Miejsca fikcyjne i historyczne w „Krzyżakach”

Autentyczne tło historyczne

Sienkiewicz opierał się na kronikach, by wiernie oddać realia przełomu XIV i XV wieku. Większość kluczowych wydarzeń rozgrywa się w miejscach, które do dziś można znaleźć na mapie.

• Tyniec – w tynieckiej gospodzie „Pod Lutym Turem” krzyżują się drogi wracających z wojny Maćka i Zbyszka z Bogdańca oraz dworu księżnej Anny Danuty. To tutaj młody rycerz po raz pierwszy widzi Danusię Jurandównę i składa jej rycerskie ślubowanie. Obiecuje rzucić pod jej stopy trzy pawie czubyOzdoby hełmów noszone przez dostojników krzyżackich, symbolizujące pychę i bogactwo zakonu. zdarte z głów wrogów.
• Kraków – ówczesna stolica tętni życiem w oczekiwaniu na narodziny potomka króla Władysława Jagiełły i królowej Jadwigi. Zbyszko przybywa tu, by zdobyć pas i ostrogi rycerskie. Po lekkomyślnym ataku na posła krzyżackiego, Kuna von Lichtensteina, zostaje skazany na śmierć. Na krakowskim rynku Danusia ratuje mu życie, narzucając na jego głowę nałęczkęBiała chusta lub welon. Zgodnie ze średniowiecznym prawem zwyczajowym, nakrycie nią głowy skazańca przez pannę oznaczało chęć poślubienia go i ułaskawiało więźnia..
• Sieradz – na szlaku w okolicach tego miasta Zbyszko poszukuje dworu księżnej Anny. Spotyka tam rycerza z Geldrii, Fulkona de Lorche, z którym początkowo chce się pojedynkować, by ostatecznie zawrzeć z nim przyjaźń.
• Ciechanów i Przasnysz – mazowieckie posiadłości księcia Janusza. W Ciechanowie Zbyszko i Jurand dowiadują się o porwaniu Danusi. Z kolei w okolicach Przasnysza, podczas polowania, Zbyszko zostaje ciężko ranny w starciu z niedźwiedziem. To właśnie w tutejszym zameczku myśliwskim dochodzi do potajemnego ślubu młodzieńca z Jurandówną, tuż przed intrygą uknutą przez zakonników.
• Płock – miasto, do którego docierają Maćko i Jagienka w poszukiwaniu opata. Po tragicznej śmierci Zycha ze Zgorzelic, stary rycerz zostawia dziewczynę pod bezpieczną opieką księżnej Aleksandry, siostry króla Jagiełły.
• Szczytno – ponura krzyżacka twierdza i miejsce największej tragedii w powieści. Jurand ze Spychowa przybywa tu na wezwanie braci zakonnych, by błagać o uwolnienie córki. Zamiast tego zostaje upokorzony, wpada w szał bojowy, a po pojmaniu Krzyżacy bestialsko go okaleczają.
• Malbork – stolica państwa zakonnego. Zbyszko udaje się tam z dyplomatyczną misją, by prosić wielkiego mistrza o sprawiedliwość i pomoc w odnalezieniu żony.
• Żmudź (okolice Kowna) – dzikie, zalesione tereny, na których toczą się walki z Krzyżakami. Po wielomiesięcznych poszukiwaniach Zbyszko odnajduje tam umierającą, doprowadzoną do obłędu Danusię.
• Grunwald – pola, na których 15 lipca 1410 roku rozgrywa się decydujące starcie wojsk polsko-litewskich z armią zakonną. Bitwa stanowi wielki finał powieści.

Fikcyjne posiadłości rycerskie

Aby dać sobie swobodę w kreowaniu losów bohaterów, Sienkiewicz wymyślił ich rodowe gniazda. Choć nazwy te brzmią autentycznie i pasują do polskiego nazewnictwa geograficznego, w kontekście powieści są to miejsca całkowicie fikcyjne.

• Bogdaniec – zrujnowany majątek rodowy Maćka i Zbyszka. Symbolizuje zubożałą, ale dumną i waleczną szlachtę polską. Odbudowa Bogdańca staje się życiowym celem Maćka.
• Zgorzelice – zamożna wieś sąsiadująca z Bogdańcem, należąca do Zycha. To dom rodzinny Jagienki, pełen dostatku, który ostro kontrastuje z biedą włości sąsiadów.
• Spychów – mroczny, otoczony bagnami gród Juranda. Stanowi twierdzę nie do zdobycia i bazę wypadową do krwawych odwetów na Krzyżakach za śmierć żony rycerza.