Narracja, język i humor w powieści
Powieść Małgorzaty Musierowicz łączy w sobie bystrą narrację z ogromną dawką humoru. Autorka mistrzowsko posługuje się ironią oraz komizmem sytuacji, aby pokazać zmagania dorastającej dziewczyny. Język bohaterów świetnie oddaje realia lat siedemdziesiątych i nadaje postaciom autentyczny charakter.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Kto opowiada tę historię?
Powieść jest napisana w trzeciej osobie. Narrator nie jest jednak chłodnym obserwatorem z zewnątrz. Małgorzata Musierowicz stosuje narrację personalnąSposób opowiadania, w którym narrator patrzy na świat oczami konkretnego bohatera i zna tylko jego myśli.. Kamera cały czas podąża za Anielą Kowalik.
Czytelnik widzi świat oczami dziewczyny i wie tylko to, co ona. To bardzo ważny zabieg literacki. Kiedy Aniela wymyśla kolejne kłamstwo dla Pawła Nowackiego, narrator jej nie ocenia.
Zamiast tego opisuje sytuację w neutralny sposób. Sami widzimy, jak główna bohaterka wpada w coraz większe kłopoty.
Ironia jako główne narzędzie autorki
Małgorzata Musierowicz jest mistrzynią ironiiUkryta kpina, w której prawdziwe znaczenie słów jest odwrotne do ich dosłownego sensu.. Bawi czytelnika, ale nie drwi złośliwie ze swoich bohaterów. Narrator opisuje zachowania Anieli bardzo poważnym tonem.
Sama sytuacja jest jednak komiczna lub absurdalna. Dobrym przykładem są opowieści Anieli o jej wspaniałym pochodzeniu. W rzeczywistości jej ojciec, Józef Kowalik, to zwykły, ciepły rybak z Łeby.
Narrator opisuje ojca z ogromną sympatią. Ten kontrast między zmyśloną historią a prawdziwym życiem wywołuje uśmiech.
Humor sytuacyjny – kiedy kłamstwo rośnie
Dowcip w Kłamczusze często wynika z samej fabuły. Każde nowe kłamstwo Anieli mocno komplikuje jej życie. W końcu bohaterka traci kontrolę nad własnymi wymysłami.
Komizm sytuacyjny to rodzaj humoru, który wynika z zabawnych i niespodziewanych zdarzeń lub zbiegów okoliczności w fabule.
Działa tu klasyczny mechanizm kuli śniegowej. Kiedy dziewczyna udaje kogoś innego, musi bardzo uważać na każdy krok. Im więcej osób pojawia się w jej otoczeniu, tym większy panuje chaos.
Wujek Mamert, ciocia Tosia oraz ich małe dzieci, Tomcio i Romcia, często nieświadomie psują plany Anieli. Musierowicz ustawia te sceny jak w teatrze. Kolejne osoby wchodzą do pokoju w najgorszym możliwym momencie i niszczą misterną intrygę.
Język bohaterów – mowa nastolatków z lat 70.
Dialogi w powieści brzmią bardzo naturalnie. Autorka ma świetne ucho do mowy potocznejCodzienny, swobodny język, którego używamy w nieoficjalnych rozmowach.. Bohaterowie nie mówią jak z podręcznika.
Skracają słowa, przekomarzają się i przerywają sobie zdania w pół słowa. Spokojny Robert Rojek mówi zupełnie inaczej niż pewny siebie Paweł Nowacki. Aniela w rozmowach z dorosłymi dobiera inne słowa niż w starciach z rówieśnikami.
Dzięki temu każda postać brzmi jak żywy człowiek. Część zwrotów z lat siedemdziesiątych brzmi dziś przestarzale. Dla współczesnego czytelnika to ciekawa podróż w czasie.
Humor słowny i gry językowe
Musierowicz chętnie bawi się samym językiem. Używa mocno przerysowanych porównańŚrodek stylistyczny polegający na zestawieniu dwóch zjawisk ze względu na ich wspólne cechy, np. uparty jak osioł.. Opisuje emocje Anieli z tak wielką powagą, że efekt staje się komiczny.
Dziewczyna przeżywa zwykłą szkolną przerwę jak prawdziwą katastrofę. Autorka korzysta też z żartów opartych na nieporozumieniu. Dwie postacie rozmawiają ze sobą i każda myśli o czymś zupełnie innym.
Farsa to odmiana komedii teatralnej, w której akcja jest pełna absurdalnych sytuacji, pomyłek i przebieranek.
Nie bez powodu Aniela marzy o teatrze. Cała jej historia przypomina właśnie farsę, w której sama gra główną rolę.
Lekki ton mimo poważnych tematów
Styl Musierowicz wyróżnia umiejętność łączenia humoru z trudnymi emocjami. Kłamstwa Anieli wynikają z niepewności i lęku przed odrzuceniem. Autorka konstruuje opowieść tak, że rozumiemy ból bohaterki.
Jednocześnie możemy śmiać się z jej tarapatów. Dzięki temu powieść nie jest nudnym kazaniem o szkodliwości kłamstwa. Humor łagodzi pouczający ton, co stanowi najsprytniejszy zabieg w całej książce.