Geneza „Szewców”
„Szewcy” to ostatni w pełni zachowany dramat Stanisława Ignacego Witkiewicza, nad którym autor pracował z przerwami przez siedem lat. Utwór powstawał w okresie głębokiego rozczarowania pisarza teatrem oraz równolegle z jego najważniejszymi powieściami i pismami filozoficznymi. Sztuka stanowi literackie podsumowanie katastroficznych poglądów twórcy na temat nieuchronnego upadku jednostki i kultury w zmechanizowanym społeczeństwie.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Siedem lat pracy i rozczarowanie sceną
Witkacy pisał „Szewców” od 1927 do 1934 roku. Żadnemu innemu utworowi literackiemu nie poświęcił tak wiele czasu. Więcej uwagi pochłonęło mu jedynie jego główne dzieło filozoficzne, czyli „Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia”. Dramat powstawał po dłuższej przerwie w twórczości scenicznej pisarza.
Powodem tego przestoju było narastające zniechęcenie do teatru. Reżyserzy często ignorowali wizje Witkiewicza, wystawiali jego sztuki niezgodnie z założeniami Czystej FormyTeoria Witkacego zakładająca, że sztuka powinna wywoływać uczucie metafizyczne poprzez samą konstrukcję, niezależnie od realizmu życiowego. lub w ogóle odrzucali jego teksty. „Szewcy” stali się więc dziełem pisanym bez presji szybkiego wystawienia, co pozwoliło autorowi na maksymalne zagęszczenie myśli filozoficznej i społecznej.
Lata 20. i 30. XX wieku, w których powstawał dramat, to czas narodzin europejskich totalitaryzmów: faszyzmu, nazizmu i komunizmu. Witkacy bacznie obserwował te przemiany. Jego lęk przed zmechanizowanym społeczeństwem masowym, w którym nie ma miejsca na indywidualizm i wyższą kulturę, stał się głównym motorem napędowym do napisania sztuki.
Wspólne uniwersum z powieściami
Praca nad dramatem zbiegła się w czasie z pisaniem kluczowych tekstów prozatorskich. Witkacy tworzył „Szewców” po wydaniu „Pożegnania jesieni”, a równolegle z pracami nad „Nienasyceniem” oraz „Jedynym wyjściem”. Pisarz przeniósł do sztuki postacie znane ze swoich powieści. Na scenie pojawiają się między innymi Sajetan Tempe oraz Gnębon Puczymorda.
Badacz twórczości Witkiewicza, Lech Sokół, wskazuje, że zbieżność nazwisk to tylko sygnał głębszego zjawiska. Autor stworzył spójne uniwersum problemowe. Skupił się na relacji między jednostką a społeczeństwem oraz na degradacji kultury w obliczu gwałtownych przemian politycznych. Dramat i powieści z tego okresu wzajemnie się uzupełniają, tworząc pełny obraz katastrofizmuPostawa w literaturze i filozofii wyrażająca przekonanie o nieuchronnej zagładzie współczesnej cywilizacji, kultury i tradycyjnych wartości. Witkacego.
Trudna droga do czytelnika i widza
Krytycy literaccy powszechnie uznają „Szewców” za najwybitniejsze osiągnięcie dramaturgiczne pisarza. Mimo to sztuka długo czekała na swoje odkrycie. Tekst ukazał się drukiem dopiero po II wojnie światowej, w 1948 roku na łamach miesięcznika „Twórczość”.
Droga na scenę była równie wyboista. PrapremieraPierwsze w historii publiczne wystawienie danego utworu scenicznego. odbyła się w 1957 roku w Teatrze Kameralnym w Sopocie (scena Teatru „Wybrzeże”), a wyreżyserował ją Zygmunt Hübner. Na pełnoprawną premierę na deskach teatru zawodowego trzeba było jednak poczekać aż do 1971 roku. Od tego momentu sztuka na stałe weszła do kanonu polskiego teatru.