Wieża

„Wieża" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to jedno z najbardziej przejmujących opowiadań polskiej literatury emigracyjnej, napisane w 1958 roku przez autora, który sam doświadczył skrajnego cierpienia w sowieckim łagrze. Utwór należy do literatury współczesnej i reprezentuje gatunek opowiadania o wyraźnych rysach parabolicznych — historia rozgrywa się na Sycylii, lecz jej wymowa jest głęboko uniwersalna i ponadczasowa.

Fabuła opowiadania osnuta jest wokół postaci Lebrosso, czyli Trędowatego — człowieka dotkniętego nieuleczalną chorobą, który zamieszkuje odosobnioną wieżę i żyje w całkowitym odizolowaniu od reszty społeczeństwa. Narrator poznaje jego historię za pośrednictwem Nauczyciela z Sycylii, który przez lata obserwował Trędowatego i próbował zrozumieć sens jego dobrowolnej izolacji. Centralnym problemem utworu jest pytanie o to, jak człowiek może odnaleźć sens życia wobec nieznośnego cierpienia, odrzucenia i nieuchronnej śmierci.

Kluczową rolę w kompozycji odgrywa również Pielgrzym świętokrzyski — postać, która pojawia się jako swoisty łącznik między światem a wieżą, między zwykłym człowiekiem a jego wyobcowanym losem. Narrator pełni funkcję obserwatora i interpretatora, nadając opowieści wymiar refleksyjny i filozoficzny. Utwór zbudowany jest na zasadzie kompozycji szkatułkowej — historia Lebrosso wyłania się stopniowo z relacji kolejnych postaci, co pogłębia tajemniczość i wieloznaczność całej opowieści.

Najważniejszym motywem literackim jest nawiązanie do biblijnej postaci Hioba — człowieka doświadczonego przez los ponad ludzką miarę. Lebrosso, podobnie jak Hiob, staje przed pytaniem o bunt lub pokorę wobec cierpienia. Wieża jako symbol oznacza jednocześnie więzienie i schronienie — jest miejscem wykluczenia, ale też przestrzenią duchowej niezależności. Choroba pełni funkcję metafory ludzkiej kondycji, samotności egzystencjalnej i nieuchronności śmierci. Ważnym motywem jest również pielgrzymowanie jako droga duchowa i poszukiwanie sensu.

Herling-Grudziński stawia w opowiadaniu pytania głęboko egzystencjalne: czy cierpienie może uszlachetniać? Czy izolacja jest karą czy wyborem? Czy wiara pomaga znieść ból nieistnienia wśród innych? Odpowiedzi nie są jednoznaczne — autor pozostawia czytelnika z otwartymi pytaniami, co czyni utwór filozoficznie prowokującym i trudnym zarazem.

Na maturze „Wieża" pojawia się najczęściej w kontekście motywu cierpienia, samotności oraz relacji człowieka z Bogiem. Warto pamiętać o kompozycji szkatułkowej jako świadomym zabiegu artystycznym, o biblijnym kontekście Hioba oraz o możliwości zestawienia opowiadania z „Dżumą" Alberta Camusa — obaj autorzy stawiają pytanie o bunt lub akceptację wobec zła i cierpienia. Kluczowe jest też rozumienie sycylijskiego pejzażu jako scenerii symbolicznej, a nie jedynie geograficznej.

„Wieża" to lektura, która wymaga od czytelnika dojrzałości i gotowości do zmierzenia się z trudnymi pytaniami o sens ludzkiego losu — właśnie dlatego jest tak ceniona zarówno przez egzaminatorów, jak i przez wszystkich, którzy szukają w literaturze czegoś więcej niż tylko fabuły.