Główne wątki i problematyka Cierpień młodego Wertera

Nieszczęśliwa miłość i trójkąt uczuciowy

Główny bohater zakochuje się bez pamięci w Lotcie, która obiecała swoją rękę Albertowi. Werter doskonale zdaje sobie sprawę z beznadziejności sytuacji. Szanuje narzeczonego ukochanej i początkowo nie chce niszczyć ich relacji. Wiążą go konwenanseOgólnie przyjęty, często sztuczny i sztywny zwyczaj lub norma zachowania w danym środowisku. oraz normy obyczajowe. Zmusza to bohatera do tłumienia emocji, co skutkuje ogromnym cierpieniem wewnętrznym i narastającą frustracją.

Huśtawka nastrojów – między euforią a rozpaczą

Życie wewnętrzne Wertera to ciągłe balansowanie między skrajnościami. W swoich listach do przyjaciela, Wilhelma, wielokrotnie przyznaje, że chwile największej euforii są wstępem do głębokiej depresji. W liście z 18 sierpnia 1771 roku pisze wprost:

O, czemuż tak się dziać musi, że to, co stanowi szczęście człowieka, przemienia się w krynicę jego niedoli?

Każdy przejaw radości budzi w nim lęk. Bohater żyje w przekonaniu, że jego przeznaczeniem jest krzywdzenie bliskich. Nawet Wilhelm cierpi, będąc jedynym powiernikiem tego narastającego bólu. Stan ten idealnie oddaje pojęcie WeltschmerzZjawisko "bólu istnienia", charakterystyczne dla romantyzmu poczucie bezcelowości życia i melancholii., które zdominowało literaturę tamtego okresu.

Motyw rodziny i poszukiwanie azylu

Relacje rodzinne w powieści są mocno zaburzone. Werter ma żal do własnej matki o kwestie majątkowe i wybór drogi życiowej. Nigdy nie pisze do niej bezpośrednio. Łącznikiem pozostaje Wilhelm. Bohater desperacko poszukuje ciepła i akceptacji. Znajduje je w domu Lotty. Obserwuje, jak dziewczyna opiekuje się owdowiałym ojcem i licznym rodzeństwem. Widzi w niej idealną matkę i opiekunkę, rekompensując sobie braki z własnego dzieciństwa.

Stosunek Wertera do kobiet bywa specyficzny. Zanim poznał Lottę, zachwycał się prostymi mieszkankami wsi. W liście z 27 maja opisuje kobietę z dzieckiem, traktując ją nieco protekcjonalnie – jako istotę żyjącą z dnia na dzień, wolną od egzystencjalnych rozterek:

Powiadam ci, mój drogi, w chwilach, kiedy uczuwam zamęt w głowie, wówczas chaos myśli łagodzi widok takiego oto stworzenia, trwającego w szczęsnym spokoju, obracającego się w ciasnym kręgu bytowania swego, istoty żyjącej z dnia na dzień, która patrząc, jak liście spadają, myśli tylko o tym jednym, że zima nadchodzi.

Ograniczenia języka – niewyrażalność uczuć

Pisanie listów zajmuje Werterowi mnóstwo czasu, jednak bohater nie ufa słowom. Uważa, że język jest zbyt ubogi, by oddać prawdziwą głębię ludzkich uczuć. Forma powieści epistolarnejUtwór literacki napisany w formie listów, pozwalający na głęboki wgląd w psychikę nadawcy. obnaża te braki. W liście z 30 maja 1771 roku tłumaczy:

Musiałbym słowo w słowo powtórzyć, co mówił, by przedstawić przywiązanie, miłość i wierność tego człowieka. Musiałbym ponadto posiadać geniusz największego poety, by ci uzmysłowić jego gesty, dać pojęcie o harmonii głosu, oraz przywieść żywo przed oczy skryty żar jego spojrzenia. Nie, zaprawdę, żadne słowa nie potrafią wyrazić subtelnej delikatności, przepajającej go i ujawniającej się w całym zachowaniu. Wszystko, co mógłbym o tym powiedzieć, musiałoby być prostackie.

Ta nieufność przekłada się na praktykę. Werter często urywa zdania, stosuje elipsyCelowe pominięcie w zdaniu słowa lub słów, domyślnych z kontekstu, często sygnalizowane wielokropkiem. i niedomówienia. Zakłada, że Wilhelm po prostu domyśli się, co dzieje się w jego duszy:

Dobrze mi jest, gdy spoglądam w jej czarne oczy. Wiesz, co mnie smuci? To, że Albert, najwidoczniej, nie jest tak szczęśliwy, jak... się spodziewał..., jak bym ja... to jest, jak ja bym się spodziewał, gdyby... Nie lubię domyślników, ale tym razem nie umiem się inaczej wypowiedzieć. Zdaje się, rozumiesz mnie.

Samobójstwo jako ostateczna ucieczka

Myśl o odebraniu sobie życia towarzyszy bohaterowi niemal od początku. Samobójstwo traktuje jako ostateczny akt wolności i wyraz ludzkiej samowystarczalności. W jednym z listów stwierdza:

Jak wszyscy jednakowo wysilają się, by o minutę bodaj przedłużyć swój żywot na ziemi − człowiek taki staje się cichy, stwarza świat własny, wywodząc go z siebie samego i czuje się także szczęśliwym, bowiem jest również człowiekiem. Poza tym, mimo owej niewoli przyrodzonej, żywi on w sercu słodkie uczucie swobody i wie, że opuścić może, gdy zechce, więzienie.

W dyskusji z Albertem broni prawa do samobójstwa, porównując ból duszy do nieuleczalnej, śmiertelnej choroby fizycznej:

Czyż możesz domagać się od człowieka, którego życie podkopuje powolna, nieuleczalna choroba, by pchnięciem sztyletu położył od razu kres swojej męce? Czyż zło, pożerające jego siły, nie odbiera mu zarazem odwagi wyzwolenia się zeń?

Tragiczny finał następuje, gdy Lotta i Albert, świadomi stanu Wertera, pożyczają mu pistolety. Bohater odczytuje to jako ostateczne przyzwolenie. Goethe celowo odarł samobójstwo z romantycznego mitu, typowego dla okresu Sturm und Drang(Okres burzy i naporu) – prąd w literaturze niemieckiej poprzedzający romantyzm, stawiający na bunt i skrajne emocje.. Werter nie umiera od razu. Strzela do siebie o północy, ale przechodzi kilkunastogodzinną agonięStan bezpośrednio poprzedzający śmierć, charakteryzujący się stopniowym zanikaniem czynności życiowych. w swoim pokoju. Widok zakrwawionego, na wpół martwego ciała miał wstrząsnąć czytelnikiem i zniechęcić do naśladownictwa.