Chronologia - najważniejsze wydarzenia epoki

Wydarzenia historyczne

• 1715
  Śmierć Ludwika XIV

  Koniec epoki absolutyzmu we Francji i symboliczny początek nowych prądów myślowych w Europie.

• 1764
  Koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego

  Początek epoki stanisławowskiej, sprzyjającej intensywnemu rozwojowi kultury, nauki i sztuki.

• 1768-1772
  Konfederacja barska

  Zbrojny opór szlachtyZwiązek zbrojny polskiej szlachty skierowany przeciwko kurateli Imperium Rosyjskiego i królowi. przeciwko ingerencji Rosji w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej.

• 1772
  I rozbiór Polski

  Utrata części terytorium na rzecz Rosji, Prus i Austrii, będąca szokiem dla polskiego społeczeństwa.

• 1773
  Kasata jezuitów i powstanie KEN

  Powołanie Komisji Edukacji NarodowejPierwsze w Europie ministerstwo oświaty, powołane w celu gruntownej reformy szkolnictwa. po rozwiązaniu zakonu jezuitów przez papieża.

• 1788-1792
  Obrady Sejmu Wielkiego

  Próba ratowania Rzeczypospolitej poprzez gruntowne reformy ustrojowe i wojskowe.

• 1789
  Początek rewolucji francuskiej

  Upadek monarchii absolutnej we Francji i triumf idei wolności, równości oraz braterstwa.

• 1791
  Uchwalenie Konstytucji 3 Maja

  Pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna ustawa zasadnicza regulująca ustrój państwa.

• 1792
  Konfederacja targowicka

  Spisek magnackiPorozumienie zawiązane z carycą Katarzyną II w celu obalenia Konstytucji 3 Maja., który doprowadził do wojny polsko-rosyjskiej w obronie konstytucji.

• 1793
  II rozbiór Polski i śmierć Ludwika XVI

  Kolejny podział ziem polskich oraz egzekucja francuskiego monarchy na gilotynie.

• 1794
  Insurekcja kościuszkowska

  Zbrojny zryw narodowy pod wodzą Tadeusza Kościuszki w obronie suwerenności.

• 1795
  III rozbiór Polski

  Ostateczna likwidacja państwa polskiego z mapy Europy i abdykacja króla.

• 1797
  Utworzenie Legionów Polskich

  Powstanie polskich oddziałów wojskowych we Włoszech u boku armii francuskiej.

• 1804
  Napoleon cesarzem Francji

  Koronacja, która ugruntowała nowy porządek polityczny i prawny w Europie.

• 1807
  Powstanie Księstwa Warszawskiego

  Utworzenie namiastki państwa polskiego pod protektoratem Napoleona Bonaparte.

Literatura i kultura obca

• 1690
  Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego

  Dzieło Johna Locke'a kładące fundamenty pod empiryzm i koncepcję umysłu jako czystej karty (tabula rasa).

• 1719
  Przypadki Robinsona Cruzoe

  Powieść Daniela Defoe będąca pochwałą ludzkiej zaradności, pracy i potęgi rozumu.

• 1751-1780
  Wielka Encyklopedia Francuska

  Monumentalne dziełoZbiór ówczesnej wiedzy redagowany m.in. przez Diderota, promujący racjonalne i naukowe podejście do świata. zbierające wiedzę epoki i kształtujące nowoczesny światopogląd.

• 1759
  Kandyd

  Powiastka filozoficzna Woltera bezlitośnie krytykująca ślepy optymizm i wiarę w idealny świat.

• 1760
  Pieśni Osjana

  Mistyfikacja literacka Jamesa Macphersona, która zapoczątkowała modę na mroczny, północny klimat.

• 1761
  Nowa Heloiza

  Powieść epistolarna Jeana-Jacques'a Rousseau kładąca nacisk na autentyczność uczuć i powrót do natury.

• 1762
  Umowa społeczna

  Traktat polityczny Rousseau wprowadzający rewolucyjną koncepcję suwerenności ludu.

• 1768
  Podróż sentymentalna

  Powieść Laurence'a Sterne'a, od której wzięła nazwę cała kategoria estetyczna - sentymentalizm.

• 1773
  Kubuś Fatalista i jego pan

  Innowacyjna powieść Denisa Diderota łamiąca tradycyjne schematy narracyjne i bawiąca się z czytelnikiem.

• 1774
  Cierpienia młodego Wertera

  Dzieło Johanna Wolfganga von Goethego stanowiące manifest buntu młodych i zapowiedź romantyzmu.

• 1781
  Krytyka czystego rozumu / Zbójcy

  Wydanie przełomowego traktatu filozoficznego Immanuela Kanta oraz buntowniczego dramatu Friedricha Schillera.

• 1808
  Faust (część I)

  Publikacja arcydramatu Goethego o poszukiwaniu sensu życia i paktowaniu z siłami zła.

Literatura i kultura polska

• 1740
  Założenie Collegium Nobilium

  Otwarcie elitarnej szkołySzkoła dla synów magnackich założona przez Stanisława Konarskiego, kładąca nacisk na wychowanie obywatelskie. wychowującej nowe pokolenie świadomych obywateli.

• 1743
  Głos wolny wolność ubezpieczający

  Wydanie traktatu przypisywanego Stanisławowi Leszczyńskiemu, postulującego konieczność reform ustrojowych.

• 1747
  Otwarcie Biblioteki Załuskich

  Udostępnienie pierwszej polskiej biblioteki publicznej, będącej jednym z największych księgozbiorów w Europie.

• 1760
  O skutecznym rad sposobie

  Początek publikacji dzieła Stanisława Konarskiego krytykującego liberum veto i wzywającego do naprawy państwa.

• 1765
  Powstanie Teatru Narodowego

  Powołanie pierwszej publicznej sceny w Warszawie, pełniącej funkcję narzędzia edukacji i propagandy królewskiej.

• 1765-1785
  Wydawanie „Monitora”

  Działalność najważniejszego czasopisma moralnego polskiego oświecenia, wzorowanego na angielskim „Spectatorze”.

• 1770-1777
  Zabawy Przyjemne i Pożyteczne

  Publikacja pierwszego polskiego pisma literackiego, związanego z obiadami czwartkowymi.

• 1775
  Myszeida

  Wydanie poematu heroikomicznego Ignacego Krasickiego, obnażającego wady sarmackiej mentalności.

• 1778
  Monachomachia

  Satyryczny obraz życia zakonnego pióra Krasickiego, który wywołał ogromny skandal obyczajowy.

• 1779
  Satyry i Bajki

  Publikacja zbiorów mistrzowskich utworów dydaktycznych biskupa warmińskiego.

• 1780-1787
  Zabawki wierszem

  Zbiór poezji Franciszka Karpińskiego, wprowadzający do polskiej literatury nurt sentymentalny.

• 1781
  Fircyk w zalotach

  Premiera jednej z najwybitniejszych polskich komedii obyczajowych autorstwa Franciszka Zabłockiego.

• 1787-1788
  Poezje

  Wydanie twórczości Franciszka Dionizego Kniaźnina, łączącej elementy rokoka i wczesnego sentymentalizmu.

• 1788
  Do Stanisława Małachowskiego

  Manifest polityczny Hugona Kołłątaja, stanowiący program obozu reformatorów Sejmu Wielkiego.

• 1790
  Powrót posła / Przestrogi dla Polski

  Premiera komedii politycznej Juliana Ursyna Niemcewicza oraz publikacja głośnej publicystyki Stanisława Staszica.

• 1792
  Pieśni nabożne

  Zbiór utworów Franciszka Karpińskiego (m.in. „Bóg się rodzi”), które na stałe weszły do polskiej tradycji.

• 1794
  Krakowiacy i Górale

  Wystawienie pierwszej polskiej opery narodowej Wojciecha Bogusławskiego z silnym przesłaniem patriotycznym.

• 1797
  Pieśń Legionów Polskich we Włoszech

  Powstanie utworu Józefa Wybickiego, który z czasem stał się hymnem narodowym Polski.