Hamlet - problematyka

Dramat o zemście

Osią fabularną utworu jest zemsta. Główny wątek skupia się na misji księcia Hamleta, który musi pomścić śmierć ojca z rąk stryja, KlaudiuszaStryj Hamleta, który po cichobójczym zabójstwie brata przejmuje tron Danii i żeni się z Gertrudą.. Szekspir nie ogranicza się jednak do jednego mściciela. Wokół głównego bohatera krążą inni, napędzani podobnymi motywami. LaertesSyn Poloniusza i brat Ofelii, porywczy młodzieniec studiujący we Francji. pragnie krwi Hamleta za zabicie ojca. Z kolei norweski książę FortynbrasKsiążę norweski, bratanek obecnego króla Norwegii, dążący do odzyskania ziem utraconych przez ojca. szuka rewanżu za terytoria, które jego ojciec stracił w uczciwej walce z dawnym królem Danii.

Szekspir analizuje zachowanie człowieka postawionego pod ścianą. Hamlet czuje absolutny obowiązek wymierzenia sprawiedliwości. Jego motywy są potężne. Stryj zabił mu ojca, uwiódł matkę, odebrał należny tron i zniszczył relację z ukochaną OfeliąCórka Poloniusza, ukochana Hamleta, która pod wpływem odrzucenia i śmierci ojca popada w obłęd.. Zemsta staje się w tej sytuacji aktem honoru. Klaudiusz w pełni zasłużył na nienawiść bratanka.

Sprawa komplikuje się, gdy Hamlet zaczyna pytać o sens samej zemsty. W słynnej scenie modlitwy Klaudiusza książę ma idealną okazję do zadania śmiertelnego ciosu. Odzywają się w nim jednak przekonania religijne. Logika podpowiada mu, że śmierć w chwili pojednania z Bogiem wyśle duszę mordercy prosto do nieba. To nie byłaby kara, lecz nagroda. Zjawa ojca cierpi w czyśćcu, ponieważ zginęła we śnie, bez szansy na spowiedź. Ta świadomość każe Hamletowi schować miecz. Myśli o odwecie mieszają się z dylematami moralnymi.

Hamlet został wybrany do roli mściciela przez siły nadprzyrodzone. Choć wcześniej podejrzewał stryja o nieszczerość i czuł żal do matki, dopiero słowa Ducha popychają go do działania. Książę zadaje sobie jednak kolejne pytania. Czy zjawa pochodzi z nieba, czy z piekła? Czy nakaz zemsty to sprawiedliwość, czy szatańska pułapka? Brak pewności paraliżuje go. Potrzebuje twardych dowodów. Przyjazd wędrownej trupy teatralnejWędrowny zespół aktorów, który na prośbę Hamleta wystawia sztukę demaskującą zbrodnię Klaudiusza. dostarcza mu narzędzia do zdemaskowania stryja.

Wahania Hamleta wynikają z jego wybitnego intelektu. Książę nie pozwala sobą manipulować. Sam staje się mistrzem manipulacji, wykorzystując do tego język. Kpi z Poloniusza, łapie za słówka matkę, demaskuje fałszywych przyjaciół z WittembergiNiemieckie miasto uniwersyteckie, w którym studiował Hamlet i Horacy.. Dworzanie, nie potrafiąc dorównać mu intelektem, uznają go za obłąkanego. Jego wypowiedzi to nie bełkot, lecz precyzyjna żonglerka pojęciami filozoficznymi. W tym wszystkim Hamlet pozostaje dramatycznie samotny. Nikt, poza Horacym, nie rozumie głębi jego rozterek.

Zupełnie inaczej skonstruowany jest Laertes. Syn PoloniuszaGłówny doradca króla Klaudiusza, ojciec Laertesa i Ofelii, skłonny do intryg i podsłuchiwania. nie ma żadnych wątpliwości moralnych. Na wieść o śmierci ojca wpada w szał. Nie filozofuje. Chce krwi zgodnie z zasadą oko za okoStarożytna zasada prawa talionu, opierająca się na wymierzeniu kary identycznej ze skutkiem przestępstwa.. Widok obłąkanej siostry tylko dolewa oliwy do ognia. Laertes daje się łatwo zmanipulować Klaudiuszowi. Dopiero w finale, umierając od własnej zatrutej szpady, rozumie swój błąd. Zemsta nie przyniosła ukojenia, a ślepa zapalczywość doprowadziła go do zguby.

Jedynym mścicielem, który wychodzi z tej historii cało, jest Fortynbras. Jego działania nie wypływają z osobistej rozpaczy czy interwencji duchów, lecz z chłodnej kalkulacji i poczucia honoru. Reprezentuje stare tradycje rycerskie. Kiedy na prośbę stryja rezygnuje z ataku na Danię, kieruje swoje wojska na PolskęW dramacie wspomniana jako terytorium, o którego bezwartościowy skrawek walczą wojska Fortynbrasa.. W finale to on przejmuje władzę, oddając hołd zmarłemu Hamletowi. Jego zemsta mieści się w ramach polityki i kultury.

Władza, władca i państwo

Akcja toczy się w DaniiGłówne miejsce akcji dramatu, w utworze urastająca do rangi symbolu zepsutego państwa-więzienia., która w dramacie staje się miniaturą całego świata. Hamlet wprost nazywa ojczyznę więzieniem. Państwowy aparat służy tu wyłącznie utrzymaniu władzy przez jednostki zepsute i bezwzględne.

Klaudiusz to podręcznikowy przykład władcy makiawelicznegoTyp polityka opisanego przez Machiavellego, który dla dobra państwa lub własnej władzy odrzuca zasady moralne.. Realizuje zasadę sformułowaną przez Niccolò MachiavellegoWłoski filozof i dyplomata epoki renesansu, autor traktatu politycznego „Książę”. w traktacie KsiążęSłynny traktat polityczny z 1513 roku, opisujący mechanizmy zdobywania i utrzymywania władzy. – cel uświęca środki. Aby zdobyć koronę i królową, posuwa się do bratobójstwaZbrodnia polegająca na zabiciu własnego brata, w kulturze europejskiej silnie naznaczona piętnem Kaina.. Działa jako bezwzględny skrytobójcaMorderca działający z ukrycia, często używający trucizny lub sztyletu.. Jako król jest sprawnym dyplomatą, ale jednocześnie człowiekiem rozpustnym. Kiedy czuje zagrożenie ze strony Hamleta, bez wahania wysyła go do AngliiKraj, do którego Klaudiusz wysyła Hamleta z tajnym listem nakazującym jego egzekucję. na pewną śmierć. Choć miewa wyrzuty sumienia, nie zamierza zrezygnować z owoców swojej zbrodni.

Dobro i zło w świecie Szekspira

Dramat ukazuje głęboki kryzys wartości, charakterystyczny dla nadchodzącej epoki BarokuEpoka literacka następująca po renesansie, charakteryzująca się niepokojem metafizycznym i poczuciem marności świata.. Wizja człowieka ulega tu drastycznemu zaciemnieniu. Ludzie są słabi, żądni władzy i zdolni do największego okrucieństwa.

Granice między dobrem a złem są zatarte. W przeciwieństwie do MakbetaInna słynna tragedia Szekspira, w której siły zła są uosabiane przez wiedźmy i przepowiednie., gdzie zło uosabiają wiedźmy, w Hamlecie siły nadprzyrodzone są dwuznaczne. Duch ojca to dusza grzesznika odbywającego pokutę. Jego żądanie zemsty rodzi moralny chaos. Postaci realistyczne również toną w odcieniach szarości. GertrudaMatka Hamleta i królowa Danii, która po śmierci męża pospiesznie poślubia jego brata. jest bierna i uległa. Ofelia, choć niewinna, naiwnie zgadza się na udział w intrydze przeciwko ukochanemu. Dawni przyjaciele z uniwersytetu stają się płatnymi szpiegami.

W tym zepsutym świecie o ludzkim losie często decyduje ślepy traf, swoiste fatumWierzenie w nieuchronny, z góry wyznaczony los, przed którym człowiek nie może uciec.. Hamlet doświadcza tego, gdy przypadkowo przebija mieczem podsłuchującego Poloniusza. Zło można wyrządzić niechcący. Jedyną postacią, która do końca zachowuje moralną czystość, jest HoracyNajbliższy przyjaciel i powiernik Hamleta ze studiów w Wittemberdze, jedyny ocalały z głównej obsady.. To on otrzymuje zadanie przekazania światu prawdy o tragedii duńskiego dworu.

Zbrodnia jako łańcuch zdarzeń

Zbrodnia w dramacie to akt nienaturalny, burzący porządek świata. Klaudiusz wlewa truciznęNarzędzie zbrodni Klaudiusza (wlewana do ucha) oraz przyczyna śmierci głównych bohaterów w finale (zatrute wino i szpada). do ucha śpiącego brata. Ten jeden czyn uruchamia lawinę. Królewicz traci ojca, tron i szacunek do matki. Jego świat legnie w gruzach.

Nakaz zemsty sprawia, że pierwsza zbrodnia domaga się kolejnych. Hamlet, próbując dociec prawdy, zakłada maskę szaleńca. Ten zabieg daje mu czas, ale prowadzi do tragedii. Przypadkowe zabójstwo Poloniusza sprawia, że mściciel sam staje się zbrodniarzem. Od tego momentu spirala przemocy wymyka się spod kontroli.

Klaudiusz, czując pętlę zaciskającą się na szyi, brnie w kolejne morderstwa. Wciąga w intrygę Laertesa, GildensternaDawny znajomy Hamleta, wezwany przez króla na dwór w celu szpiegowania księcia. i RozenkrancaDworzanin i szkolny kolega Hamleta, który wraz z Gildensternem zdradza go na rzecz Klaudiusza.. W finałowej scenie zbrodnia zbiera ostateczne żniwo. Giną wszyscy uwikłani w konflikt. Zbrodnia, nawet ta popełniona w imię sprawiedliwości, okazuje się obustronnym złem niszczącym wszystko na swojej drodze.

Świat jako teatr i problem masek

Hamlet szybko dostrzega, że świat opiera się na kłamstwie i pozorach. Rzeczywistość pełna jest dualizmówPogląd filozoficzny uznający istnienie dwóch przeciwstawnych, uzupełniających się pierwiastków (np. dobro i zło, dusza i ciało).: życie i śmierć, prawda i fałsz, potęga i kruchość człowieka. Aby przetrwać w państwie-więzieniu, książę zaczyna grać. Udawany obłęd to jego tarcza obronna przed dworskimi szpiegami.

Inni bohaterowie również noszą maski, ale robią to bezrefleksyjnie. Są marionetkamiLalka teatralna poruszana od góry za pomocą nitek, w literaturze symbol człowieka bezwolnego, sterowanego przez innych. w rękach władzy. Poloniusz gra rolę oddanego sługi, Klaudiusz – sprawiedliwego władcy, a dawni koledzy Hamleta – lojalnych przyjaciół.

Książę postanawia zdemaskować tę obłudę za pomocą sztuki. Wykorzystuje motyw teatru w teatrzeChwyt kompozycyjny polegający na umieszczeniu wewnątrz sztuki drugiego, mniejszego przedstawienia.. Przedstawienie odtwarzające zbrodnię Klaudiusza obnaża prawdę. Teatr staje się lustrem, w którym odbija się zepsucie dworu.

Zagadnienia filozoficzne

Dramat Szekspira to wielki traktat filozoficzny. Hamlet nie jest oderwanym od rzeczywistości myślicielem. Znalazł się w sytuacji granicznejMoment w życiu człowieka (np. śmierć bliskich, wojna), który zmusza do przewartościowania całego dotychczasowego życia.. Stracił ojca, zawiódł się na matce i ukochanej. Akademicka wiedza nagle zderza się z brutalną rzeczywistością.

Książę zadaje pytania o sens istnienia w świecie rządzonym przez zbrodnię. Zastanawia się nad paradoksem ludzkiej natury – człowiek jest potężny rozumem, a jednocześnie marny i kruchy wobec śmierci. Podobnych odpowiedzi szuka zresztą każdy wkraczający w dorosłość człowiek zderzający się z hipokryzją świata.

Swoje przemyślenia Hamlet wyraża w siedmiu wielkich monologachRozbudowana wypowiedź jednej postaci, często służąca ukazaniu jej wewnętrznych przeżyć i rozterek.. Najsłynniejszy z nich, zaczynający się od słów być albo nie byćNajsłynniejszy cytat z Hamleta, otwierający monolog o sensie życia, cierpieniu i strachu przed śmiercią., to uniwersalna refleksja nad cierpieniem, strachem przed nieznanym i sensem walki z przeciwnościami losu. To właśnie w tych intymnych wyznaniach kryje się największy ciężar gatunkowy sztuki.