Wisława Szymborska - biografia
Wisława Szymborska to jedna z najwybitniejszych polskich poetek, eseistka i laureatka Literackiej Nagrody Nobla z 1996 roku. Jej biografia obejmuje trudne lata wojenne, wczesne uwikłanie w doktrynę komunistyczną oraz późniejszą, w pełni niezależną drogę twórczą. Tekst przybliża najważniejsze etapy życia autorki, jej kluczowe dzieła oraz wpływ na współczesną literaturę.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Wczesne życie i edukacja
Wisława Szymborska urodziła się 2 lipca 1923 roku w Bninie (obecnie Kórnik) koło Poznania. Jej ojciec, Wincenty, pracował jako zarządca zakopiańskich dóbr hrabiego Zamoyskiego. Matką przyszłej noblistki była Anna Maria z domu Rottermund. Rodzina początkowo mieszkała w Toruniu, by ostatecznie przenieść się do Krakowa. Z tym miastem poetka związała całe swoje późniejsze życie.
Wybuch II wojny światowej brutalnie przerwał jej edukację. Szymborska uczęszczała na tajne kompletyNielegalne nauczanie organizowane w Polsce podczas okupacji niemieckiej, grożące surowymi represjami., a żeby uniknąć wywózki na roboty do Rzeszy, podjęła pracę na kolei. W tym trudnym czasie stawiała pierwsze kroki literackie, pisząc wiersze i opowiadania. Wykonała również ilustracje do podręcznika języka angielskiego First steps in English Jana Stanisławskiego.
Po wojnie rozpoczęła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Najpierw wybrała polonistykę, później przeniosła się na socjologię. Zła sytuacja materialna zmusiła ją jednak do przerwania nauki. Od 1945 roku na stałe mieszkała w Krakowie, co często i chętnie podkreślała w wywiadach.
Debiut i pierwsze dzieła
Szymborska zadebiutowała w 1945 roku wierszem Szukam słowa. Utwór ukazał się w „Walce”, literackim dodatku do „Dziennika Polskiego”. Początki jej kariery przypadły na trudny okres stalinizmu. Poetka związała się ze środowiskiem popierającym nowy ustrój. Należała do Związku Literatów Polskich oraz do PZPRPolska Zjednoczona Partia Robotnicza, partia komunistyczna sprawująca dyktatorską władzę w PRL w latach 1948–1989., z której wystąpiła dopiero w 1966 roku.
Jej pierwszy przygotowany tomik, zatytułowany po prostu Wiersze, nie został wydany. Cenzura uznała, że nie spełnia on „wymagań socjalistycznych”. Oficjalny debiut książkowy nastąpił w 1952 roku wraz z publikacją tomu Dlatego żyjemy. Zbiór ten, utrzymany w duchu socrealizmuKierunek w sztuce narzucony przez władze komunistyczne, służący propagandzie politycznej i wychwalaniu ustroju., zawierał między innymi wiersze Młodzieży budującej Nową Hutę oraz Lenin.
Szymborska po latach bardzo krytycznie oceniała swój wczesny, socrealistyczny etap twórczości. Traktowała go jako błąd młodości i wynik naiwnej wiary w to, że nowy ustrój ocali świat przed kolejną wojną. W dojrzałym okresie całkowicie odcięła się od politycznej propagandy.
W życiu prywatnym, w 1948 roku poetka wyszła za mąż za Adama Włodka, również poetę. Małżeństwo przetrwało sześć lat, zakończyło się rozwodem w 1954 roku.
Dojrzałość twórcza
Prawdziwy, indywidualny głos Szymborskiej wybrzmiał po odwilży politycznej. Od 1953 roku poetka współtworzyła redakcję „Życia Literackiego”. Prowadziła tam kultową rubrykę „Lektury nadobowiązkowe”, w której publikowała błyskotliwe felietony o książkach. Współpracowała również z miesięcznikiem „Pismo” i pisała dla „Odry”.
Jej dorobek poetycki to kilkanaście starannie skomponowanych tomów. Poetka słynęła z tego, że publikowała rzadko, poddając swoje teksty ostrej selekcji.
Najważniejsze tomy poezji Wisławy Szymborskiej:
- Dlatego żyjemy (1952)
- Pytania zadawane sobie (1954)
- Wołanie do Yeti (1957)
- Sól (1962)
- Sto pociech (1967)
- Wszelki wypadek (1972)
- Wielka liczba (1976)
- Ludzie na moście (1986)
- Koniec i początek (1993)
- Widok z ziarnkiem piasku (1996)
- Chwila (2002)
- Rymowanki dla dużych dzieci (2003)
- Dwukropek (2005)
- Tutaj (2009)
Poza poezją i felietonami, w 2000 roku wydała zbiór porad Poczta literacka, czyli jak zostać (lub nie zostać) pisarzem. Zajmowała się również tłumaczeniem poezji, głównie z języka francuskiego.
Kontekst historyczny
Twórczość Szymborskiej ewoluowała na tle burzliwych przemian XX wieku. Doświadczenie wojny, iluzje stalinizmu i późniejsze rozczarowanie systemem ukształtowały jej pełną dystansu, ironiczną postawę. W latach 80. zaangażowała się w działalność opozycyjną. W 1988 roku była jedną z osób współtworzących Stowarzyszenie Pisarzy PolskichOrganizacja zrzeszająca pisarzy, utworzona w 1989 roku przez twórców wcześniej działających w opozycji demokratycznej..
Największy triumf przyszedł w 1996 roku. Szwedzka Akademia przyznała jej Literacką Nagrodę Nobla. W uzasadnieniu jury napisało, że nagroda trafia do poetki za:
„poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”.
Spuścizna i znaczenie
Wisława Szymborska zdobyła uznanie na całym świecie. Przed Noblem uhonorowano ją między innymi Nagrodą Goethego (1991) oraz Nagrodą Herdera. W 1996 roku otrzymała nagrodę polskiego PEN Clubu, a tygodnik „Wprost” przyznał jej tytuł Człowieka Roku.
Środowisko akademickie i kulturalne wielokrotnie doceniało jej wkład w literaturę. Od 1995 roku była członkinią Polskiej Akademii UmiejętnościPrestiżowa instytucja naukowa z siedzibą w Krakowie, zrzeszająca wybitnych uczonych i twórców.. Otrzymała tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, a w 1998 roku została honorową obywatelką Krakowa.
Poetka zmarła we śnie 1 lutego 2012 roku w swoim krakowskim domu. Od kilku miesięcy poważnie chorowała, a w listopadzie przeszła ciężką operację. Informację o jej śmierci przekazał mediom Michał Rusinek, wieloletni sekretarz noblistki. Jej wiersze, tłumaczone na kilkadziesiąt języków, do dziś pozostają wzorem precyzji słowa i filozoficznej głębi ukrytej w codzienności.