Główne wątki/motywy „Wieży”
Opowiadanie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego opiera się na zestawieniu losów dwóch tragicznych bohaterów w ramach kompozycji szkatułkowej. Tekst analizuje uniwersalne motywy cierpienia, samotności i śmierci, tworząc wielowarstwową przypowieść o ludzkiej egzystencji. Zrozumienie tych wątków pozwala odczytać utwór jako głęboki traktat filozoficzny o sensie życia w obliczu skrajnego bólu.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw cierpienia
Ból fizyczny i psychiczny to fundament, na którym opiera się konstrukcja opowiadania. Gustaw Herling-GrudzińskiPolski pisarz, eseista, więzień łagrów sowieckich, autor "Innego świata". zestawia ze sobą dwa skrajne doświadczenia. Lebbroso cierpi z powodu trądu, który niszczy jego ciało i skazuje na wieloletnią izolację w wieży w Aoście. Brak kontaktu z drugim człowiekiem potęguje jego udrękę. Z drugiej strony poznajemy sycylijskiego nauczyciela. Mężczyzna dźwiga ciężar niewyobrażalnej traumy po stracie żony i trójki dzieci podczas trzęsienia ziemi w Mesynie. Obaj bohaterowie zostali brutalnie doświadczeni przez los, ale każdy z nich inaczej reaguje na swój krzyż.
Motyw samotności
Izolacja w „Wieży” przybiera dwie różne formy: przymusową i dobrowolną. Lebbroso spędza w zamknięciu ponad ćwierć wieku. Społeczeństwo odrzuca go ze strachu przed zarazą. Kiedy okrutny tłum kamienuje jego jedynego przyjaciela – małego psa – a towarzysząca mu przez pięć lat siostra umiera, mężczyzna zostaje zupełnie sam. Nawet za jej życia unikał jej wzroku, by oszczędzić jej widoku swojego gnijącego ciała.
Sycylijczyk wybiera samotność z własnej woli. Po tragedii rodzinnej rezygnuje z pracy w Turynie i zaszywa się w domku u podnóża Alp. Nie potrafi wrócić do społeczeństwa. Jego decyzja o odcięciu się od świata jest w pełni świadoma. Staje się mizantropemCzłowiek stroniący od ludzi, czujący do nich niechęć lub brak zaufania., który drażni lokalną społeczność i miejscowego księdza swoją skrytą, nieprzystępną postawą.
Motyw pielgrzymowania
Życie obu bohaterów przypomina powolną, bolesną wędrówkę. Narrator przywołuje tu świętokrzyską legendę o kamiennym pątniku.
Legenda o pielgrzymie świętokrzyskim opowiada o rycerzu, który za pychę został zamieniony w kamień u podnóża Łysej Góry. Co roku przesuwa się o ziarnko piasku w stronę klasztoru. Gdy dotrze na szczyt, nastąpi koniec świata. W opowiadaniu symbolizuje to powolne, pełne cierpienia zmierzanie ku śmierci.
Lebbroso i Sycylijczyk przypominają tego pątnika. Ich codzienność to metaforyczne posuwanie się na klęczkach pod górę. Przeżycie każdego kolejnego dnia w całkowitej samotności wymaga od nich nadludzkiego wysiłku. Ten motyw drogi i wygnania mocno rezonuje z biografią samego autora, który po II wojnie światowej pozostał na emigracji.
Motyw hiobowego nieszczęścia
Losy postaci bezpośrednio nawiązują do starotestamentowej Księgi HiobaBiblijna księga mądrościowa opowiadająca o sprawiedliwym człowieku, którego Bóg poddał próbie, odbierając mu majątek, rodzinę i zdrowie.. Lebbroso traci zdrowie i zostaje wykluczony ze wspólnoty. Sycylijczyk w ułamku sekundy traci całą rodzinę w kataklizmie.
To trędowaty okazuje się ostatecznie prawdziwym naśladowcą Hioba. Mimo potwornego bólu nie odrzuca Boga. Znajduje ukojenie w przyrodzie. Uprawia kwiaty, ale celowo nie dotyka róż, aby miejscowe dzieci mogły bezpiecznie zrywać bukiety. Z tego samego powodu odmawia podania ręki francuskiemu oficerowi (narratorowi książki de Maistre'a) i nie zgadza się na wymianę listów. Chroni innych przed swoim nieszczęściem.
Motyw śmierci
Obaj mężczyźni są wyczerpani życiem i pragną końca. Różni ich jednak stosunek do ostateczności. Sycylijczyk poddaje się rozpaczy i ostatecznie popełnia samobójstwo, rzucając się pod pociąg. Przegrywa walkę z własnym bólem.
Lebbroso również miewa momenty załamania. Po śmierci siostry planuje odebrać sobie życie. Ratuje go list, który znajduje w jej pokoju. Kobieta zostawiła mu krótką wiadomość:
Będę błagała Boga, by ci dał odwagę znoszenia z rezygnacją życia aż do chwili, gdy spodoba Mu się nas połączyć na nowo w lepszym świecie.
Te słowa odmieniają trędowatego. Rezygnuje z samobójstwa i z pokorą czeka, aż Bóg sam powoła go do siebie. Staje się symbolem chrześcijańskiej rezygnacjiPostawa pokornego poddania się woli Bożej i akceptacji cierpienia bez buntu. i cichego heroizmu.