Bema pamięci żałobny rapsod - wiadomości wstępne
„Bema pamięci żałobny rapsod” to utwór Cypriana Kamila Norwida z 1851 roku, stanowiący hołd dla zmarłego generała Józefa Bema. Wiersz ukazuje bohatera powstania listopadowego i Wiosny Ludów jako ponadczasowy symbol cnót obywatelskich oraz niezłomnej walki o wolność. Poeta wykorzystał w nim antyczną formę rapsodu, aby nadać pogrzebowi wodza wymiar uniwersalnego mitu.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Geneza utworu
Cyprian Kamil Norwid napisał wiersz w 1851 roku. Zrobił to zaledwie kilka miesięcy po śmierci generała Józefa Bema, który zmarł w grudniu 1850 roku w syryjskim Aleppo. Dla poety zmarły dowódca uosabiał najwyższe wartości moralne. Był absolutnym wzorem cnót obywatelskich i wojskowych.
Generał zasłynął jako bohater powstania listopadowegoZryw niepodległościowy z lat 1830–1831 przeciwko Imperium Rosyjskiemu.. Po jego upadku przebywał na emigracji, angażując się w tworzenie polskich oddziałów między innymi w Portugalii. Prawdziwą legendę zdobył jednak podczas Wiosny LudówSeria rewolucji i powstań narodowych w Europie w latach 1848–1849.. Dowodził obroną Wiednia, a następnie stanął na czele armii węgierskiej, walcząc o wolność innych narodów.
Norwid poprzedził wiersz łacińskim mottem przypisywanym Hannibalowi: „Iusiurandum patri datum usque ad hanc diem ita servavi...” (Przysięgi ojcu złożonej aż do tego dnia tak dotrzymałem...). Ten cytat idealnie podsumowuje życie Bema – człowieka, który do samego końca pozostał wierny idei walki o niepodległość.
Czym jest rapsod?
Tytułowy rapsod to gatunek o rodowodzie antycznym. W starożytnej Grecji nazywano tak fragmenty eposu recytowane przez wędrownych śpiewaków, czyli rapsodówW starożytnej Grecji wędrowny recytator poezji epickiej, wykonujący utwory przy akompaniamencie liry lub kithary.. Wykonywali oni swoje pieśni podczas wielkich uroczystości.
Z czasem termin ten zaczął oznaczać samodzielny utwór poetycki. Jego głównym celem jest opiewanie wybitnych bohaterów lub przełomowych wydarzeń historycznych w niezwykle podniosłym stylu. Rapsod łączy w sobie elementy liryki i epiki.
Norwid celowo sięgnął po tę archaiczną formę. Zastosował literacką stylizację, aby wynieść postać generała Bema ponad współczesną mu historię. Śmierć wodza staje się dzięki temu początkiem nowego mitu. Sam pogrzeb przypomina natomiast monumentalny, antyczny rytuał przejścia.