Balladyna - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja dramatu rozgrywa się w baśniowych czasach w okolicach jeziora Gopło. Bogaty książę Kirkor, za radą Pustelnika (który jest wygnanym królem Popielem III), postanawia ożenić się z prostą dziewczyną. Trafia do chaty ubogiej Wdowy, matki dwóch córek: pracowitej i dobrej Aliny oraz mrocznej i ambitnej Balladyny.

Kirkor nie może zdecydować, którą z sióstr wybrać, więc ich matka proponuje konkurs: ta, która pierwsza uzbiera pełen dzbanek malin, zostanie żoną księcia. W lesie Balladyna, widząc, że przegrywa, zabija Alinę nożem i zabiera jej maliny. Na jej czole pojawia się krwawa plama, której nie da się zmyć – to piętno zbrodni.

Balladyna poślubia Kirkora i przenosi się do jego zamku. Szybko wyrzeka się swojej matki i chłopskiego pochodzenia. Gdy Kirkor wyrusza na wojnę, by przywrócić tron prawowitemu królowi, Balladyna wraz ze swoim kochankiem, rycerzem Fon Kostrynem, planuje przejęcie władzy. Razem popełniają kolejne zbrodnie: zabijają posłańca od Kirkora, a potem Grabca, by zdobyć legendarną koronę Lecha.

Ostatecznie Balladyna doprowadza do śmierci samego Kirkora w bitwie, a następnie truje Kostryna, by rządzić samodzielnie. Jako nowa królowa, zgodnie z tradycją, musi osądzić zaległe sprawy karne. Nieświadoma, kim są oskarżeni, trzykrotnie wydaje wyrok śmierci: za otrucie Kostryna, za zabójstwo Aliny i za wygnanie matki. Po wydaniu trzeciego wyroku na samą siebie, ginie rażona piorunem, co symbolizuje nieuchronną sprawiedliwość.

Streszczenie szczegółowe

List dedykacyjny

Utwór rozpoczyna się listem autora, Juliusza Słowackiego, do jego przyjaciela, poety Zygmunta Krasińskiego. Słowacki w żartobliwy sposób zapowiada, że jego dzieło miesza w sobie grozę, baśniowość i ironię. Porównuje swój dramat do harfy legendarnego Homera, która grała dla morskich fal, sugerując, że jego sztuka może nie zostać od razu zrozumiana przez wszystkich.

Akt I

Scena 1: Kirkor szuka żony, a Pustelnik skrywa tajemnicę

W leśnej chacie nad jeziorem Gopło mieszka Pustelnik. Odwiedza go Kirkor, bogaty pan pobliskiego zamku, z prośbą o radę w sprawie ożenku. Młodzieniec ma dość fałszywych dam z dworu i szuka prawdziwej, szczerej miłości.

Pustelnik wyjawia Kirkorowi swoją tajemnicę: w rzeczywistości jest królem Popielem III, którego własny brat pozbawił tronu i skazał na wygnanie. Opowiada też o okrutnych rządach obecnego króla, Popiela IV. Starzec przechowuje w ukryciu świętą koronę Lecha– w dramacie legendarny symbol prawowitej władzy królów Polski. Jej posiadanie dawało prawo do tronu. Była uważana za świętą, ponieważ według legendy należała kiedyś do jednego z Trzech Króli., która jest symbolem legalnej władzy. Radzi Kirkorowi, by pojął za żonę prostą dziewczynę z ludu, bo tylko w ten sposób znajdzie szczęście.

Po odejściu Kirkora do chaty przybywa pasterz Filon. To marzyciel, który rozpacza, bo nie może znaleźć idealnej kobiety, przypominającej antyczne boginie. Pustelnik gani go za nierealistyczne oczekiwania.

Scena 2: Goplana i jej miłosny fortel

Nad Gopłem budzi się ze snu zimowego Goplana– w dramacie królowa jeziora Gopło, potężna nimfa wodna. Jest postacią fantastyczną, która swoimi czarami ingeruje w losy ludzi, często z tragicznym skutkiem., królowa jeziora i wodna nimfa– w mitologii istota nadprzyrodzona, żeński duch opiekuńczy przyrody, związany z konkretnym miejscem, np. jeziorem, lasem czy górą.. Wyznaje swoim sługom, diabełkom Skierce i Chochlikowi, że zakochała się w człowieku. Zimą uratowała od utonięcia prostego wieśniaka i od tamtej pory nie może o nim zapomnieć.

Wkrótce pojawia się obiekt jej westchnień – to Grabiec, wiejski pijak i prostak. Goplana wyznaje mu miłość, ale on ją wyśmiewa i chwali się, że jest zakochany w Balladynie, córce Wdowy. Rozwścieczona Goplana postanawia pokrzyżować mu plany.

Wydaje rozkazy swoim sługom. Chochlik ma całą noc wodzić Grabca po bezdrożach, by nie dotarł do ukochanej. Skierka ma uszkodzić mostek na drodze Kirkora, tak aby jego powóz zepsuł się tuż przed chatą Wdowy. Goplana liczy, że Kirkor zakocha się w jednej z sióstr, a Grabiec zostanie sam – tylko dla niej.

Scena 3: Konkurs na żonę

W ubogiej chacie Wdowa i jej córki, Alina i Balladyna, wracają z pracy w polu. Matka faworyzuje starszą, Balladynę, podczas gdy młodsza, Alina, jest pełna energii i dobroci. Nagle do ich domu puka Kirkor, którego powóz, zgodnie z planem Goplany, uległ awarii.

Książę jest oczarowany urodą obu sióstr i nie potrafi wybrać. Alina jest jak poranek, a Balladyna jak „noc biała”. Wdowa, pod wpływem szeptu niewidzialnego Skierki, proponuje rozwiązanie:

Oto niech rankiem idą w las dziewczyny,
A każda weźmie dzbanek z czarnej gliny;
I niechaj malin szukają po lesie,
A która pierwsza dzban pełny przyniesie
Świeżych malinek, tę weźmiesz za żonę.

Wszyscy zgadzają się na ten pomysł. Wieczorem Balladynę potajemnie odwiedza Grabiec, któremu udało się przechytrzyć Chochlika. Alina ostrzega siostrę, by była wierna swojemu chłopakowi, nie wiedząc jeszcze, jak daleko posunie się Balladyna w walce o serce księcia.

Akt II

Scena 1: Zbrodnia w malinowym chruśniaku

O świcie siostry wyruszają do lasu na zbiór malin. Alina, zwinna i radosna, szybko napełnia swój dzbanek. Balladynie idzie znacznie gorzej. Jej myśli są mroczne, a czerwone owoce kojarzą jej się z krwią.

Jak mało malin! a jakie czerwone
By krew. – Jak mało – w którą pójdę stronę?
Nie wiem... A niebo jakie zapalone
Jak krew...

Gdy siostry się spotykają, Alina ma już pełny dzban. Radośnie obiecuje Balladynie, że gdy zostanie żoną Kirkora, znajdzie jej dobrego męża wśród rycerzy. Jednak Balladyna, opanowana przez zazdrość i ambicję, nie chce słuchać. Wyciąga nóż i zabija siostrę. Zszokowana własnym czynem, brudzi sobie czoło krwią Aliny. Plama ta staje się niezmywalnym piętnem– w sensie dosłownym znak wypalony na skórze, a w przenośni – trwały ślad hańby, winy lub zbrodni. zbrodniarki.

Świadkami morderstwa są Goplana i Skierka. Wstrząśnięta Goplana zamienia Grabca, który spał w pobliżu, w płaczącą wierzbę. Chwilę później na polanie pojawia się pasterz Filon. Znajduje martwą Alinę i zakochuje się w jej urodzie od pierwszego wejrzenia. Na miejsce przybywa też Pustelnik, wezwany przez Skierkę, ale jest już za późno.

Balladyna wraca na miejsce zbrodni, dręczona strachem. Goplana, przemawiając do niej głosem Aliny, przepowiada jej, że to dopiero początek jej krwawej drogi. Zapewnia jednak, że nie zdradzi jej sekretu.

Scena 2: Krwawe wesele

Kirkor i Wdowa czekają na powrót dziewcząt. W końcu zjawia się Balladyna z dzbankiem pełnym malin. Kłamie, że Alina uciekła z nieznajomym młodzieńcem. Kirkor, zgodnie z umową, ofiarowuje jej pierścień i ogłasza swoją żoną.

Matka, błogosławiąc córkę, zauważa na jej czole krwawą plamę. Balladyna próbuje ją zetrzeć, ale znamię nie znika. Aby je ukryć, przewiązuje czoło czarną wstążką. Gdy druhny przynoszą jej białe kwiaty do wianka, Balladynie wydaje się, że są one splamione krwią. Przerażona ucieka, a w oddali czeka już złota kareta, która zabierze ją do zamku i nowego życia.

Akt III

Scena 1: Plotki we wsi

Wieśniacy zebrali się przy spalonej chacie Wdowy, komentując nagły awans społeczny Balladyny. Jedni wspominają Wdowę jako dobrą kobietę, inni narzekają, że bogaci szybko zapominają o swoim pochodzeniu. Zastanawiają się też, dlaczego na ślubie nie było Grabca.

Nagle pojawia się sam Grabiec, odczarowany przez Goplanę. Opowiada wszystkim, że został zamieniony w wierzbę, ale nikt mu nie wierzy, biorąc go za pijaka. Ludzie śmieją się z niego, a on sam nie do końca rozumie, co się wydarzyło.

Scena 2: Pani na zamku

W zamku Balladyna uczy się roli księżnej. Kirkor ogłasza, że musi pilnie wyjechać w tajnej misji – chce przywrócić tron Pustelnikowi, czyli prawowitemu królowi Popielowi III. Zostawia żonie dostęp do skarbca i władzę nad służbą.

Gdy tylko Kirkor odjeżdża, Balladyna pokazuje swoje prawdziwe oblicze. Wstydzi się matki i jej wiejskich manier. Zamyka ją w wieży, by nikt jej nie widział. Dowódcy straży, rycerzowi Fon Kostrynowi, przedstawia ją jako swoją mamkę. Kostryn, człowiek cyniczny i bezwzględny, szybko orientuje się w sytuacji i staje się powiernikiem Balladyny.

Scena 3: Tajemnica wychodzi na jaw

Kirkor odwiedza Pustelnika i razem planują odzyskanie korony. Starzec radzi mu, by wystawił żonę na próbę: ma wysłać jej zamkniętą skrzynię z zakazem otwierania. Jeśli Balladyna złamie zakaz, będzie to dowód jej niewierności.

Tymczasem do chaty Pustelnika przybywa sama Balladyna. Błaga go, by uleczył jej krwawą plamę na czole. Mądry starzec od razu odgaduje, że to znamię zbrodni. Mówi jej, że jedynym lekarstwem jest wskrzeszenie siostry, ale Balladyna woli nosić piętno, niż przyznać się do winy. Pustelnik przeklina ją i przepowiada straszny koniec.

Scena 4: Grabiec zostaje królem

Skierka i Chochlik znajdują porzuconą przez Pustelnika koronę Lecha. Zanoszą ją Goplanie, która wciąż próbuje zdobyć serce Grabca. Ten jednak marzy tylko o bogactwie i władzy. Zirytowana Goplana postanawia spełnić jego życzenie w przewrotny sposób: zamienia go w króla karo (dzwonkowego), a na głowę wkłada mu prawdziwą koronę Popielów.

Grabiec, ubrany w fantastyczny strój, zaczyna wydawać absurdalne rozkazy, np. opodatkowanie kwiatów i ptaków. Postanawia wyruszyć w tym stroju na ucztę do zamku Kirkora, by zaimponować Balladynie.

Scena 5: Pierwsza wspólna zbrodnia

Fon Kostryn podsłuchał rozmowę Balladyny z Pustelnikiem i teraz zna jej sekret. Postanawia to wykorzystać, by zdobyć władzę i bogactwo. Do zamku przybywa posłaniec od Kirkora, rycerz Gralon. Przynosi zapieczętowaną skrzynię i przekazuje rozkaz męża.

Balladyna jest wściekła, traktując to jako dowód braku zaufania. Kostryn, podejrzewając, że Gralon wie coś więcej o zbrodni nad Gopłem, prowokuje go do walki. Mówi Balladynie wprost: „Tego człowieka trzeba zabić”. Balladyna chwyta miecz i zabija Gralona. Od tej chwili ją i Kostryna łączy wspólna tajemnica i krew.

Ja biorę połowę
Twojego strachu, tajemnic, rozpaczy.

Mówi Kostryn, pieczętując ich mroczny sojusz.

Akt IV

Scena 1: Uczta duchów

Na zamku trwa wystawna uczta. Za oknem szaleje burza. Wśród gości jest Grabiec, przebrany za króla, z prawdziwą koroną na głowie. Balladyna, by ukryć swoje pochodzenie, opowiada zmyśloną historię o tym, że jest wygnaną księżniczką z dalekiej Trebizonty– historyczne miasto nad Morzem Czarnym, w czasach Słowackiego funkcjonujące w literaturze jako symbol baśniowej, egzotycznej krainy..

Nagle na salę wchodzi jej stara, obdarta matka, która uciekła z wieży. Błaga córkę o jedzenie i picie. Balladyna publicznie wyrzeka się matki, nazywając ją żebraczką i wariatką. Każe ją wyrzucić z zamku w sam środek burzy. Staruszka, odchodząc, rzuca na nią przekleństwo.

W trakcie uczty Balladynę zaczynają dręczyć halucynacje. Słyszy tajemniczy śpiew opowiadający o zbrodni nad Gopłem, a w końcu ukazuje jej się duch Aliny z dzbankiem malin na głowie. Przerażona Balladyna mdleje.

Scena 2: Oślepiona matka

Kirkor dowiaduje się, że korona Lecha została skradziona. Postanawia ruszyć do Gniezna, stolicy państwa, by schwytać oszusta, który będzie próbował przejąć tron. W nocy do chaty Pustelnika dociera Wdowa. Jest oślepiona przez piorun, który uderzył ją, gdy błąkała się po lesie.

Opowiada Pustelnikowi o okrucieństwie córki, ale wciąż nie chce zdradzić jej imienia. Wierzy, że córka się opamięta. Pustelnik przyrzeka odnaleźć staruszkę i sprawiedliwie osądzić jej wyrodne dziecko.

Scena 3, 4 i 5: Morderstwo w wieży

Nocą Balladyna, uzbrojona w nóż, zakrada się do komnaty, w której śpi pijany Grabiec. Chce odzyskać koronę. W tym samym czasie do wieży zmierza Kostryn, który ma identyczny plan. Spotykają się w drzwiach, gdy Balladyna wraca po dokonaniu zbrodni. Oboje stają się wspólnikami w zabójstwie Grabca.

Zdobywszy koronę, planują dalsze działania. Postanawiają zebrać wojsko, przekupić żołnierzy Kirkora i ruszyć na Gniezno, by siłą przejąć władzę. Aby pozbyć się ostatniego świadka, Balladyna nakazuje Kostrynowi zabić Pustelnika.

Akt V

Scena 1: Goplana odlatuje

Goplana zdaje sobie sprawę, że jej ingerencja w świat ludzi przyniosła tylko śmierć i cierpienie. Czując się winna tragedii, postanawia na zawsze opuścić okolice Gopła. Wraz z kluczem żurawi odlatuje na daleką północ, a za nią podążają jej wierni słudzy, Skierka i Chochlik.

Scena 2: Śmierć Kirkora

Pod murami Gniezna wojska Kirkora przygotowują się do bitwy. Książę chce pokonać samozwańca, który z koroną na głowie zmierza do stolicy. Nie wie, że na czele wrogiej armii stoi jego własna żona. W trakcie bitwy wielu przekupionych przez Balladynę rycerzy przechodzi na jej stronę. Kirkor ginie w walce, do końca wierząc, że walczy o słuszną sprawę.

Scena 3: Zatruty chleb

Balladyna i Kostryn odnoszą zwycięstwo. Teraz, gdy droga do tronu stoi otworem, Balladyna postanawia pozbyć się ostatniego wspólnika. Gdy poselstwo z Gniezna wita ich chlebem i solą, ona dzieli bochenek nożem zatrutym potężną trucizną. Jedną połowę daje Kostrynowi, a drugą zjada sama (tę niezatrutą).

Półowa kraju i chleba półowa
Słusznie należy... (...)
Wszystkim się podzielę,
A serce weźmiesz całe.

Mówi do niego, udając miłość i wdzięczność. Kostryn zjada swoją część i wkrótce trucizna zaczyna działać.

Scena 4: Sąd ostateczny

W sali tronowej w Gnieźnie Balladyna przygotowuje się do koronacji. Zgodnie ze starym prawem, zanim założy koronę, musi osądzić sprawy kryminalne. W trakcie ceremonii Kostryn pada martwy, a jego ostatnie słowa są ostrzeżeniem przed nową królową.

Balladyna, zadowolona, że jest jedyną panią wszystkich tajemnic, zasiada na tronie, by sądzić. Przysięga wydawać sprawiedliwe wyroki.

• Sprawa pierwsza: Królewski lekarz oskarża nieznanego sprawcę o otrucie Fon Kostryna. Balladyna, nie wahając się, orzeka: „Winna jest śmierci”.
• Sprawa druga: Pasterz Filon wnosi oskarżenie przeciwko mordercy młodej dziewczyny znalezionej w lesie z dzbankiem malin (Aliny). Balladyna ponownie wydaje wyrok: „Winna jest śmierci”.
• Sprawa trzecia: Przed tronem staje oskarżyciel w imieniu starej, oślepionej kobiety, która zmarła na torturach, nie chcąc wydać imienia swojej wyrodnej córki. Kanclerz przypomina, że prawo przewiduje za taki czyn najwyższą karę. Balladyna po raz trzeci ogłasza: „Winna śmierci!”.

Gdy tylko wypowiada te słowa, na zewnątrz rozpętuje się gwałtowna burza. Piorun uderza prosto w zamek, zabijając Balladynę na tronie. Sprawiedliwości stało się zadość.

Epilog

Na scenie pojawia się kronikarz Wawel, który próbuje przedstawić rządy Balladyny w dobrym świetle, mówiąc, że była mądrą i sprawiedliwą władczynią. Sprzeciwia mu się Publiczność, która była świadkiem wszystkich jej zbrodni. Widzowie wyganiają fałszywego historyka za kulisy, pokazując, że prawdy o złu nie da się zakłamać ani ukryć w oficjalnych kronikach.