Wydarzenia historyczne i społeczne w Europie
Oświecenie to epoka, której ramy wyznaczają we Francji koniec panowania Ludwika XIV oraz wybuch Wielkiej Rewolucji Francuskiej. W XVIII wieku Europa przeszła transformację ustrojową, odchodząc od klasycznego absolutyzmu na rzecz absolutyzmu oświeconego i nowoczesnych idei demokratycznych. Zwieńczeniem tych przemian stały się rewolucje w Ameryce Północnej i we Francji, które na zawsze zmieniły układ sił politycznych na świecie.
Autor: Aneta Fijołek
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Nowy układ sił w Europie
Oświecenie obejmuje niemal cały wiek XVIII, a jego skutki sięgają głęboko w stulecie XIX. Historyczne ramy tej epoki najłatwiej wyznaczyć na przykładzie Francji. Otwiera ją śmierć Ludwika XIVNazywany Królem Słońce, twórca skrajnego absolutyzmu we Francji, autor słynnych słów „Państwo to ja”., a brutalnie zamyka wybuch rewolucji francuskiej. To czas intensywnego rozwoju kultury, ale też stopniowej kompromitacji starego porządku politycznego, który opierał się wyłącznie na dynastycznych powiązaniach i nieustannych wojnach.
W XVIII wieku trwała zacięta walka o hegemonięCałkowita dominacja i przywództwo jednego państwa nad innymi w regionie lub na świecie.. Układ sił na kontynencie uległ drastycznej zmianie. Swoją pozycję na arenie międzynarodowej znacznie wzmocniła Anglia. Zmniejszyło się natomiast tradycyjne znaczenie Francji i Austrii, które musiały odnaleźć się w nowej rzeczywistości politycznej.
Od Króla Słońce do urzędnika na tronie
Zmiany geopolityczne wymusiły przekształcenie modelu sprawowania władzy. XVII-wieczny absolutyzm ustąpił miejsca nowej formie rządów, dostosowanej do wymogów epoki rozumu.
Forma rządów, w której monarcha zachowuje pełnię władzy, ale przyznaje społeczeństwu pewne wolności i reformuje państwo w duchu racjonalizmu. Władca staje się „pierwszym sługą państwa”, a nie jego właścicielem.
Władca przestał być utożsamiany z państwem. Zamiast okazywania monarszej wielkości, postawiono na skuteczność. Wprowadzano reformy administracyjne, usprawniano system zarządzania i porządkowano prawo. Państwo miało działać jak dobrze naoliwiona maszyna, co stanowiło całkowite zaprzeczenie dawnych rządów Ludwika XIV.
Oś czasu: Przełomowe momenty epoki
-
1715Śmierć Ludwika XIV
Koniec epoki klasycznego absolutyzmu we Francji i symboliczny początek oświecenia.
-
1776Niepodległość USA
Stany Zjednoczone ogłaszają niepodległość, wprowadzając w życie oświeceniowe idee wolności.
-
1789Rewolucja Francuska
Zburzenie Bastylii rozpoczyna upadek starego porządku w Europie.
Czas rewolucji i upadek starego świata
Koniec XVIII wieku przyniósł wydarzenia, które wstrząsnęły podstawami zachodniego świata. W 1776 roku Stany Zjednoczone Ameryki Północnej wybiły się na niepodległość. Niedługo później uchwalono tam pierwszą na świecie demokratyczną konstytucję, realizującą w praktyce oświeceniowe postulaty polityczne.
Prawdziwe trzęsienie ziemi nadeszło w 1789 roku. We Francji wybuchła rewolucja. Jej symbolicznym początkiem było zburzenie BastyliiParyska twierdza służąca za więzienie stanu, znienawidzony symbol ucisku i absolutnej władzy królów francuskich.. Zgromadzenie Narodowe ogłosiło Deklarację Praw Człowieka i Obywatela. Dokument ten położył ostateczny kres absolutyzmowi królewskiemu i zrównał w prawach wszystkie stany społeczne. Na ulicach Paryża skandowano hasło: „Wolność, Równość, Braterstwo”.
Hasło „Wolność, Równość, Braterstwo” (fr. Liberté, égalité, fraternité) stało się fundamentem nowoczesnych demokracji. Choć zrodziło się w epoce oświecenia, do dziś pozostaje oficjalną dewizą państwową Republiki Francuskiej, widniejącą m.in. na monetach i budynkach publicznych.
Kryzys oświeceniowego optymizmu
Wielka Rewolucja Francuska zburzyła stary porządek, ale jednocześnie zapoczątkowała głęboki kryzys formacji oświeceniowej. Oczekiwano, że obalenie tyranii i rządy rozumu rozwiążą wszystkie trudne problemy społeczne. Rzeczywistość okazała się inna.
Rewolucja nie tylko nie przyniosła natychmiastowej utopii, ale ujawniła szereg zupełnie nowych zagrożeń. Z tymi wyzwaniami, naznaczonymi krwią i terrorem, musieli zmierzyć się myśliciele schyłku epoki, co ostatecznie utorowało drogę do narodzin romantyzmu.