Najważniejsze cytaty z „Pani Bovary” z omówieniem
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 7 min
Spis treści
Na maturze z języka polskiego cytat pełni funkcję dowodu - nie ozdobnika. W przypadku Pani Bovary Flauberta precyzyjne przywołanie fragmentu pozwala zilustrować bovaryzm, krytykę prowincjonalnego mieszczaństwa czy mechanizm samooszukiwania się bohaterki. Poniższy wybór obejmuje frazy, które najczęściej pojawiają się w kontekście tematów maturalnych: marzenie a rzeczywistość, miłość, małżeństwo, pieniądze i upadek moralny.
\n\nCytaty o marzeniach i rzeczywistości
\n\nPrzed ślubem sądziła, że kocha Karola. Ale szczęście, które miało być wynikiem tej miłości, nie przychodziło; musiała się więc mylić.\n
Narratorski komentarz do pierwszych miesięcy małżeństwa Emmy. Zdanie odsłania mechanizm myślenia bohaterki: zamiast zrewidować oczekiwania, Emma kwestionuje samo uczucie. To wzorcowy przykład bovaryzmu - nieumiejętności odróżnienia literackich wyobrażeń od rzeczywistych emocji. W wypracowaniu można je przywołać, omawiając, jak romantyczna lektura kształtuje fałszywy obraz miłości.
\n\nCzytała Waltera Scotta [...] i marzyła o starych zamkach, o komnatach, o trubadurachbardach, o giermkach.\n
Opis lektur Emmy w klasztornej pensji. Flaubert pokazuje, że bovaryzm ma konkretne źródło - powieści sentymentalne i romanse historyczne, którymi karmiono wyobraźnię dziewcząt z prowincji. Na maturze ten fragment przydaje się, gdy temat dotyczy wpływu literatury na kształtowanie postaw lub niebezpieczeństwa eskapizmu.
\n\nŻycie jej było zimne jak strych wychodzący na północ, a nuda, ów cichy pająk, tkała swą sieć we wszystkich zakątkach jej serca.\n
Jeden z najczęściej cytowanych opisów stanu psychicznego Emmy w Yonville. Metafora pająka budującego sieć jest celowo statyczna - nuda nie atakuje, lecz powoli opanowuje każdy skrawek wewnętrznego życia bohaterki. Fragment nadaje się jako argument, gdy piszesz o destrukcyjnym wpływie prowincjonalnej egzystencji na jednostkę o wybujałych ambicjach.
\n\nCytaty o małżeństwie i Karolu
\n\nKarol rozmawiał z nią; nie słuchała go. On ją lubił; ona nie rozumiała jego przywiązania i nie odpowiadała nań.\n
Skrótowy, niemal telegraficzny opis relacji małżeńskiej. Flaubert osiąga tu efekt przez brak symetrii: każde zdanie mówi o kimś innym, a między tymi zdaniami zieje przepaść. To ilustracja małżeństwa jako instytucji opartej na wzajemnej niewidoczności. Przydatne przy temacie o kryzysie małżeństwa w literaturze realistycznej.
\n\nMiał ją za niezwykłą kobietę. Nie umiał pojąć, dlaczego wydaje tyle pieniędzy; nie domyślał się nawet połowy jej wydatków, ani nie pytał.\n
Karol Bovary jako uosobienie mieszczańskiej naiwności i bierności. Jego ślepota nie jest złośliwa - jest strukturalna. Flaubert krytykuje przez tę postać typ człowieka, który zadowala się pozorami normalności i nie zadaje pytań. Cytat można wykorzystać, analizując, w jaki sposób otoczenie współtworzy katastrofę Emmy.
\n\nCytaty o miłości i zdradzie
\n\nPoczuła, że kocha go teraz, gdy jest nieobecny.\n
Emma o Leonie, po jego wyjeździe z Yonville. Zdanie demaskuje naturę uczuć bohaterki - żyją one wyłącznie w wyobraźni, karmiąc się nieobecnością i projekcją. Gdy przedmiot westchnień jest dostępny, traci urok. To jeden z najprostszych do zapamiętania cytatów i zarazem jeden z najbardziej trafnych diagnostycznie - idealny do tezy o niezdolności Emmy do prawdziwej miłości.
\n\nNigdy jeszcze oczy kobiety nie błyszczały mu tak wspaniale, nigdy jego zmysły nie doznały takiego upojenia.\n
Perspektywa Rudolfa podczas pierwszego zbliżenia z Emmą. Ironia polega na tym, że Flaubert opisuje jego zachwyt językiem zużytych klisz - takim samym, jakim Emma opisuje miłość w swoich listach do kochanka. Oboje mówią językiem romansu, żadne nie mówi prawdy. Fragment świetnie ilustruje wzajemne odgrywanie ról zamiast autentycznej relacji.
\n\nZdradzała go, a nie kochała. Czemu go nie nienawidziła?\n
Wewnętrzna refleksja Emmy dotycząca Karola. Pytanie retoryczne, które narrator wkłada w myśli bohaterki, odsłania jej dezorientację moralną: zdrada jest faktem, nienawiść - brakiem, miłość - wykluczeniem. Emma nie umie zdefiniować własnych uczuć, bo żadna z kategorii emocjonalnych, jakie zna z literatury, nie pasuje do jej rzeczywistości.
\n\nCytaty o pieniądzach i długach
\n\nTrzeba było płacić, płacić stale; dostawcy wracali, weksle się mnożyły.\n
Fragment opisujący narastający kryzys finansowy Emmy w końcowej fazie powieści. Rytm zdania - wyliczenie bez komentarza - oddaje mechaniczność katastrofy. Flaubert nie moralizuje, lecz rejestruje fakty z dokładnością sprawozdania sądowego. Cytat przydaje się w analizie realistycznej metody narracyjnej lub przy temacie o konsumpcjonizmie jako ucieczce od nudy.
\n\nCzuła, jak smutne jest życie, jak nędzne, gdy się wydało wszystkie złudzenia.\n
Myśl Emmy po kolejnym rozczarowaniu - zarówno emocjonalnym, jak i finansowym. Zestawienie złudzeń z pieniędzmi jest tu nieprzypadkowe: w powieści Flauberta romantyczne marzenia i zadłużenie są sprzężone. Emma kupuje przedmioty, bo nie potrafi kupić uczuć, a każdy wydatek jest próbą materializacji wyobraźni. Dobry punkt wyjścia do analizy symboliki przedmiotów w realizmie.
\n\nCytaty o prowincji i mieszczaństwie
\n\nHomais miał ambicje. Chciał być użyteczny, zdobyć znaczenie.\n
Charakterystyka aptekarza Homais - postaci, która w powieści reprezentuje tryumf mieszczańskiej przeciętności. Jego ambicje są drobne, narzędzia - plotka i artykuł do gazety, cel - lokalna sława. Flaubert kończy powieść sceną, w której Homais dostaje Krzyż Legii Honorowej, podczas gdy Emma leży martwa. To jedno z najbardziej gorzkich zakończeń w historii powieści realistycznej. Cytat warto przywołać przy krytyce mieszczaństwa.
\n\nRozmowa przy stole toczyła się jak co dzień: córka Karola, kury, konie, sąsiad.\n
Opis obiadu w domu Bovary'ch. Wyliczenie bez hierarchii - córka, kury, konie, sąsiad - sytuuje człowieka na równi z gospodarstwem. Flaubert pokazuje w ten sposób, jak prowincjonalna rutyna sprowadza życie do powtarzalnego rytmu bez sensu. Cytat ilustruje metodę realistyczną: znaczenie wynika z doboru i kolejności szczegółów, nie z komentarza autora.
\n\nSłynny cytat o autorze i bohaterce
\n\nPani Bovary to ja.\n
Zdanie przypisywane Flaubertowi, wypowiedziane podobno w odpowiedzi na pytanie, kto jest pierwowzorem Emmy. Nie pochodzi z powieści - to ustna deklaracja autora, odnotowana przez świadków rozmów i utrwalona w biografiach. Flaubert miał przez to wskazywać, że Emma nie jest portretem konkretnej kobiety, lecz ucieleśnieniem jego własnego poczucia uwięzienia w mieszczańskim świecie i tęsknoty za czymś więcej. Na maturze warto zaznaczyć, że to słowa autora, a nie fragment tekstu - i wyjaśnić, co wnoszą do interpretacji powieści jako autobiograficznej spowiedzi.
\n\nJak cytować na maturze?
\n\nCytat z powieści wstawiasz w cudzysłów i podajesz tytuł dzieła oraz autora przy pierwszym użyciu - np.: Jak pisał Flaubert w „Pani Bovary": „Życie jej było zimne jak strych wychodzący na północ". Jeśli skracasz fragment, zaznacz to wielokropkiem w nawiasie kwadratowym: [...]. Nie parafrazuj zamiast cytować - parafrazę stosuj wyłącznie jako uzupełnienie, gdy dosłowne przytoczenie byłoby zbyt długie.
\nCytat Pani Bovary to ja traktuj jako wypowiedź autora, nie jako fragment tekstu - napisz: Flaubert twierdził, że... lub W słynnej deklaracji Flaubert stwierdził..., a nie: W powieści czytamy.... To różnica, którą egzaminatorzy dostrzegają.
\nJeden dobrze dobrany i omówiony cytat jest wart więcej niż trzy wrzucone bez komentarza. Po każdym przytoczeniu zadaj sobie pytanie: co ten fragment dowodzi w kontekście mojej tezy? Odpowiedź na to pytanie to właśnie omówienie, którego oczekuje sprawdzający.