Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Pinokio” to klasyczna włoska powieść dla dzieci autorstwa Carlo Collodiego (to pseudonim florenckiego pisarza Carlo Lorenziniego), chyba najbardziej znany utwór we Włoszech, a z pewnością najbardziej rozpoznawalny utwór włoski na świecie. Pierwsze pełne wydanie ukazało się w 1883 roku i zostało wzbogacone ilustracjami Enrico Mazzantiego. Powieść w Polsce ukazuje się nieraz pod tytułem: „Przygody pajaca: Powieść dla dzieci” lub „Pinokio: Przygody drewnianego pajaca”.


Powieść Collodiego opowiada o historię drewnianej marionetki wyrzeźbionej przez starca zwanego Dżeppetto. Pinokio, który ożywa na początku książki, musi poprzez trudne i nieraz bolesne lekcje nauczyć się, jak być hojny. Uważa, że brakuje mu serca. W końcu Pinokio przestaje być marionetką i staje się chłopcem. Lekcja Collodiego polega na przesłaniu: „Chłopcy, którzy kochają swoich rodziców i opiekują się nimi, kiedy są starzy i chorzy, zasługują na pochwałę nawet wtedy, kiedy nie są wzorami posłuszeństwa i dobrego zachowania”.

W ciągu ostatnich stu lat historia o drewnianym chłopców była wielokrotnie wykorzystywana przez twórców kina, teatru czy musicali. Najbardziej znana adaptacja powstała w 1940 roku w studiu Walta Disneya i została pokazana niemal w każdym kraju na świecie. Dowodem wielkiego wpływu powieści, nie tylko na kulturę włoską są przysłowia i zwroty związane z Pinokiem używane przez wielu ludzi każdego dnia. Głownie wspomnieć należy o symbolu długiego nosa, jako metaforze kłamstwa. Z kolei „Kraina Zabawek” to miejsce pozornie atrakcyjne, które okazuje się pułapką.

Mówiąc o języku należy wspomnieć, że powieść Collodiego na trwałe weszła do języka. Przede wszystkim Pinokio jest symbolem kłamstwa. Ponadto istnieją na to inne dowody. Kot i Lis - stosowane do przyjaźni, które prowadzą do ruiny, Knot – symbol prawdziwego urwisa, a także Gadający Świerszcz, który symbolizuje osobę, której mądre rady nie są słuchane. We Włoszech te wszystkie postaci stały się symbolami typów ludzkich, o których mówi się w języku potocznym.

Geneza Pinokia


Twórcą Pinokia był Carlo Collodi, rozczarowany weteran armii rewolucyjnej Giuseppe Garibaldiego. Kiedy Collodi wrócił do rodzinnej Toskanii w 1861 roku, okazało się, że rewolucja pozostawiła Włochy w rękach skorumpowanej klasy rządzącej, która oferowała jedynie nieco więcej wolności, niż wcześniej panujący Austriacy. Nowy system krytykował w pismach, które założył: „Uliczna Lampa” oraz „Kontrowersje”, jednak zostały one chłodno przyjęte.

Do pisania Collodi powrócił w dojrzałym wieku. Gdy miał pięćdziesiąt lat skupił się na twórczości dla dzieci. Najpierw przetłumaczył na język włoski utwór Pierre Perraulta: „Contes de la Mere Oye”. Później zajął się pracą nad własnym materiałem. Sukces jego książki o małym Janku sprawił, że autor wydał całą serię opowieści, które zawierały lekcje dla dzieci. Collodi pod pozorem zabawnych opowieści propagował swe poglądy polityczne.

W 1881 roku redaktor nowego pisma skierowanego do dzieci „Giomale di Bambini” zaprosił Collodiego do współpracy. Początkowo jego utwór miał nosić tytuł „Historie marionetki”. Sukces bajki był wielki i szybko powstało kolejnych trzydzieści pięć odcinków. Pierwsze pełne wydanie „Przygód Pinokia” ukazało się w 1883 roku. Książka ta stanowiła zwrot we włoskiej moralizatorskiej literaturze dziecięcej, którą wcześniej praktykował Collodi. Publikacja „Pinokia” wzbudziła obawy ojców Kościoła o to, że będzie namawiać do buntu.

Utwór zyskał sobie wielką popularność. Czytelnikom łatwiej było zaakceptować postać niesfornej marionetki niż rzeczywistego dziecka, które mogłoby przypomnieć im o własnym dzieciństwie. Bajko o Pinokiu wniosła nowy powiew realizmu w dziecięcej literaturze.

Zazwyczaj utwory dla najmłodszych rozgrywały się pośród zamków, pięknych księżniczek i książąt. Collodi zaproponował zupełnie inny świat. Umieścił przygody swego bohatera wśród włoskiego pospólstwa i z ironią opisuje poszczególne społeczne typy. W rzeczywistości historia ta stała się odbiciem dzieciństwa autora.

Narracja Pinokia


Narrator w „Pinokiu” mówi w trzeciej osobie. Jest wszechwiedzący – zna zarówno przygody głównego bohatera, jak i jego myśli, a także myśli pozostałych występujących w powieści osób. Narrator powieści „Pinokio” zwraca także się bezpośrednio do czytelnika, a konkretnie do dzieci. Widać to już na początku utworu, gdy czytamy:
Dawno, dawno temu był sobie…
- Król! – powiedzą natychmiast moi mali czytelnicy.
Nie, dzieci, mylicie się. Dawno, dawno temu był sobie kawałek drewna.”
.

Także w trakcie powieści narrator zachęca do śledzenia dalszych losów pajaca: „Trudno uwierzyć w historię, która zdarzyła się później. Przeczytacie o niej w następnych rozdziałach” czy też namawia do śledzenia jego kroków: „Patrzcie, jak Pinokio biegnie do szkoły z nowym elementarzem pod pachą!” lub gdy zapewnia „Powiem wam, moi kochani czytelnicy”.

Narracja „Pinokia”


Narrator w „Pinokiu” mówi w trzeciej osobie. Jest wszechwiedzący – zna zarówno przygody głównego bohatera, jak i jego myśli, a także myśli pozostałych występujących w powieści osób. Narrator powieści „Pinokio” zwraca także się bezpośrednio do czytelnika, a konkretnie do dzieci. Widać to już na początku utworu, gdy czytamy:
Dawno, dawno temu był sobie…
- Król! – powiedzą natychmiast moi mali czytelnicy.
Nie, dzieci, mylicie się. Dawno, dawno temu był sobie kawałek drewna.”
.

Także w trakcie powieści narrator zachęca do śledzenia dalszych losów pajaca: „Trudno uwierzyć w historię, która zdarzyła się później. Przeczytacie o niej w następnych rozdziałach” czy też namawia do śledzenia jego kroków: „Patrzcie, jak Pinokio biegnie do szkoły z nowym elementarzem pod pachą!” lub gdy zapewnia „Powiem wam, moi kochani czytelnicy”.

„Pinokio” – problematyka


„Pinokio” to przede wszystkim powieść, która skupia się na możliwości przemiany. Autor pokazuje, że nawet krnąbrny bohater bez serca może, dziki przygodom i doświadczeniom stać się wrażliwy i dobry. Pinokio świadomie został uczyniony marionetką, by trudniej było się z nim utożsamiać czytelnikom. Jednak w rzeczywistości cechy, jakie przed zmianą nosi Pinokio posiada wiele rozpuszczonych i niegrzecznych dzieci. Collodi zdaje się tłumaczyć, że dopiero dzięki ukazaniu dobrego serca stajemy się prawdziwymi ludźmi tak, jak to stało się z jego bohaterem.

Pinokio powstał z kawałka niewielkiego drewna. Dzięki magii ożył i stał się drewnianym synem Dżeppetta. Jego największym marzeniem było stać się prawdziwym chłopcem. Miało tak się stać, jeśli zachowa się jak grzeczne i posłuszne dziecko. Niestety, mimo szczerych chęci Pinokio wciąż łamał zasady i wpadał w tarapaty. Gdy nawet stał się przykładnym uczniem za namową Knota usiekł do Krainy Zabawek, za co spotkała go kara – stał się osłem. Na szczęście, chłopiec wciąż kochał swego ojca i dzięki tej miłości zmienił się. Stał się posłuszny i troskliwy i ostatecznie, dzięki wróżce stał się żywym chłopcem.

Powieść Collodiego opowiada więc o dorastaniu i dojrzewaniu poprzez ciężką pracę nad sobą i własnym charakterem. Początkowo kukiełka ma słaby charakter i często ulega impulsom lub namowom otoczenia. Z czasem zaczyna dostrzegać swą lekkomyślność i to, że rani innych. Pragnie się zmienić. Metamorfoza zachodzi stopniowo, aż w końcu Pinokio staje się normalnym chłopcem.

Powieść „Pinokio” obejmuje złożoną sieć kwestii moralnych. Krytycy zauważyli jego antyautorytarny ton, zaznaczenie kontrastu między bogactwem i ubóstwem, a także niechęć do pełnego hipokryzji systemu sądownictwa. Moralizatorski Gadający Świerszcz – zewnętrzne sumienie bohatera – zostaje przez bohatera zagłuszony – pada martwy od uderzenia młotkiem. Pinokio Collodiego jest bardziej zły, egoistyczny i agresywny niż w wersji Disney’a . Ostatecznie Pinokio wyrasta z samolubnego dziecka, kierującego się zasadą przyjemności i dorasta, rozumiejąc uczucia innych ludzi. Psychologiczne badania nad historią Pinokia obejmują freudowską analizę nosa marionetki oraz podejście Junga do „cienia” postaci, takich jak Knot.

Carlo Collodi - biografia


Carlo Collodi to pseudonim Carla Lorenzini (Collodi to nazwa miejscowości, w której urodziła się matka pisarza), który przyszedł na świat we Florencji 24 listopada 1826 roku. Jego ojciec Domenico był kucharzem, zaś matka Angela Orzali służącą. Jako dziecko żył w niedostatku; wykształcenie otrzymał wyłącznie dzięki wsparciu i gościnie bogatej rodziny Ginori, u której pracował jego ojciec. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Collodi, został wysłany na studia kapłańskie w seminarium w Val d`Elsa. Jednak po ich ukończeniu rozpoczął pracę jako księgarz, następnie redagował czasopisma satyryczne i literackie, pisał recenzje, cenzurował sztuki teatralne.

W latach 1848 i 1860 służył jako ochotnik w armii włoskiej. Zaangażował się w walkę o niepodległość Włoch. Był aktywnym działaczem społecznym i politycznym oraz zdolnym dziennikarzem. W 1948 roku założył pismo „Il Lampione”, które jednak w następnym roku zostało zamknięte oraz pismo „La Scaramuccia”. Pierwsze z nich zostało wskrzeszone w 1860 roku. Po zjednoczeniu Włoch zrezygnował z dziennikarstwa. Od 1870 roku pracował jako krytyk teatralny i redaktor.

Przygodę z pisarstwem dla dzieci zapoczątkowało przetłumaczenie przez Collodiego w 1875 roku bajek Charlesa Perraulta „Racconti delle los”. Francuski autor dał drugie życie takim opowieściom, jak „Czerwony Kapturek”, „Śpiąca królewna” czy „Kot w butach”. Następnie Collodi zaczął tworzyć historyjki dla dzieci, między innymi o Jasiu (Giannettino) i Okruszku (Minuzzolo).

Utwór zatytułowany „Historie marionetki” ukazywał się w odcinkach na łamach dziecięcej gazety „Il Giornale dei Bambini” od lipca 1881 roku. W 1883 roku zostały wydane wszystkie odcinki jako powieść „Pinocchio”. Collodi uważał jednak, że pisanie dla najmłodszych nie jest jego powołaniem, a opowieść o marionetce nazwał „dziecięcą paplaniną”.

Carlo Collodi zmarł w październiku 1890 roku we Florencji. Nigdy się nie ożenił. Spoczywa na cmentarzu pod bazyliką San Miniato al Monte, na wzgórzu, z którego widać miasto i toskańską wieś.

Mapa serwisu: