Budowa i podział Kordiana
Dramat Juliusza Słowackiego charakteryzuje się otwartą i fragmentaryczną kompozycją, typową dla epoki romantyzmu. Dzieło składa się z fantastycznego Przygotowania, polemicznego Prologu oraz trzech zróżnicowanych aktów. Taka budowa pozwala ukazać ewolucję głównego bohatera od nieszczęśliwie zakochanego młodzieńca do zdeterminowanego spiskowca.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Wstęp do dramatu: Przygotowanie i Prolog
Dramat otwiera Przygotowanie, utrzymane w konwencji fantastycznej. Akcja toczy się w noc sylwestrową 1799 roku w chacie czarnoksiężnika w górach Karpatach. Szatan i czarownice tworzą w diabelskim kotle przyszłych przywódców powstania listopadowegoZbrojny zryw niepodległościowy z lat 1830–1831, którego upadek był główną przyczyną napisania „Kordiana”.. Złe duchy celowo obarczają ich wadami – niezdecydowaniem, starością czy skłonnością do zdrady – co z góry skazuje zryw na klęskę.
Następujący po nim Prolog to starcie trzech koncepcji poezji narodowej. Pierwsza Osoba uosabia poezję mesjanistyczną, usypiającą naród i gloryfikującą cierpienie. Druga Osoba reprezentuje pesymizm i zwątpienie w sens jakiejkolwiek walki. Dopiero Trzecia Osoba – utożsamiana z samym Słowackim – traktuje poezję jako urnę narodowej pamięci, która ma przebudzić Polaków do czynnego działania.
Prolog jest bezpośrednią odpowiedzią Słowackiego na III część „Dziadów”. Autor „Kordiana” odrzucał mickiewiczowski mesjanizm (ideę Polski jako Chrystusa narodów), uważając, że bierność i cierpienie nie przyniosą niepodległości. Zamiast tego proponował aktywne działanie i walkę zbrojną.
Akt I – Młodość i choroba wieku
Pierwszy akt składa się z trzech scen i rozgrywa się w wiejskim majątku. Poznajemy tu piętnastoletniego Kordiana, który cierpi na chorobę wiekuRomantyczna postawa charakteryzująca się apatią, melancholią, poczuciem bezsensu życia i wyobcowaniem.. Chłopiec przeżywa nieszczęśliwą, nieodwzajemnioną miłość do starszej od niego Laury.
Na tym etapie bohater przypomina Wertera z powieści Goethego. Jest nadwrażliwy, skupiony na własnych emocjach i nie potrafi odnaleźć celu w życiu. Akt kończy się próbą samobójczą młodzieńca, która stanowi symboliczne zamknięcie etapu młodzieńczych złudzeń.
Akt II – Rok 1828. Wędrowiec
Drugi akt to zapis europejskiej podróży bohatera, podzielony na pięć scen. Każda z nich rozgrywa się w innym miejscu i konfrontuje Kordiana z kolejnymi rozczarowaniami.
- Londyn (James Park) – bohater uświadamia sobie, że światem rządzi pieniądz, a arystokratyczne tytuły można kupić.
- Dover – czytając Szekspira, dostrzega przepaść między wzniosłą poezją a brutalną rzeczywistością.
- Włochy – przekonuje się, że miłość pięknej Wioletty zależy wyłącznie od jego majątku.
- Watykan – papież odmawia poparcia dla dążeń niepodległościowych Polaków, grożąc im klątwą i nakazując posłuszeństwo carowi.
Finałowa, piąta scena rozgrywa się na szczycie Mont Blanc. To moment przełomowy. Kordian odnajduje wreszcie cel życia – rzuca hasło winkelriedyzmuIdea poświęcenia jednostki lub narodu w walce o wolność innych, nawiązująca do szwajcarskiego bohatera Arnolda von Winkelrieda. („Polska Winkelriedem narodów!”) i na chmurze przenosi się do ojczyzny, by podjąć walkę.
Akt III – Spisek koronacyjny
Najdłuższy, trzeci akt nosi tytuł Spisek koronacyjny i składa się z dziesięciu scen. Akcja przenosi się do Warszawy w 1829 roku, w czasie koronacji cara Mikołaja I na króla Polski.
Wydarzenia koncentrują się wokół tajnego spotkania spiskowców w podziemiach kościoła św. Jana. Kordian domaga się zamachu na cara, jednak większość zgromadzonych, na czele z Prezesem, odrzuca ten plan z obawy przed grzechem królobójstwa. Zdeterminowany bohater postanawia dokonać morderstwa samotnie.
Kolejne sceny ukazują psychologiczny upadek Kordiana. Strach i Imaginacja powstrzymują go przed zabiciem władcy pod drzwiami sypialni. Bohater mdleje, po czym trafia do szpitala wariatów. Tam Doktor (utożsamiany z Szatanem) ostatecznie demaskuje bezsens jego samotnego poświęcenia, porównując je do obłędu. Dramat urywa się na Placu Marsowym w momencie, gdy Kordian staje przed plutonem egzekucyjnym, a posłaniec z ułaskawieniem pędzi na koniu. Zakończenie pozostaje celowo otwarte.