Koncepcja bohatera romantycznego przedstawiona przez Słowackiego w Kordianie
Juliusz Słowacki w swoim dramacie kreuje postać, której losy stanowią polemikę z mickiewiczowskim modelem bojownika o wolność. Biografia tytułowego bohatera dzieli się na trzy wyraźne etapy, obrazujące ewolucję od nadwrażliwego nastolatka do zdeterminowanego, choć ostatecznie pokonanego spiskowca. Droga ta, ujęta w klamrę dwóch dramatycznych konfrontacji ze śmiercią, ukazuje tragiczną niemożność czynu wynikającą z psychicznych blokad.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Biografia Kordiana to jeden z najważniejszych elementów dramatu Słowackiego. Zasadniczo różni się ona od losów Konrada z III części DziadówDramat Adama Mickiewicza, z którym Słowacki polemizował, odrzucając koncepcję mesjanizmu.. Główny bohater nie prowadzi metafizycznego sporu z Bogiem. Jego walka toczy się wewnątrz – to bolesny rozrachunek z samym sobą. Cała droga życiowa Kordiana polega na powolnym, pełnym rozczarowań dorastaniu do roli spiskowca i niedoszłego zabójcy cara.
Młodość i choroba wieku (Akt I)
W pierwszym akcie poznajemy piętnastoletniego chłopca trawionego typową dla epoki chorobą wiekuPoczucie bezsensu istnienia, melancholia i apatia charakterystyczne dla wczesnych bohaterów romantycznych.. Kordian zmaga się z apatią, niechęcią do życia i dojmującym poczuciem pustki. Cechuje go skrajna wrażliwość oraz gwałtowne zmiany nastrojów, które sam określa mianem jaskółczego niepokoju. Nie potrafi odnaleźć swojego miejsca w świecie.
Ostatecznie decyduje się na próbę samobójczą. Ten dramatyczny krok wynika w mniejszym stopniu z nieszczęśliwej miłości do starszej od niego Laury, a w znacznie większym – z egzystencjalnego zagubienia i braku celu w życiu.
Podróże i utrata złudzeń (Akt II)
Drugi etap to wędrówka po Europie. Jej celem jest poznanie mechanizmów rządzących światem. Kordian zderza się z brutalną rzeczywistością, a każda kolejna wizyta przynosi mu bolesne rozczarowanie. W Londynie odkrywa, że światem rządzi pieniądz. We Włoszech traci złudzenia co do bezinteresownej miłości kobiety. W Watykanie papież odmawia poparcia dla cierpiących Polaków, nakazując im posłuszeństwo wobec zaborcy.
Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza słynne hasło „Polska Winkelriedem narodów!”. To bezpośrednia odpowiedź Słowackiego na mickiewiczowskie „Polska Chrystusem narodów”. Zamiast biernego cierpienia, Słowacki proponuje aktywną walkę i poświęcenie, wzorowane na szwajcarskim bohaterze Arnoldzie von Winkelriedzie, który skierował na siebie włócznie wroga, by utorować drogę rodakom.
Odarcie z młodzieńczych iluzji pozwala mu jednak wybrać nową drogę. Zaczyna myśleć w kategoriach narodowego obowiązku. Przemiana ta kulminuje na szczycie Mont Blanc, gdzie Kordian odnajduje swój cel – staje się patriotą gotowym do walki o wolność ojczyzny.
Działalność konspiracyjna i klęska (Akt III)
Powrót do kraju rozpoczyna trzeci, najtragiczniejszy etap w życiu bohatera. Kordian pragnie działać, ale nie potrafi zrezygnować ze swojego skrajnego indywidualizmu. Chce przewodzić spiskowcom zgromadzonym w podziemiach katedry św. Jana. Kiedy większość z nich głosuje przeciwko zamachowi na caraWładca Rosji, koronowany w 1829 roku na króla Polski. Główny cel spisku w dramacie., Kordian wybucha pogardą. Postanawia wziąć cały ciężar zbrodni na siebie i samotnie zabić tyrana.
Plan kończy się fiaskiem. W drodze do sypialni władcy drogę zachodzą mu Strach i Imaginacja – uosobienie jego własnych lęków, moralnych oporów i nadmiernie rozbudzonej wyobraźni. Kordian pada zemdlony przed drzwiami. Zostaje pokonany przez własną psychikę, a nie przez realne straże. Trafia do szpitala wariatów, a ostatecznie staje przed plutonem egzekucyjnym.
Klamra dwóch śmierci
Biografia Kordiana spina się w tragiczną klamrę. Jego losy wyznaczają dwie konfrontacje ze śmiercią:
- Śmierć samobójcza (akt I) – będąca wyrazem skrajnego nieprzystosowania do otaczającego świata i romantycznej nadwrażliwości.
- Śmierć spiskowca (akt III) – ofiara złożona ojczyźnie. Pozostaje ona jednak domniemana. Utwór urywa się w momencie, gdy oficer pędzi z ułaskawieniem, a czytelnik nie dowiaduje się, czy zdążył zatrzymać egzekucję.
Słowacki stworzył w ten sposób portret bohatera sparaliżowanego przez własne wnętrze, zdolnego do wielkich idei, ale niezdolnego do skutecznego czynu.