy słucha głosu mądrości, czy utopijnego szaleńca.

Budowa formalna

Pierwsza księga przyjmuje formę dialogu filozoficznegoForma literacka polegająca na wymianie poglądów między postaciami, służąca analizie problemów i poszukiwaniu prawdy. zakorzenionego w tradycji platońskiejNawiązanie do dzieł Platona, w których filozoficzne tezy przedstawiano w formie żywych rozmów, często z udziałem Sokratesa.. Morus osadza go jednak w bardzo konkretnych realiach historycznych. Spotkanie odbywa się w Antwerpii, a jednym z rozmówców jest autentyczna postać – Piotr Egidiusz(Peter Giles) Flamandzki humanista, przyjaciel Tomasza Morusa i Erazma z Rotterdamu, autentyczna postać historyczna.. Fikcja splata się z rzeczywistością tak mocno, że pierwsi czytelnicy traktowali tekst jak prawdziwy reportaż z podróży.

Narracja pierwszoosobowaTyp narracji, w której opowiadający jest uczestnikiem wydarzeń i wypowiada się w pierwszej osobie ("ja")., w której Morus występuje jako postać, tworzy iluzję pełnej wiarygodności. Jednocześnie zdejmuje z autora odpowiedzialność za najbardziej radykalne tezy.

• Dialog sokratycznyMetoda prowadzenia sporu, w której poprzez odpowiednie pytania zmusza się rozmówcę do samodzielnego odkrycia prawdy lub błędu we własnym rozumowaniu. | Morus-narrator pyta, Hitlodej odpowiada, obaj bronią swoich racji. | Buduje napięcie między politycznym kompromisem a czystym ideałem, zmuszając czytelnika do samodzielnego myślenia.