Problematyka społeczna Cierpień młodego Wertera
Powieść Johanna Wolfganga von Goethego to nie tylko historia nieszczęśliwej miłości, ale również wnikliwy obraz osiemnastowiecznego społeczeństwa. Utwór obnaża sztywne podziały klasowe, które niszczą jednostki wybitne i wrażliwe. Główny bohater doświadcza zarówno fascynacji prostym życiem ludu, jak i bolesnego odrzucenia ze strony arystokracji.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Mieszczański rodowód i relacje z ludem
Dzieło Goethego to przełomowa powieść mieszczańska. Jej główni bohaterowie – Werter, Lotta i Albert – reprezentują warstwę społeczną, która u schyłku XVIII wieku zaczęła dominować w kulturze europejskiej. Werter w swoich listach często analizuje sztywne podziały klasowe.
W pierwszej części utworu bohater opisuje swoje relacje z prostym ludem mieszkającym w okolicach WahlheimuFikcyjna miejscowość, w której Werter spędza czas, inspirowana prawdziwym miasteczkiem Garbenheim.. Młody inteligent wręcz zachwyca się nędzą chłopów. Ich codzienną walkę o przetrwanie postrzega przez pryzmat poezji. Zgodnie z jego teorią sztuki, prawdziwą prostotę ekspresji mogą osiągnąć wyłącznie ludzie niewykształceni, żyjący blisko natury.
Stosunek Wertera do biedoty jest pełen sprzeczności. Z jednej strony darzy tych ludzi szczerą sympatią. Z drugiej – traktuje ich z góry, z pozycji wykształconego panicza. Wyraźnie czuje się od nich lepiej sytuowany.
Zderzenie z arystokracją
W drugiej części powieści sytuacja ulega odwróceniu. Werter trafia do środowiska arystokracji i zderza się z brutalną rzeczywistością różnic stanowych. Zostaje upokorzony przez ludzi, których przewyższa inteligencją, talentem i wrażliwością.
Kluczowym momentem jest przyjęcie u hrabiego C. Werter pojawia się w towarzystwie, w którym jako mieszczanin nie ma prawa przebywać. Arystokraci są oburzeni jego obecnością. Gospodarz, ulegając presji otoczenia, dyskretnie prosi bohatera o opuszczenie salonu. To wydarzenie ostatecznie łamie Wertera i uświadamia mu, że w feudalnym świecie jego osobiste zalety nie mają żadnego znaczenia.
Konflikt wybitnej jednostki ze skostniałym społeczeństwem to jeden z głównych motywów okresu Sturm und DrangNiemiecki prąd literacki poprzedzający romantyzm, buntujący się przeciwko racjonalizmowi oświecenia i sztywnym normom społecznym.. Twórcy tego nurtu, z młodym Goethem na czele, żądali prawa do indywidualizmu i zrównania praw mieszczaństwa z arystokracją.
Bunt przeciwko konwenansom
Bohater doskonale rozumie mechanizmy rządzące ówczesnym światem. Akceptuje istnienie klas społecznych, ale buntuje się, gdy stają one na przeszkodzie jego osobistemu szczęściu. Wyraża to wprost w jednym ze swoich listów:
Najbardziej drażnią mnie fatalne zapatrywania na mieszczaństwo i różnice stanowe. Zdaję sobie równie dobrze, jak każdy inny, sprawę z tego, że różnice dzielące poszczególne stany są potrzebne, oraz ile mnie samemu przysparzają korzyści. Ale niechże nie stają mi na drodze tam właśnie, gdzie mogę zażyć jeszcze bodaj trochę radości, bodaj odrobiny szczęścia na świecie.
Powieść Goethego to ostra krytyka wyniosłości i fałszywej dumy wyższych sfer. Autor obnaża obojętność arystokracji na losy najuboższych. Jednocześnie bierze w obronę warstwę mieszczańską, pokazując, że to właśnie w niej drzemie prawdziwy potencjał intelektualny i emocjonalny epoki.