Kordian - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja rozpoczyna się w noc sylwestrową 1799 roku. Diabły stwarzają w magicznym kotle nieudolnych przywódców przyszłego powstania listopadowego. Właściwa fabuła śledzi losy piętnastoletniego Kordiana, cierpiącego na ból istnienia i nieszczęśliwie zakochanego w starszej Laurze. Odrzucony chłopak próbuje popełnić samobójstwo. Przeżywa jednak strzał i wyrusza w podróż po Europie. W Londynie poznaje brutalną siłę pieniądza, a we Włoszech przekonuje się, że miłość można kupić. Wizyta w Watykanie pozbawia go złudzeń co do wsparcia Kościoła dla zniewolonej Polski. Na szczycie Mont Blanc Kordian odnajduje wreszcie cel życia. Postanawia poświęcić się dla ojczyzny, głosząc hasło „Polska Winkelriedem narodów”.

Na chmurze przenosi się do Warszawy, gdzie trwa właśnie koronacja cara Mikołaja I na króla Polski. Kordian dołącza do tajnego spisku, ale nie potrafi przekonać rodaków do zamachu na tyrana. Decyduje się zabić cara samodzielnie. W drodze do sypialni władcy pokonują go jednak własne lęki – Strach i Imaginacja. Mdleje przed drzwiami i zostaje schwytany. Trafia do szpitala dla obłąkanych, gdzie Szatan drwi z jego wzniosłych idei. Skazany na śmierć, staje przed plutonem egzekucyjnym na placu Marsowym. Utwór urywa się w momencie, gdy oficer podnosi rękę do komendy, a w oddali pędzi goniec z carskim ułaskawieniem.

Streszczenie szczegółowe

Przygotowanie

Wydarzenia otwierające dramat rozgrywają się w nocy 31 grudnia 1799 roku. Miejscem akcji jest chata sławnego niegdyś czarnoksiężnikaW dawnych wierzeniach człowiek uprawiający magię, często paktujący ze złymi duchami. Twardowskiego, położona w górach Karpackich. Na obszerny dziedziniec zlatują się czarownice i diabły. Wprawiają w ruch wiekowy zegar, inicjując tym samym nowe stulecie. Wśród zgromadzonych brylują najznakomitsze postaci piekielnego świata: Szatan, Mefistofeles, Astarot i Gehenna.

Szatan zapowiada nadejście wielkiej chwili dla pewnego narodu, który wkrótce się podniesie, zwycięży, a ostatecznie zginie. Ma na myśli Polaków. Mefistofeles proponuje, by stworzyć tej nacji przywódców. Na scenie pojawia się ogromny kocioł. Z piekielnej mikstury wyłaniają się kolejno dowódcy powstania listopadowegoPolski zryw niepodległościowy przeciwko Rosji, trwający w latach 1830–1831.. Diabły dobierają składniki tak, by uwypuklić wady każdego z nich.

• Józef Chłopicki – pierwszy dyktatorWódz naczelny posiadający nieograniczoną władzę, powoływany w sytuacjach kryzysowych. zrywu. Z kotła wychodzi jako stary konserwatystaZwolennik tradycji, przeciwnik gwałtownych zmian i rewolucji., pozbawiony energii i strategicznego zmysłu, izolujący się od walczącego ludu.
• Książę Adam Jerzy Czartoryski – prezes rządu powstańczego. Przypomina ostrożnego dyplomatę, a nie wodza rewolucji. Nie potrafi realnie ocenić szans walczących.
• Jan Zygmunt Skrzynecki – generał i następca Chłopickiego. Tchórz i flegmatyk. Porusza się jak rak, co symbolizuje jego pasywność i nieudolność.
• Jan Krukowiecki – ostatni dowódca. Diabły wypominają mu zdradę. To on po pertraktacjach z Rosjanami podpisał w 1831 roku akt kapitulacjiUmowa o poddaniu się sił zbrojnych przeciwnikowi i zaprzestaniu walki. Warszawy.

Z kotła wychodzą również cywile. Julian Ursyn Niemcewicz zostaje pogardliwie nazwany eunuchemMężczyzna pozbawiony męskości; tu: metafora twórczej i politycznej bezsilności. oraz określony słowami:

Poeta-rycerz-starzec-nic

Mroczny sabat przerywa interwencja Sił Niebieskich. Pojawiają się aniołowie i bez wahania przepędzają diabelskie zgromadzenie. Archanioł prosi Boga o zmiłowanie nad konającą Polską.

Prolog

Na scenie pojawiają się trzy osoby reprezentujące odmienne koncepcje literatury narodowej. Cały PrologWstępna część utworu dramatycznego, wprowadzająca w jego tematykę lub ideę. to literacka polemika Słowackiego z Adamem Mickiewiczem.

Pierwsza Osoba Prologu uosabia autora Dziadów. Propaguje poezję mesjanistycznąPogląd historiozoficzny przypisujący wybranemu narodowi (tu: Polsce) misję zbawienia ludzkości przez własne cierpienie., która niesie sen i pociechę. W rzeczywistości usypia naród, każąc mu biernie czekać na cud zmartwychwstania. Mickiewicz zostaje tu ukazany jako człowiek pyszny i zadufany w sobie. Uważa się za proroka i następcę Boga, co podkreślają słowa: Jestem duch Apokalipsy […], Jestem pierwszy… i ostatnim będę….

Druga Osoba Prologu ostro krytykuje tezy poprzednika. Zachęca do zbrojnego czynu i zbiorowego działania. Nazywa Mickiewicza tureckim derwiszemMuzułmański zakonnik; tu: aluzja do kogoś, kto kręci się w kółko bez celu. – kimś, kto kręci się wokół własnej osi, nie wnosząc niczego nowego. Poglądy te nie są jednak w pełni tożsame z wizją Słowackiego.

Wreszcie przemawia Trzecia Osoba Prologu, będąca głosem samego autora. Przepędza zwaśnione strony i zapowiada nadejście nowej poezji. Ma ona obudzić uśpionych i porwać naród do realnej walki o wolność.

Akt I

Scena I

Akcja przenosi się na dziedziniec wiejskiego dworku. Z jednej strony widać dom, z drugiej ogród. Piętnastoletni Kordian rozmawia ze starym sługą Grzegorzem. Chłopiec jest niezwykle wrażliwy. Przeżył samobójstwo przyjaciela, a dziewczyna, którą kocha, nie odwzajemnia jego uczuć. Nie potrafi odnaleźć celu w życiu.

Kordian wygłasza monolog, w którym diagnozuje u siebie chorobę wieku(fr. mal du siècle) Poczucie beznadziei, apatii i zniechęcenia do życia, typowe dla bohaterów romantycznych.. Jest znudzony i przekonany o bezsensie jakiegokolwiek działania. Jego duszę wypełnia egzystencjalna pustkaStan wewnętrznego wypalenia, brak poczucia sensu i celu własnego istnienia.. Stan swojego wnętrza porównuje do obumierającej, jesiennej przyrody.

Grzegorz próbuje wyrwać panicza z apatii. Opowiada mu trzy historie, mające zainspirować go do działania:

• Bajkę O Janku, co psom szył buty – opowieść o sprytnym chłopcu, który dzięki zaradności osiągnął sukces.
• Wspomnienia z kampanii egipskiejWyprawa wojenna Napoleona Bonaparte do Egiptu w latach 1798–1801. Napoleona, w tym o słynnej bitwie pod piramidami.
• Historię młodego oficera Kazimierza, który brał udział w napoleońskiej wyprawie moskiewskiejInwazja wojsk Napoleona na Rosję w 1812 roku, zakończona tragicznym odwrotem. w 1812 roku, a po dostaniu się do niewoli wykazał się niezwykłym bohaterstwem.

Opowieści sługi nie przynoszą efektu. Kordian na chwilę okazuje zainteresowanie, ale szybko ponownie zapada się w melancholiiGłęboki, długotrwały smutek, przygnębienie i brak chęci do życia.. Rozmowę przerywa wołanie Laury, która wzywa chłopca do siebie.

Scena II

Kordian i Laura spacerują po ogrodowej alei po skończonej przejażdżce konnej. Rozmawiają o uczuciach. Szybko staje się jasne, że kobieta traktuje młodego adoratora z pobłażliwym lekceważeniem. Ma dla niego jedynie odrobinę macierzyńskiej cierpliwości. Nie traktuje jego miłości poważnie.

Chłopak wygłasza poruszający monolog o samotności, ale Laura pozostaje zimna i nieprzejednana. Nie zamierza wiązać się z Kordianem. Gdy odjeżdża w towarzystwie Grzegorza, zdesperowany młodzieniec podejmuje decyzję o samobójstwie. Nie potrafi znieść drwiących uwag ukochanej.

Scena III

Noc. Laura siedzi samotnie w swoim pokoju. Zaczyna odczuwać dziwny niepokój i przeczucie zbliżającej się tragedii. Martwi się, że Kordian nie wrócił z przechadzki. Wyrzuca sobie, że potraktowała go zbyt oschle. Aby odegnać złe myśli, czyta wiersz, który chłopak wpisał do jej pamiętnika. Lektura tylko potęguje wyrzuty sumienia.

Do pokoju wchodzi pokojówka. Informuje, że Grzegorz nie zjadł kolacji. Laura domyśla się, że stary sługa poszedł szukać panicza. Chwilę później widzi przez okno pędzącego konia bez jeźdźca. Do komnaty wpada przerażony Grzegorz z krzykiem: Nieszczęście! Oh nieszczęście! panicz się zastrzelił!

Akt II – Rok 1828. Wędrowiec

Scena I

Kordian przeżył próbę samobójczą – pozostała mu jedynie blizna na czole. Wyruszył w podróż po Europie. Siedzi pod drzewem w londyńskim James Parku. Rozmyśla nad sensem ludzkiego życia. Jego rozważania przerywa miejscowy Dozorca. Wywiązuje się między nimi dyskusja o współczesnym świecie. Anglik brutalnie uświadamia Kordianowi, że wszystkim rządzi pieniądz. Za monety można kupić miejsce w parlamencie, sławę, a nawet grobowiec w opactwie Westminster. Pieniądze nie kupią jedynie prawdziwego szacunku.

Scena II

Kolejnym przystankiem na trasie wędrówki jest nadmorskie miasteczko Dover. Kordian siedzi na skale i czyta tragedię Szekspira Król LearTragedia Williama Szekspira opowiadająca o starzejącym się władcy, zdradzonym przez własne córki.. Zachwycony talentem angielskiego dramaturga, odkłada książkę. Uświadamia sobie bolesną prawdę. Przepaść między idealnym światem poezji a brutalną rzeczywistością jest nie do pokonania. Literatura oszukuje czytelnika, pokazując świat, który nie istnieje.

Scena III

Kordian przebywa we Włoszech. Nawiązuje płomienny romans z piękną Wiolettą. Kobieta nieustannie zapewnia go o swojej wielkiej miłości. Bohater postanawia wystawić to uczucie na próbę. Opowiada jej zmyśloną historię o swoim bankructwie. Wspomina też, że jego koń ma złote podkowy. Wioletta natychmiast zmienia swój stosunek do kochanka. Waha się, czy z nim zostać. Szybko wychodzi na jaw, że zależy jej wyłącznie na klejnotach i luksusie.

Gdy wyruszają w drogę, okazuje się, że koń zgubił złote podkowy. Wioletta bez wahania porzuca Kordiana. Zdemaskowana egoistka odjeżdża, a bohater utwierdza się w przekonaniu, że na świecie nie ma prawdziwej miłości. Zastąpiła ją pogoń za majątkiem.

Scena IV

Kordian udaje się do Watykanu na audiencjęOficjalne posłuchanie u osoby zajmującej wysokie stanowisko, np. u papieża lub monarchy. u papieża. Pragnie uzyskać błogosławieństwo dla uciśnionych Polaków. Przynosi garść polskiej ziemi, przesiąkniętej krwią zamordowanych rodaków. Papież jednak zupełnie ignoruje temat zniewolonej ojczyzny Kordiana.

Zbywa młodzieńca rozmową o przyziemnych sprawach. Zachęca do zwiedzania rzymskich zabytków. Co gorsza, nakazuje Polakom bezwzględne posłuszeństwo wobec prawowitego władcy – rosyjskiego cara. Grozi nawet, że rzuci klątwę(ekskomunika) Najwyższa kara kościelna, wykluczająca ze wspólnoty wiernych. na naród, jeśli ten odważy się zorganizować kolejne powstanie. Autorytet głowy Kościoła legnie w gruzach. Kordian ostatecznie traci wiarę w pomoc z zewnątrz.

Scena V

Bohater dociera na szczyt Mont Blanc – najwyższą górę Europy. Wygłasza tam swój słynny monolog. To punkt kulminacyjny całego dramatu. Kordian przechodzi duchową przemianę. Z zagubionego, melancholijnego nastolatka staje się człowiekiem świadomym swojej potęgi. Wypowiada słowa:

Jam jest posąg człowieka na posągu świata

Odnajduje wreszcie cel życia. Decyduje się wziąć na siebie obowiązek walki o ojczyznę, nawet za cenę własnego życia. Formułuje nowe hasło narodowe: Polska WinkelriedemArnold von Winkelried – legendarny szwajcarski bohater, który poświęcił życie, by przełamać szyki wroga. narodów!. Po wypowiedzeniu tych słów rzuca się na chmurę, która przenosi go prosto do Polski.

Akt III – Spisek koronacyjny

Scena I

Akcja przenosi się na Plac Zamkowy w Warszawie. Zbiera się tam ogromny tłum ludzi różnego stanu. Wszyscy czekają na koronacjęUroczysty akt nałożenia korony na głowę nowego monarchy. cara Mikołaja I na króla Polski. Ludzie komentują wygląd dygnitarzy i przygotowania do uroczystości. Scena doskonale oddaje nastroje panujące w społeczeństwie. Dla wielu gapiów najważniejszym punktem programu nie jest polityka, lecz darmowe wino i zabawa.

Scena II

Wnętrze katedry św. Jana. Trwa uroczysta koronacja. Car Mikołaj I składa przysięgę, w której zobowiązuje się zachować konstytucjęNajwyższy akt prawny państwa, określający ustrój i prawa obywateli. Królestwa Polskiego.

Scena III

Car wychodzi z katedry do zgromadzonego ludu. Tłum powoli się rozchodzi, komentując wydarzenia. Szlachcic trzeźwo zauważa, że tyran i tak nie dotrzyma złożonej przed chwilą przysięgi. Szewc dzieli się makabryczną plotką. Opowiada, jak wielki książę Konstanty, rozganiając tłum, potrącił matkę z dzieckiem, które upadło i zginęło na bruku.

Gdy zapada zmrok, ludzie rzucają się na sukno pokrywające estradę. Rozdzierają je na kawałki i zabierają do domów. Zbierają się przy darmowych beczkach z winem. Nagle pojawia się tajemniczy Nieznajomy. Śpiewem nakłania zebranych, by upili się i zapomnieli o bożym świecie. W tym czasie ktoś inny będzie mógł dokonać zemsty na zaborcy. Przerażony tłum w panice rozchodzi się do domów.

Scena IV

W lochach podziemi kościoła św. Jana, w miejscu pochówku polskich królów, zbierają się zamaskowani spiskowcy. Hasłem umożliwiającym wejście jest słowo „Winkelried”. Na czele spiskuTajne porozumienie grupy osób w celu obalenia władzy lub dokonania zamachu. stoi Prezes (historycznie utożsamiany z Niemcewiczem).

Podchorąży gorąco zachęca zebranych do zamachu na cara i jego rodzinę. Przypomina krzywdy, jakich Polska doznała od Rosji. Jego argumenty nie trafiają jednak do Prezesa i Księdza. Starsi przywódcy prezentują postawę zachowawczą. Boją się konsekwencji królobójstwaZabójstwo panującego monarchy; czyn uważany w dawnych wiekach za najcięższą zbrodnię., argumentując, że car jest teraz legalnym królem Polski.

W trakcie narady do podziemi próbuje wejść człowiek nieznający hasła. Spiskowcy bezlitośnie go mordują. Następnie odbywa się głosowanie nad propozycją Podchorążego. Wynik jest miażdżący: 150 głosów przeciw, tylko 5 za. Projekt zamachu upada. Rozgoryczony wnioskodawca zrywa maskę – to Kordian. Wybiega z lochów, krzycząc, że skoro nikt nie chce mu pomóc, sam zabije cara i poświęci życie dla ojczyzny.

Scena V

Noc w komnatach Zamku Królewskiego. Kordian pełni nocną wartę. Uzbrojony w karabin z bagnetem, kroczy przez puste sale w stronę sypialni cara. Chce dokonać zbrodni, ale jego psychika zaczyna się łamać. Z mroku wyłaniają się Strach i ImaginacjaWyobraźnia; tu: uosobienie lęków i wizji dręczących umysł bohatera. – projekcje jego własnej, udręczonej duszy.

Bohater toczy dramatyczną walkę wewnętrzną. Z jednej strony czuje moralny obowiązek i poczucie misji. Z drugiej – paraliżuje go instynkt samozachowawczy i rycerski etos, który zabrania zabijać we śnie. Napięcie rośnie z każdym krokiem. Ostatecznie Kordian nie wytrzymuje presji. Pada zemdlony tuż pod drzwiami carskiej sypialni. Hałas budzi władcę. Car rozkazuje sprawdzić, czy niedoszły zamachowiec jest obłąkany, a następnie go zastrzelić.

Scena VI

Kordian trafia do szpitala dla obłąkanych. Zgodnie z rozkazem cara, lekarze mają zbadać jego poczytalność. W nocy zjawia się tam Szatan pod postacią Doktora. Przekupuje Dozorcę dukatem, który zaczyna parzyć w dłonie. Doktor siada przy łóżku rozgorączkowanego więźnia. Prowokuje go do dyskusji historiozoficznejDotyczące filozofii historii, poszukiwania sensu i praw rządzących dziejami ludzkości. i etycznej. Wyznaje, że to on wyszedł z sypialni cara tuż przed Kordianem.

Aby ostatecznie złamać bohatera, Szatan pokazuje mu dwóch wariatów. Jeden z nich wierzy, że jest krzyżem, na którym umarł Chrystus. Drugi trzyma w górze rękę, przekonany, że podtrzymuje sklepienie niebieskie i ocala świat przed zagładą. W ten okrutny sposób Doktor kompromituje idee Kordiana. Sugeruje, że jego wiara w zbawczą moc jednostki jest równie absurdalna, co urojenia psychicznie chorych.

Rozmowę przerywa wejście wielkiego księcia Konstantego. Nakazuje on wyprowadzić więźnia na śmierć. Doktor znika bez śladu.

Scena VII

Plac Saski w Warszawie. Car i wielki książę Konstanty dokonują przeglądu wojsk. Żołnierze wprowadzają Kordiana. Konstanty początkowo grozi mu rozerwaniem końmi. Szybko jednak zmienia zdanie, chcąc popisać się przed bratem okrucieństwem i fantazją.

Rozkazuje ustawić piramidę z karabinów zakończonych ostrymi bagnetami. Kordian ma wsiąść na konia i przeskoczyć tę śmiertelną przeszkodę. Bohater wykonuje zadanie bezbłędnie. Zyskuje ogromny szacunek zgromadzonych żołnierzy i ludu. Konstanty wpada w euforię. Darowuje Kordianowi życie i każe odprowadzić go do celi. Car jednak, w tajemnicy przed bratem, wydaje generałom rozkaz zwołania sądu wojskowego i skazania chłopaka na śmierć.

Scena VIII

Cela w klasztorze zamienionym na więzienie. Kordian czeka na egzekucję. Towarzyszy mu stary Grzegorz, który rozpacza nad losem panicza. Obiecuje, że nazwie swojego wnuka jego imieniem. Kordian spowiada się Księdzu. Duchowny zapewnia, że zasadzi w ogrodzie różę ku pamięci skazańca.

Bohater przygotowuje się na śmierć. Wie, że zostanie rozstrzelany. Czuje głęboki niesmak, myśląc o bierności swoich rodaków, których nie obchodzi los ojczyzny. Mimo to nie żałuje swojej decyzji. Wierzy, że ofiara złożona z własnego życia ma sens. Wygłasza monolog do zmarłych bohaterów narodowych: O zmarli Polacy, Ja idę do was!. Żegna się z Grzegorzem, nazywając go ojcem, i posłusznie wychodzi w asyście żołnierzy.

Scena IX

Pokój w Zamku Królewskim. Trwa ostra kłótnia między braćmi. Konstanty próbuje wymusić na carze ułaskawienie Kordiana. Dyskusja szybko przeradza się we wzajemne wypominanie najcięższych grzechów. Car przypomina bratu gwałt i morderstwo szesnastoletniej Angielki. Wściekły Konstanty grozi wywołaniem buntu wojska. Mikołaj I, bojąc się utraty tronu, ostatecznie podpisuje akt łaski. Konstanty natychmiast wysyła gońca na plac Marsowy. Car podsumowuje zachowanie brata ironicznymi słowami: Mój brat…już Polakiem.

Scena ostatnia (X)

Plac Marsowy. Tłum gapiów zebrał się, by obejrzeć egzekucję niedoszłego zabójcy cara. Kordian stoi milczący przed plutonem egzekucyjnymOddział żołnierzy wyznaczony do wykonania wyroku śmierci przez rozstrzelanie.. Zostaje publicznie pozbawiony szlachectwa. Kat łamie jego szablę, co stanowi największą zniewagę dla żołnierza.

Pluton przygotowuje broń. Kordian dumnie odmawia zawiązania oczu. Oficer podnosi rękę, dając znak do rozpoczęcia egzekucji. W tym samym momencie w oddali pojawia się AdiutantOficer przydzielony dowódcy do pomocy, często pełniący rolę łącznika lub gońca.. Pędzi na koniu, wioząc carskie ułaskawienie. Oficer dowodzący plutonem jednak go nie widzi. Trzyma rękę w górze, gotowy wydać komendę „pal”. W tym pełnym napięcia momencie akcja dramatu urywa się, pozostawiając los Kordiana nierozstrzygniętym.