Cierpienia młodego Wertera

Kultowa powieść w formie listów

Wydane w 1774 roku Cierpienia młodego Wertera wywołały w Europie prawdziwą burzę kulturową. Młodzi czytelnicy masowo naśladowali ubiór i zachowanie głównego bohatera. Goethe zdecydował się na powieść epistolarnąPowieść epistolarna Utwór epicki skonstruowany w formie listów, pozwalający na głęboką analizę psychologiczną nadawcy., co nadało historii niezwykłą intymność. Całą opowieść poznajemy z listów pisanych przez Wertera do przyjaciela Wilhelma. Adresat pełni tu funkcję milczącego powiernika. Jego głos nie istnieje, przez co czytelnik zostaje sam na sam z subiektywnym, skrajnie emocjonalnym filtrem głównego bohatera.

Trójkąt miłosny i ucieczka od świata

Werter przyjeżdża do prowincjonalnego Wahlheim, by uciec od miejskiego zgiełku. Szuka harmonii. Zamiast niej znajduje Lottę. Kobieta uosabia w jego oczach ideał – łączy naturalność, dobroć i głębię uczuć. Przeszkodą nie do pokonania okazuje się jednak Albert, narzeczony, a później mąż Lotty. To człowiek spokojny, rozsądny i twardo stąpający po ziemi, stanowiący całkowite przeciwieństwo porywczego Wertera.

Bohater nie potrafi zapomnieć o ukochanej. Nie umie też zaakceptować rzeczywistości, która brutalnie mija się z jego marzeniami. Namiętność szybko przekształca się w destrukcyjną obsesję. Niemożność spełnienia uczucia powoli, ale nieuchronnie niszczy psychikę młodzieńca.

Natura jako lustro duszy

Przyroda nie jest w powieści jedynie tłem wydarzeń. Werter traktuje ją jak zwierciadło własnych stanów emocjonalnych. Wiosenne, rozkwitające krajobrazy idealnie współgrają z początkową euforią i zakochaniem. Z kolei jesienne i zimowe pejzaże, pełne chłodu i obumierania, zwiastują nadciągającą katastrofę.

Goethe czerpał tu z idei Jana Jakuba Rousseau, przeciwstawiając naturalność jednostki zepsutemu społeczeństwu. W tekście wyraźnie widać fascynację panteizmemPanteizm Pogląd filozoficzny utożsamiający Boga z naturą, traktujący świat jako żywy, boski organizm.. Werter pragnie zlać się z przyrodą w jedno, odnajdując w niej boski pierwiastek.

Bunt przeciwko konwenansom i samobójstwo

Cierpienie Wertera ma drugie, równie ważne dno. To głęboka niezgoda na sztywne normy towarzyskie, hierarchię i fałsz arystokratycznego świata. Bohater zostaje upokorzony na przyjęciu u hrabiego C., z którego musi wyjść ze względu na swoje niższe pochodzenie. To wydarzenie drastycznie pogłębia jego poczucie wyobcowania.

Decyzja o samobójstwie splata w sobie oba te wątki. Śmierć Wertera to akt ostatecznej rozpaczy z powodu niespełnionej miłości, ale też radykalny gest buntu. To oświadczenie, że w świecie rządzonym przez chłodny rozsądek i sztuczne podziały klasowe nie ma miejsca dla skrajnie wrażliwej jednostki.

Cierpienia młodego Wertera na maturze

Powieść Goethego to absolutny fundament przy omawianiu literatury przełomu oświecenia i romantyzmu. Na egzaminie maturalnym tekst pojawia się najczęściej w kontekście kilku kluczowych zagadnień:

• Cechy bohatera romantycznego: Werter to prototyp postaci skupionej na własnym wnętrzu, kierującej się sercem, a nie rozumem.
• WerteryzmWerteryzm Postawa charakteryzująca się wybujałą wyobraźnią, skłonnością do egzaltacji, poczuciem wyobcowania i buntem przeciwko konwenansom.: Zespół cech obejmujący nadmierną uczuciowość, pesymizm i poczucie bezcelowości życia.
• WeltschmerzWeltschmerz Z niemieckiego „ból świata” – poczucie bezsensu, apatii i melancholii wynikające z niedoskonałości rzeczywistości.: Ból istnienia wynikający z bolesnego zderzenia ideałów z brutalną rzeczywistością.
• Motyw nieszczęśliwej miłości: Uczucie, które zamiast budować, prowadzi do destrukcji.

Klasycznym zadaniem maturalnym jest zestawienie Wertera z Gustawem z IV części Dziadów Adama Mickiewicza. Obaj bohaterowie reprezentują ten sam typ wrażliwości, a ich losy pokazują, jak niszczycielska potrafi być miłość, która staje się jedynym sensem istnienia.