Kordian - streszczenie w pigułce

Przygotowanie

Wydarzenia mają miejsce w noc sylwestrową 31 grudnia 1799 roku w Górach Karpackich. Na miejsce zlatują się czarownice i diabły – Szatan, Mefistofeles i Astarot. Szatan ogłasza wielką chwilę dla Polaków, a Mefistofeles proponuje stworzenie odpowiednich przywódców powstania. Z kotła wyłaniają się kolejni dowódcy powstania listopadowegoZryw niepodległościowy z lat 1830-1831 przeciwko Imperium Rosyjskiemu, którego upadek wywołał falę emigracji., lecz sabat przerywa nagłe pojawienie się aniołów, które przepędzają siły nieczyste.

Prolog

Trzy osoby uosabiające różne koncepcje literatury narodowej spierają się o kształt poezji. Pierwsza proponuje nurt oparty na mesjanizmiePogląd historiozoficzny przypisujący narodowi polskiemu rolę zbawiciela innych narodów poprzez własne cierpienie. – aluzja do programu Mickiewicza. Druga stawia na chłodny realizm polityczny. Trzecia przepędza obu dyskutantów i zapowiada nową poezję, która obudzi naród i porwie go do czynnej walki. To literacki manifest samego Słowackiego.

Akt I

Piętnastoletni Kordian rozmawia przed dworkiem ze starym sługą Grzegorzem. Chłopiec cierpi na ból istnieniaPoczucie bezsensu życia, melancholia i apatia, charakterystyczne dla bohaterów literatury romantycznej., wspomina samobójczą śmierć przyjaciela, a stan swojej duszy przyrównuje do obumierającej jesiennej przyrody. Grzegorz próbuje wyrwać panicza z apatii, snując opowieści o Janku co psom szył buty, o bitwie pod piramidamiStarcie zbrojne z 1798 roku podczas wyprawy Napoleona do Egiptu, w którym brały udział Legiony Polskie. i o młodym oficerze z kampanii moskiewskiej 1812 roku. Następnie Kordian spaceruje po ogrodzie z Laurą – jest w niej bez pamięci zakochany, lecz starsza kobieta traktuje jego wyznania z pobłażliwym szyderstwem. Późną nocą Laura czyta wiersz Kordiana i zaczyna odczuwać wyrzuty sumienia. Wygląda przez okno, dostrzega konia bez jeźdźca, a chwilę później do pokoju wpada przerażony Grzegorz z krzykiem:

Panicz się zastrzelił!

Akt II – Rok 1828. Wędrowiec

Kordian przeżył próbę samobójczą i wyrusza w podróż po Europie, konfrontując młodzieńcze ideały z brutalną rzeczywistością. W Londynie rozmowa z Dozorcą uświadamia mu, że światem rządzą pieniądze, nie wzniosłe idee. W Dover, na białych klifach, czyta „Króla Leara" i dostrzega przepaść między pięknem poezji a prozą życia. We Włoszech nawiązuje romans z Wiolettą, która przysięga mu wieczną miłość, lecz kocha jedynie jego majątek – gdy koń gubi złote podkowy, natychmiast porzuca kochanka. W Watykanie Kordian uzyskuje audiencję u papieżaW czasie akcji dramatu urząd ten sprawował Grzegorz XVI, znany z potępienia powstania listopadowego. i przynosi mu garść polskiej ziemi przesiąkniętej krwią rodaków, jednak Ojciec Święty nakazuje Polakom jedynie posłuszeństwo wobec cara i modlitwę. Szczytowy moment duchowej przemiany następuje na Mont Blanc: Kordian wygłasza wielki monolog, czując w sobie potężną moc – „Jam jest posąg człowieka na posągu świata". Ogłasza nowe hasło: „Polska Winkelriedem narodów!" – ojczyzna ma złożyć z siebie ofiarę poprzez czynną walkę, torując drogę do wolności innym ludom. Odmieniony Kordian powraca do Polski.

Akt III – Spisek koronacyjny

Akcja rozgrywa się w Warszawie w 1829 roku, w czasie koronacji cara Mikołaja I na króla Polski. Na Placu Zamkowym tłum komentuje uroczystości, a car w katedrze wypowiada jedno słowo: „Przysięgam". Gdy wychodzi do ludu, Wielki Książę KonstantyBrat cara Mikołaja I, naczelny wódz armii Królestwa Polskiego, słynący z brutalności i sadyzmu. brutalnie rozgania tłum – potrąca kobietę, jej dziecko upada na bruk i ginie.

W podziemiach kościoła św. Jana zbierają się spiskowcy. PodchorążyStopień wojskowy kandydata na oficera. W dramacie pod tym pseudonimem ukrywa się Kordian. gorączkowo namawia zebranych do zamachu na cara, lecz Prezes i Ksiądz argumentują moralnym zakazem królobójstwa. W głosowaniu projekt upada (150 do 5). Zrozpaczony Podchorąży zrywa maskę – to Kordian – i przysięga, że sam zabije tyrana.

Nocą w Zamku Królewskim Kordian pełni wartę i zmierza do sypialni cara. W mrocznych korytarzach atakują go wytwory własnej psychiki – Strach i Imaginacja. Napięcie jest tak wielkie, że pada zemdlony tuż pod drzwiami. Car rozkazuje go rozstrzelać, chyba że okaże się obłąkany.

Kordian trafia do szpitala dla obłąkanych. Pojawia się tam tajemniczy Doktor – płaci Dozorcy dukatem, który płonie, zdradzając, że to sam Szatan. Pokazuje Kordianowi dwóch wariatów, chcąc dowieść, że jego idea poświęcenia dla narodu jest równie absurdalna co urojenia psychicznie chorych. Brutalną terapię przerywa Konstanty, nakazując wyprowadzić Kordiana na śmierć.

Na Placu Saskim Konstanty wymyśla okrutną próbę: Kordian ma przeskoczyć konno przez piramidę karabinów z bagnetami. Kordian wykonuje brawurowy skok, lecz car łamie obietnicę brata i podtrzymuje wyrok. W więzieniu Kordian czeka na egzekucję w towarzystwie Księdza i wiernego Grzegorza. Tymczasem na Zamku wybucha kłótnia między carem a Konstantym – szantażowany car ostatecznie podpisuje akt łaski i adiutant rusza z dokumentem na miejsce kaźni.

Na Placu Marsowym Kordian stoi przed plutonem egzekucyjnymOddział żołnierzy wyznaczony do wykonania wyroku śmierci przez rozstrzelanie.. Oficer podnosi rękę, dając znak do przygotowania broni, a w oddali widać pędzącego adiutanta z ułaskawieniem. Dramat gwałtownie się urywa – Słowacki pozostawia czytelnika w niepewności, czy posłaniec zdążył i czy Kordian przeżył.