Okres „burzy i naporu”
Okres „burzy i naporu” to kluczowy nurt w osiemnastowiecznej literaturze niemieckiej, który utorował drogę europejskiemu romantyzmowi. Młodzi twórcy, nazywający siebie geniuszami, odrzucili sztywne reguły pisarskie na rzecz nieskrępowanej wyobraźni, silnych emocji i fascynacji naturą. To właśnie w tej buntowniczej atmosferze ukształtował się światopogląd Johanna Wolfganga Goethego, co znalazło bezpośrednie odbicie w „Cierpieniach młodego Wertera”.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Epoka geniuszy i literacki bunt
Nurt preromantyczny, znany powszechnie jako okres „burzy i naporu” (niem. Sturm und Drang), zdominował literaturę niemiecką w latach siedemdziesiątych XVIII wieku. Jego nazwa wywodzi się od tytułu dramatu Friedricha Maximiliana KlingeraNiemiecki dramaturg i powieściopisarz, przyjaciel Goethego z lat młodości.. Sami twórcy woleli określać swój czas mianem epoki geniuszy.
Młodzi artyści uważali się za twórców operujących własną miarą. Czerpali natchnienie wyłącznie z własnego wnętrza, odrzucając ograniczenia narzucane przez klasycystyczne reguły poetyckie. Czołowymi przedstawicielami tego buntu w latach swojej młodości byli Johann Wolfgang Goethe, Friedrich Schiller oraz Gottfried August Bürger.
Koncepcja „geniusza” w epoce burzy i naporu różniła się od dzisiejszego rozumienia tego słowa. Nie chodziło o osobę wybitnie inteligentną, ale o twórcę obdarzonego niemal boską mocą kreacji. Geniusz działał instynktownie, łamał zasady i kierował się natchnieniem. Werter, główny bohater powieści Goethego, uosabia wiele cech tak rozumianej jednostki wybitnej, dławionej przez konwenanse przeciętnego społeczeństwa.
Protest społeczny i nowy program estetyczny
Ruch ten stanowił gwałtowny protest przeciwko politycznemu i społecznemu rozdarciu Niemiec na dziesiątki małych państewek. Pisarze sprzeciwiali się despotycznej władzy lokalnych książąt, uciskowi chłopów i mieszczan oraz postępującemu upadkowi gospodarczemu. Twórcy „burzy i naporu” łączyli postawy patriotyczne z demokratycznymi ideałami.
Ich program estetyczny opierał się na kulcie silnego uczucia i fascynacji ludowościąCzerpanie motywów, wierzeń i języka z kultury niższych warstw społecznych, głównie chłopstwa.. Kategorycznie odrzucali sztywne przepisy krępujące swobodę twórczą pisarza, domagając się literatury autentycznej i żywiołowej.
Inspiracje i literaccy ojcowie
Młodzi buntownicy szukali inspiracji w dziełach przełamujących dotychczasowe konwencje. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się staroangielskie i staroszkockie ballady odkryte przez Thomasa Percy'ego w 1765 roku. Prawdziwą sensację wywołały „Pieśni Osjana” (1760). Początkowo brano je za autentyczny zbiór staroceltyckich eposów, choć w rzeczywistości stanowiły genialny falsyfikat autorstwa Jamesa MacphersonaSzkocki poeta, który wydał własne utwory jako rzekome tłumaczenia pieśni celtyckiego barda Osjana..
Niemieccy twórcy zaczytywali się w pismach Edwarda Younga, który w 1759 roku głosił pochwałę absolutnej swobody twórczej. Za swojego największego mistrza i ojca nowożytnego dramatu uznali Williama Szekspira, ceniąc jego nieregularne, pełne namiętności sztuki.
Równie silny wpływ wywarł na nich Jean-Jacques Rousseau. Francuski filozof głosił wyższość uczucia nad rozumem, sławił naturę nieskażoną cywilizacją i domagał się suwerenności ludu w słynnej „Umowie społecznej” (1762).
Rodzimy grunt i ramy czasowe
Oprócz zagranicznych wzorców, fundamenty pod nowy nurt położyli rodzimi myśliciele. Teorie estetyczne Johanna Gottfrieda Herdera zakładały badanie kultury ludowej i tworzenie autentycznej literatury narodowej. Grunt pod zmiany przygotował także Gotthold Ephraim Lessing, wydając w 1755 roku pierwszy niemiecki dramat mieszczańskiGatunek teatralny ukazujący problemy i konflikty moralne zwykłych ludzi, a nie arystokracji czy królów. zatytułowany „Miss Sara Sampson”.
Okres „burzy i naporu”, nazywany często niemieckim preromantyzmem, był zjawiskiem niezwykle intensywnym, ale stosunkowo krótkotrwałym. Wygasł około 1785 roku, ustępując miejsca dojrzalszym formom literackim, w tym klasycyzmowi weimarskiemu.