Krzyżacy

Krzyżacy to powieść, którą Henryk Sienkiewicz napisał z bardzo konkretnym celem — i osiągnął go znakomicie. Akcja rozgrywa się w średniowiecznej Polsce, od przełomu XIV i XV wieku aż po bitwę pod Grunwaldem w 1410 roku. To nie był przypadkowy wybór tematu.

Sienkiewicz pisał Krzyżaków w latach 1897–1900, w czasie zaborówzabory Okres 1772–1918, gdy Polska była podzielona między Rosję, Prusy i Austrię i nie istniała jako niepodległe państwo.. Polska nie istniała na mapie Europy od ponad stu lat. Pisarz sięgnął po średniowiecze, by powiedzieć wprost: potrafimy się zjednoczyć i pokonać każdego wroga. Powieść miała - jak sam pisał - "krzepić serca". I robi to do dziś.

Zbyszko, Danusia i wuj Maćko

Zbyszko z Bogdańca to osiemnastoletni rycerz o gorącej głowie i żelaznej sile. Zakochuje się w Danusi Jurandównie — delikatnej dworce księżnej Anny Mazowieckiej. Miłość komplikuje się natychmiast: Zbyszko składa ślub rycerskiślub rycerski Uroczyste przyrzeczenie złożone przez rycerza, którego złamanie uważano za hańbę. Zbyszko obiecuje zdobyć pawie czuby z hełmów krzyżackich. — obiecuje Danusi pawie czuby z hełmów krzyżackich rycerzy. To nie romantyczny gest. To zobowiązanie, które może kosztować życie.

Jego wuj, Maćko z Bogdańca, jest zupełnym przeciwieństwem bratanka: doświadczony, pragmatyczny, myślący o dobru rodu. Przez całą powieść stoi za Zbyszkiem i często ratuje go przed skutkami własnej brawury.

Jurand i krzyżaccy antagoniści

Jurand ze Spychowa to jeden z najbardziej tragicznych bohaterów powieści. Stracił żonę z rąk Krzyżaków i przez lata mścił się na zakonie. Zemsta dała mu cel — ale powoli go niszczyła. Sienkiewicz pokazuje, że nienawiść, nawet uzasadniona, ma swoją cenę. Historia Juranda to ostrzeżenie.

Po stronie Zakonu stoją Zygfryd de Löwe i Kuno von Lichtenstein — uosobienie krzyżackiej bezwzględności i pychy. Sienkiewicz nie szuka w nich człowieczeństwa. Są wrogami i mają nimi pozostać — pisarz celowo rysuje ich tak, by nie było wątpliwości, kto jest agresorem.

Dwie kobiety, jeden wybór

Obok Danusi pojawia się Jagienka ze Zgorzelic — energiczna, odważna i całkowicie odmienna od Danusi. Kocha Zbyszka szczerze i bez warunków. Kontrast między bohaterkami jest celowy: Danusia krucha, poetyczna, jakby nie z tego świata. Jagienka twarda, zaradna, realna. Zbyszko musi wybierać — i ten wybór wiele mówi o tym, czym naprawdę kieruje się rycerz.

Etos rycerski i patriotyzm

Kluczowym motywem jest etos rycerskietos rycerski Kodeks wartości średniowiecznego rycerza: odwaga, wierność przysiędze, obrona słabszych, honor. W literaturze pojawia się jako wzorzec osobowy. — zbiór wartości, którym powinien kierować się dobry rycerz. Zbyszko stara się go wypełniać. Nie zawsze mu to wychodzi — bywa zbyt impulsywny — ale właśnie ta niedoskonałość czyni go wiarygodnym bohaterem.

Równie ważny jest patriotyzm. Sienkiewicz pisał pod zaborami i nie mógł wprost mówić o wolności. Powieść historyczna była dla niego językiem ezopowym: jeśli Polacy pokonali Krzyżaków pod Grunwaldem, to znaczy, że mogą pokonać każdego. Czytelnicy w 1900 roku doskonale rozumieli ten przekaz.

Symbole w powieści

Pawie czuby symbolizują rycerską przysięgę i miłość gotową na ofiarę. Miecz oznacza sprawiedliwość, ale też ciężar, jaki niesie ze sobą walka. Grunwald staje się symbolem zwycięstwa narodowego i nadziei — Sienkiewicz wybrał właśnie ten moment historii, by dać Polakom pod zaborami coś, w co mogą wierzyć.

Sienkiewicz udowodnił, że literatura może być jednocześnie rozrywką i lekcją historii. Pytania o honor, lojalność i zemstę brzmią w Krzyżakach tak samo aktualnie jak w XIV wieku.