Katarynka jako nowela
Bolesław Prus w swoim utworze łamie niektóre klasyczne zasady pisania noweli. Pisarz wprowadza do opowieści wspomnienia z przeszłości pana Tomasza, aby lepiej wytłumaczyć jego zachowanie. Tytułowy instrument pełni tu najważniejszą funkcję, napędzając całą akcję i prowadząc do przemiany bohatera.
Autor: Anna Farion
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Klasyczna nowela a pomysł Prusa
Bolesław Prus nie trzyma się sztywno wszystkich klasycznych zasad pisania noweli. Wzorcowy utwór tego typu powinien mieć bardzo zwartą, jednowątkową akcję. Zwykle unika się w nim długich opisów przyrody, dygresji i postaci drugoplanowych.
Nowela to krótki utwór literacki napisany prozą. Ma prostą fabułę, zazwyczaj jeden główny wątek i wyraźny punkt kulminacyjny, który prowadzi do zaskakującego zakończenia.
Klasyczna nowela skupia się na szybkim rozwoju wydarzeń. Zmierza prosto do mocnego punktu kulminacyjnego i wyraźnej puenty. Prus w „Katarynce” robi to jednak po swojemu.
Wspomnienia zamiast szybkiej akcji
Pisarz przełamuje schemat już na początku utworu. Stosuje retrospekcjęPrzywołanie wcześniejszych wydarzeń, które miały miejsce przed właściwą akcją utworu., czyli przywołuje dawne losy pana Tomasza. Narrator nie opowiada jednak całego życiorysu bohatera.
Wybiera tylko te momenty, które ukształtowały charakter warszawskiego prawnika. Dzięki temu rozumiemy, dlaczego starszy pan tak bardzo nie znosi dźwięku katarynki. Te informacje z przeszłości świetnie tłumaczą jego późniejszą wewnętrzną przemianę.
Zwykłe życie i wielkie problemy
„Katarynka” to opowieść o zwykłej codzienności. Prus bierze na warsztat bardzo prostą sytuację. Na podwórze wchodzi niechciany kataryniarz i zaczyna grać irytujące melodie.
Z tego błahego zdarzenia autor tworzy poruszającą historię. Pod powierzchnią zwykłego życia kryją się poważne problemy. Pisarz jako uważny pozytywistaCzłowiek epoki pozytywizmu, który wierzył w naukę, pracę u podstaw i pomoc najsłabszym. dostrzega niezawinione cierpienie ośmioletniej, niewidomej dziewczynki.
Rola tytułowej katarynki
Tytułowa katarynka pełni w utworze dwie ważne funkcje. Po pierwsze, to po prostu popularny w tamtych czasach instrument muzyczny. Grajkowie często chodzili z nim po warszawskich podwórkach.
Po drugie, katarynka to przedmiot, który napędza całą fabułę. Realizuje w ten sposób założenia tak zwanej teorii sokoła.
Teoria sokoła to zasada budowy noweli. Mówi ona, że w utworze powinien pojawić się jeden ważny przedmiot, który ma kluczowe znaczenie dla akcji. Nazwa pochodzi od noweli „Sokół” Giovanniego Boccaccia.
To właśnie znienawidzony przez pana Tomasza instrument doprowadza do przełomu. Dźwięk katarynki wywołuje uśmiech na twarzy niewidomego dziecka. Ten jeden moment całkowicie zmienia nastawienie głównego bohatera do życia i innych ludzi.