Projekt Solaris
Powieść „Solaris” Stanisława Lema to jedno z najważniejszych dzieł w historii światowej fantastyki naukowej, poruszające problem granic ludzkiego poznania. Utwór doczekał się trzech ekranizacji oraz tłumaczeń na kilkadziesiąt języków. Tytuł książki zainspirował również współczesnych astronomów do stworzenia międzynarodowego projektu badawczego poszukującego planet w układach podwójnych.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Fenomen powieści
Stanisław Lem napisał swoją najsłynniejszą książkę w latach 1956–1960. Wydana w 1961 roku powieść szybko zyskała status klasyki gatunku science fictionGatunek literacki opierający fabułę na przewidywanych osiągnięciach nauki i techniki., stając na równi z dziełami Herberta George'a Wellsa czy Philipa K. Dicka. Autor zrezygnował z typowej dla fantastyki wartkiej akcji na rzecz głębokich rozważań filozoficznych. Pokazał kryzys antropocentryzmuPogląd filozoficzny stawiający człowieka w centrum wszechświata jako cel i sens wszelkich zjawisk. oraz całkowitą bezradność ludzkiej nauki w starciu z nieznanym.
Autorowi udało się nie tylko stworzyć najoryginalniejszą wizję Obcego, jaką zna światowa science fiction, ale też najciekawiej, w sposób najbardziej emocjonujący, przedstawić dramat poznania i jego uwikłanie w literaturę, w nieodłączne dla ludzkiej kultury snucie opowieści. (A. Smuszkiewicz)
Czas i miejsce akcji
Wydarzenia rozgrywają się w odległej przyszłości na Stacji badawczej zawieszonej nad oceanem pokrywającym planetę Solaris. W tekście nie padają żadne konkretne daty. Wiemy tylko, że solarystykaFikcyjna dziedzina nauki w uniwersum Lema, zajmująca się wyłącznie badaniem planety Solaris. jako dziedzina nauki rozwija się od kilkudziesięciu lat. Odległość od Ziemi jest ogromna – przesłanie zwykłego raportu radiowego zajmuje badaczom kilka tygodni.
Mimo osadzenia akcji w dalekiej przyszłości, Lem wyposażył stację w tradycyjną bibliotekę pełną papierowych książek. Z dzisiejszej perspektywy to anachronizm, choć w innej swojej powieści („Powrót z gwiazd”) pisarz genialnie przewidział powstanie e-booków i czytników.
Ekranizacje i wizja Obcego
Książka szybko przyciągnęła uwagę filmowców. Pierwszą, telewizyjną adaptację stworzył Boris Nirenburg w 1968 roku. Największy rozgłos zdobyły jednak dwa późniejsze filmy: psychologiczne dzieło Andrieja Tarkowskiego (1972) oraz hollywoodzka produkcja Stevena Soderbergha (2002). Sam Lem podchodził do tych ekranizacji z dużym dystansem. Reżyserzy często skupiali się na wątkach miłosnych i relacjach międzyludzkich, gubiąc główny sens książki – niemożność nawiązania kontaktu z obcą inteligencją.
Science fiction zakłada niemal zawsze, że jeżeli nawet Inny, którego spotykamy, prowadzi jakąś grę, to my jej reguły prędzej czy później zrozumiemy. Ja natomiast pragnąłem zamurować wszystkie ścieżki rozumowania wiodące do uczłowieczenia Istoty, jaką jest solaryjski ocean, aby się okazało, że kontakt z nią nie daje się zrealizować na sposób międzyludzki. (Stanisław Lem)
Prawdziwy Projekt Solaris
Wizja planety krążącej w układzie dwóch słońc wykracza poza literaturę. Zainspirowała polskich naukowców do uruchomienia rzeczywistego programu badawczego o nazwie Projekt Solaris. Zespół astronomów zbudował sieć teleskopów na półkuli południowej. Ich cel to poszukiwanie egzoplanetPlaneta znajdująca się poza Układem Słonecznym, krążąca wokół innej gwiazdy. w skomplikowanych układach podwójnych gwiazd.
Naukowcy wykorzystują technikę chronometrażuW astronomii: precyzyjne mierzenie momentu wystąpienia danego zjawiska w czasie.. Metoda ta ma długą historię – już w XVII wieku duński astronom Ole Rømer użył jej do oszacowania prędkości światła, obserwując zaćmienia księżyców Jowisza. Współczesny Projekt Solaris łączy tę historyczną koncepcję z najnowocześniejszymi pomiarami prędkości gwiazd, próbując urzeczywistnić dawne wyobrażenia pisarzy science fiction.