Henryk Sienkiewicz – biografia
Henryk Sienkiewicz to jeden z najważniejszych polskich pisarzy przełomu XIX i XX wieku oraz laureat literackiej Nagrody Nobla. Biografia twórcy obejmuje liczne podróże po świecie, pracę dziennikarską oraz działalność patriotyczną. Artykuł przedstawia drogę życiową autora od wczesnych lat szkolnych aż po jego śmierć na emigracji w Szwajcarii.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Wczesne życie i edukacja
Henryk Sienkiewicz, piszący pod pseudonimem Litwos, urodził się 5 maja 1846 roku w Woli Okrzejskiej na Podlasiu. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. W 1858 roku rozpoczął naukę w warszawskim gimnazjum. Trudna sytuacja materialna zmusiła go do szybkiego usamodzielnienia się. Jeszcze w latach szkolnych podjął pracę jako guwernerNauczyciel domowy wychowujący i kształcący dzieci w bogatszych domach..
Jako gimnazjalista napisał swoją pierwszą, zaginioną dziś powieść „Ofiara”. Wtedy też zaczął tworzyć „Na marne” – utwór, który w 1872 roku stał się jego oficjalnym debiutem książkowym.
W 1866 roku dostał się do Szkoły Głównej Warszawskiej. Początkowo zdawał na wydział lekarski, jednak ostatecznie wybrał prawo, a następnie przeniósł się na kierunek filologiczno-historyczny. Uczelnię opuścił w 1871 roku bez zdania egzaminów końcowych.
Debiut i pierwsze dzieła
Karierę zawodową rozpoczął w 1869 roku jako dziennikarz warszawskiej prasy. Publikował felietony i reportaże na łamach „Niwy” oraz „Tygodnika Ilustrowanego”. W tym okresie napisał swoje pierwsze znane nowele i opowiadania: „Humoreski z teki Worszyłły”, „Stary sługa”, „Hania” oraz „Selim Mirza”.
Przełomem w jego życiu okazał się rok 1876. Sienkiewicz wyjechał do Stanów Zjednoczonych jako korespondent „Gazety Polskiej”. Towarzyszyła mu wybitna aktorka Helena Modrzejewska. Pisarz zamieszkał w Kalifornii, skąd słał do kraju popularne „Listy z podróży”. Amerykańskie doświadczenia zaowocowały wysypem nowych utworów. Powstały tam m.in. „Szkice węglem”, „Latarnik”, „Sachem”, „Za chlebem”, „W krainie złota”, „Przez stepy”, „Komedia pomyłek” oraz „Wspomnienia z Maripozy”.
Dojrzałość twórcza
W 1878 roku pisarz wrócił do Europy. Zatrzymał się w Londynie i Paryżu, a rok później przyjechał do Polski. Wziął ślub ze swoją wielką miłością, Marią z Szetkiewiczów. Szczęście rodzinne przerwała choroba żony. Sienkiewicz pielęgnował ukochaną zmagającą się z gruźlicą, jednak kobieta zmarła w 1885 roku.
Pisarz szukał ukojenia w ciągłych podróżach i leczeniu w europejskich uzdrowiskach. W 1886 roku odwiedził Konstantynopol, Ateny, Neapol i Rzym. Dwa lata później zwiedzał Hiszpanię, a w 1890 roku dotarł do Zanzibaru, co opisał w „Listach z Afryki”. W kraju najchętniej wypoczywał w Zakopanem.
Lata 80. XIX wieku to czas największych triumfów literackich Sienkiewicza. W latach 1883–1884 ukazało się „Ogniem i mieczem”, które przyniosło mu gigantyczną sławę. Zaraz potem stworzył kolejne części Trylogii: „Potop” oraz „Pana Wołodyjowskiego”.
Sienkiewicz pisał Trylogię „ku pokrzepieniu serc”. W czasach zaborów przypominał Polakom o dawnych zwycięstwach oręża, co miało budzić nadzieję na odzyskanie niepodległości. Powieści te drukowano w odcinkach w prasie, a czytelnicy z zapartym tchem czekali na kolejne losy bohaterów.
W 1893 roku pisarz ożenił się z Marią Romanowską. Małżeństwo rozpadło się bardzo szybko, a papież unieważnił sakrament. Trzy lata później, w 1896 roku, Sienkiewicz wydał „Quo vadis”. Powieść o starożytnym Rzymie zdobyła międzynarodowy rozgłos. Równolegle tworzył powieści o tematyce współczesnej: „Rodzinę Połanieckich” oraz „Bez dogmatu”, które spotkały się z nieco chłodniejszym przyjęciem.
Kontekst historyczny
W 1900 roku Polacy hucznie świętowali jubileusz twórczości pisarza. Z tej okazji naród ufundował mu majątek ziemski – dworek w Oblęgorku pod Kielcami. W 1904 roku Sienkiewicz stanął na ślubnym kobiercu po raz trzeci, żeniąc się ze swoją cioteczną siostrzenicą, Marią Babską.
Rok 1905 przyniósł mu najwyższe literackie wyróżnienie – Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. Sienkiewicz wykorzystał ceremonię w Sztokholmie, by przypomnieć światu o zniewolonej ojczyźnie.
„Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że żyje. Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać”.
W latach 1903–1909 pracował nad powieścią „Na polu chwały”. W 1910 roku opublikował swoją najsłynniejszą książkę dla młodzieży – „W pustyni i w puszczy”.
Spuścizna i znaczenie
Wybuch I wojny światowej w 1914 roku zmusił pisarza do wyjazdu do Szwajcarii. Sienkiewicz nie porzucił spraw polskich. Wspólnie z Ignacym Janem Paderewskim założył Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.
Zmarł 5 listopada 1916 roku w szwajcarskim Vevey. Osiem lat później, w 1924 roku, prochy noblisty sprowadzono do niepodległej już Polski. Spoczęły w kryptach warszawskiej katedry św. Jana. Twórczość Sienkiewicza do dziś stanowi fundament polskiej literatury narodowej.