Terrorysta, on patrzy - analiza i interpretacja

³r pochodzi z wydanego w 1976 roku tomu Wielka liczba. WisÅ‚awa Szymborska siÄ™ga tu po formÄ™ wiersza wolnego, pozbawionego regularnych strof i rymów, co nadaje tekstowi surowy, niemal reporterski charakter. Sytuacja liryczna przypomina kadr z filmu sensacyjnego. Podmiot liryczny relacjonuje wydarzenia z chÅ‚odnym obiektywizmem, Å›ledzÄ…c wzrok tytuÅ‚owego zamachowca. Terrorysta stoi po drugiej stronie ulicy i patrzy na bar, w którym podÅ‚ożyÅ‚ Å‚adunek wybuchowy. Bomba ma eksplodować o trzynastej dwadzieÅ›cia. Czas nieubÅ‚aganie pÅ‚ynie, a przypadkowi przechodnie mijajÄ… drzwi lokalu.

Warstwa symboliczna

Zwyczajne drzwi do baru stają się w wierszu granicą między życiem a śmiercią. Przekroczenie tego progu w nieodpowiedniej sekundzie oznacza wyrok. Szymborska nie opisuje samej eksplozji, lecz skupia się na trywialnych detalach. Przechodnie są zredukowani do powierzchownych cech: dziewczyna ma zieloną wstążkę we włosach, z baru wychodzi grubas, ktoś inny nosi żółtą kurtkę. Taki sposób obrazowania oddaje perspektywę sprawcy. Terrorysta nie widzi w nich ludzi z własną historią, marzeniami czy rodziną. Traktuje ich jak ruchome cele, anonimowe obiekty w swoim zbrodniczym eksperymencie. Zegarek odmierza czas, stając się symbolem ślepego losu i determinizmu. Tykanie mechanizmu to jedyna pewna rzecz w tej scenie.

Problematyka

Szymborska stawia pytania o rolę przypadku w ludzkim życiu. Ocalenie lub zguba zależą tu od banalnych decyzji. Ktoś wraca po zapomniane rękawiczki, ktoś inny zatrzymuje się na chwilę. Te mikroskopijne wybory decydują o przetrwaniu. Autorka obnaża w ten sposób absolutną kruchość ludzkiej egzystencji. Zderza codzienną rutynę z nadchodzącą, niewyobrażalną przemocą.

Utwór dotyka również problemu banalności zła. Terrorysta nie przypomina demonicznego złoczyńcy z literatury romantycznej. Jest chłodnym obserwatorem, kalkulatorem, który z bezpiecznego dystansu czeka na efekty swojej pracy. Nie odczuwa wyrzutów sumienia, jedynie napięcie i ciekawość. Zło w ujęciu noblistki jest sterylne, wyprane z emocji i przerażająco metodyczne.

Budowa i środki wyrazu

Kompozycja wiersza opiera się na odliczaniu. Narracja przypomina scenopis filmowy, w którym kamera przeskakuje z jednej postaci na drugą. Podmiot liryczny mówi językiem suchym, pozbawionym patosu, co potęguje grozę sytuacji.

• Wyliczenia | wchodzÄ…, wychodzÄ…, wracajÄ… | DynamizujÄ… obraz i naÅ›ladujÄ… mechaniczny, mrówczy ruch tÅ‚umu mijajÄ…cego drzwi baru.
• Epitety wizualne | zielona wstążka, żółta kurtka, Å‚ysy | RedukujÄ… ofiary do przypadkowych detali ubioru lub wyglÄ…du, odzwierciedlajÄ…c odczÅ‚owieczajÄ…ce spojrzenie zamachowca.
• Powtórzenia i okreÅ›lenia czasu | Trzynasta szesnaÅ›cie, Trzynasta dwadzieÅ›cia | RytmizujÄ… tekst i dziaÅ‚ajÄ… jak tykanie bomby, budujÄ…c rosnÄ…ce napiÄ™cie przed nieuchronnÄ… eksplozjÄ….
• Kolokwializmy i potoczna skÅ‚adnia | Ten niski miaÅ‚ szczęście, bo wsiadÅ‚ na skuter | PrzeÅ‚amujÄ… powagÄ™ Å›mierci, pokazujÄ…c przerażajÄ…cÄ… zwyczajność sytuacji i obojÄ™tność obserwatora.

Przesłanie i aktualność

Wiersz z 1976 roku wyprzedził swoją epokę, trafnie diagnozując mechanizmy współczesnego terroryzmu. Szymborska odarła zamachowca z jakiejkolwiek ideologicznej otoczki. Nie wiemy, o co walczy i w co wierzy. Widzimy tylko jego zbrodnię i fascynację zadawaniem śmierci z ukrycia. Autorka ostrzega przed światem, w którym technologia i dystans pozwalają na anonimowe zabijanie bez brudzenia sobie rąk.

Przesłanie utworu sprowadza się do gorzkiej refleksji nad bezbronnością człowieka wobec ślepego trafu. W codziennym pędzie nikt z nas nie wie, czy właśnie nie mija niewidzialnej granicy, za którą czeka zaplanowana przez kogoś zagłada.

  Dowiedz siÄ™ wiÄ™cej