Szewcy – katalog bohaterów

Sajetan Tempe

Sześćdziesięcioletni majster szewski i charyzmatyczny przywódca tytułowych rzemieślników. Głęboko wierzy w głoszone przez siebie poglądy socjalistyczne. Pragnie zbudować lepsze jutro dla najniższych warstw społecznych, opierając się na kulcie pracy fizycznej.

Jego los ukazuje tragizm idealisty. Po udanym przewrocie i faktycznym dojściu do władzy Sajetan zaczyna odczuwać wewnętrzną pustkę. Traci dawny zapał, a jego filozoficzne rozważania stają się ciężarem dla pragmatycznych współpracowników. Ostatecznie ginie z rąk własnych Czeladników, którzy uznają jego intelektualne rozterki za zagrożenie dla nowego porządku.

Księżna Irena Wsiewołodowna Zbereźnika-Podberezka

Młoda, niespełna trzydziestoletnia przedstawicielka arystokracji. Jest zdegenerowana, znudzona życiem i niezwykle piękna. Świadomie wykorzystuje swoją seksualność jako narzędzie manipulacji i zdobywania wpływów.

Jej głównym celem politycznym jest przejęcie władzy i wprowadzenie babomatriarchatuWitkacowski neologizm oznaczający bezwzględne rządy kobiet oparte na dominacji seksualnej i upokorzeniu mężczyzn.. Księżna pragnie całkowitego zdominowania mężczyzn, co otwarcie deklaruje jako dążenie „ku pohańbieniu męskiej, jędrnej siły”.

Prokurator Robert Scurvy

Przedstawiciel elity rządzącej i uosobienie gnijącego systemu kapitalistycznego. Jego nazwisko zdradza niskie pochodzenie, a w trzecim akcie Hiper-Robociarz wprost demaskuje jego znaczenie. Scurvy to po angielsku szkorbutChoroba wywołana brakiem witaminy C; w dramacie metafora moralnego i duchowego gnicia ludzkości., co symbolizuje chorobę toczącą dawną ludzkość.

Prokurator przeprowadza pucz przy pomocy bojówki „Dziarskich Chłopców” i przejmuje dyktatorską władzę. Jego rządy szybko obala jednak bunt szewców. Upadek Scurvy'ego ma wymiar dosłowny i groteskowy – w finale dramatu zostaje sprowadzony do roli psa. Ubrany w zwierzęcą skórę, przykuty łańcuchem do pnia, zachowuje resztki ludzkiej świadomości, ale funkcjonuje już wyłącznie na poziomie zwierzęcych instynktów. Motorem wszystkich jego działań, od politycznych po prywatne, jest obsesyjne pożądanie Księżnej.

Czeladnicy: Józek i Jędrek

Młodzi pomocnicy w warsztacie Sajetana. Reprezentują bezmyślną, brutalną masę, która przejmuje stery po rewolucji. Władza wpada w ich ręce niemal przypadkiem, bez żadnej głębszej refleksji czy ideologicznego zaplecza.

Ich potrzeby są skrajnie prymitywne – otwarcie przyznają, że zależy im wyłącznie na „ładnych kobietach i piwie”. Całkowicie negują potrzebę jakichkolwiek przeżyć metafizycznych. Z zimną krwią mordują swojego dawnego mistrza, Sajetana. Ostatecznie sami stają się ofiarami kolejnego przewrotu, pokonani przez bezduszną machinę nowej władzy uosabianą przez Hiper-Robociarza i technokratów.

Towarzysz X i Towarzysz Abramowski

Dygnitarze ostatecznego, technokratycznego porządku. Pojawiają się na scenie jako „wspaniale ubrani cywile, wysokiej inteligencji i w ogóle pierwszej marki”. Uosabiają końcowy etap ewolucji społecznej według Witkacego – absolutną mechanizacjęW katastrofizmie Witkacego to proces utraty indywidualności i uczuć wyższych na rzecz zautomatyzowanego, mrówczego społeczeństwa..

Towarzysz X jest całkowicie pozbawiony indywidualności, stanowi jedynie trybik w maszynie państwowej. Postać Towarzysza Abramowskiego to z kolei ironiczna aluzja do historycznej postaci Edwarda AbramowskiegoPolski myśliciel, socjalista i psycholog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zwolennik spółdzielczości i braterstwa.. Witkacy zderza jego utopijne, szlachetne idee z brutalną, bezduszną rzeczywistością totalitaryzmu.

Gnębon Puczymorda

Faszystowski przywódca bojówki „Dziarskich Chłopców”. Jest zwolennikiem rządów silnej ręki i ślepego posłuszeństwa. Postać ta nie pojawia się w początkowym spisie osób – Witkacy wprowadził ją w późniejszej fazie pracy nad tekstem, nadając jej wymiar wysoce symboliczny.

Imię Gnębon wprost wskazuje na zamiłowanie do gnębienia i terroru. Nazwisko Puczymorda to ostra krytyka polskiej mentalności. Według autora Polacy mają tendencję do sztucznego „puszenia się” i wywyższania ponad swoją rzeczywistą wartość. Gnębon to uosobienie człowieka, który nieustannie „puczy mordę”, maskując w ten sposób własne kompleksy i intelektualną pustkę.